Wyższa Szkoła Bankowa 

W Toruniu 

 

 

 

 

 

 

 

 

 KULTUROWE  UWARUNKOWANIA 

KOMUNIKACJI   

cz. II 

 

 

 

 

 

                                                                                                            dr  Barbara  Bielicka 

                                                                                                     

 

 

b2b2@poczta.onet.pl

                                                                                                                    

 

 

Toruń  2010 

 

 

Komunikacja międzykulturowa 

 

problem skutecznego komunikowania się między ludźmi kultur z różnych 

narodowości nabiera coraz większego znaczenia; 

 

badacz zgłębiający tę problematykę to: Edward T. Hall; 

 
świat  XXI  wieku  staje  się  „globalną  wioską”,  gdzie  spotkania 

pochodzących  z  różnych  kultur  ludzi  biznesu,  dyplomatów,  działaczy 
międzynarodowych  organizacji,  a  także  zwykłych  ludzi  w  ramach 
masowej turystyki odbywają się bez żadnych przeszkód. 

 

 

 

 

Najważniejsze zagadnienia komunikacja międzykulturowej 

 

 

 

1. Typy komunikacji międzykulturowej, 
 

2. Teorie komunikacji międzykulturowej, 
 

3. Zjawiska i fakty ułatwiające kontakty międzykulturowe oraz utrudniające    

komunikowanie się.. 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

Typy komunikacji międzykulturowej 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Komunikacja 

pomiędzykulturowa 

 

 

Komunikacja 

poprzezkulturowa 

 

 

 

Komunikacja 

międzynarodowa 

 

 

 

Komunikacja 

globalna 

 

 

 

Komunikacja 

wewnątrzkulturowa 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Komunikacja  pomiędzykulturowa  -  to  komunikowanie  się  między 

przedstawicielami  odmiennych  kultur  narodowych  lub  etnicznych    
(np. Polak – Niemiec, Polak – Węgier). 

 

      

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Komunikacja  pomiędzykulturowa  zachodzi  w  wyniku  kontaktów 

między  reprezentantami  (osobami)  różnych  kultur  na  poziomie 
interpersonalnym, bądź to na terenie obcym kulturowo (na przykład 
zróżnicowane  językowo  mniejszości  narodowe  między  sobą               
w jakimś kraju), bądź to w sytuacji, gdy na terenie własnego kręgu 
kulturowego ma się do czynienia z reprezentantami innych kultur (na 
przykład  rdzenni mieszkańcy jakiegoś kraju a mniejszości narodowe). 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

Komunikacja pomiędzykulturowa może przyspieszać wyzbywanie się 

elementów  własnej  kultury,  ale  i  odwrotnie,  może  wpływać  na 
utrwalanie się własnej tożsamości kulturowej.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Komunikacja  poprzezkulturowa  -  to  komunikowanie  między 

uczestnikami  różnych  grup  wewnątrz  jednej  kultury  narodowej             
(np. Poznaniacy – Warszawiacy) 

 

Komunikacja poprzezkulturowa, podobnie jak pomiędzykulturowa, 

dokonuje się zwykle na poziomie interpersonalnym. 

 

 

 

 

 

 

 

Komunikacja międzynarodowa - to komunikowanie się uczestników 

różnych kultur narodowych. Dokonuje się ona pomiędzy instytucjami 
różnych kultur, takimi jak rządy państw, agendy, organizacje i stowarzy-
szenia działające także poza granicami własnego kraju;  

 

Do tego rodzaju komunikacji zalicza się również działalność zagranicz-

nych  mediów  skierowaną  do  obcego  kręgu  kulturowego,  w  którym 
następuje spotkanie przekazywanych wartości kulturowych z wartościa-
mi innej kultury; 

 

 

 

 
 

 

 

Komunikacja  międzynarodowa  może  również  mieć  miejsce       

w kontaktach między uczestnikami odmiennych cywilizacji, na 
przykład między przedstawicielami kultury śródziemnomorskiej 
i  kultury  Dalekiego  Wschodu,  Europy  i  Afryki,  kultury 
wschodniej i zachodniej. 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Komunikacja  globalna.  Stanowi  ona  pewien  aspekt  komunikacji 

międzynarodowej. Badacze tego typu komunikacji zajmują się badaniem 
komunikatów przekazywanych z innego kręgu kulturowego, analizą ich 
wpływu na własną kulturę w obszarze kultury, ideologii oraz ekonomii; 

 

 

 

 

 

 

 

 

Komunikacja  wewnątrzkulturowa  (Intracultural  communication)  jest 

przez  badaczy  definiowana  jako  komunikowanie  się  osób,  które 
reprezentują tę samą kulturę, ale część ich systemu wartości różni się od 
wartości kultury dominującej; 

 

Chodzi tu o komunikowanie się między przedstawicielami odmiennych 

płci,  ras,  generacji,  osobami  pełno-  i  niepełnosprawnymi.  Wymienione 
kategorie osób żyją częściowo w odrębnych światach kulturowych, róż-
niących się, specyficznych dla siebie i różnic komunikujących się; 

 

 

 

 

Teorie komunikacji międzykulturowej 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Teoria redukowania 

niepewności  

 

 

 

 

Teoria adaptacji 

międzykulturowej 

 

 

 

 

Teoria budowania 

trzeciej kultury 

 

 

Teoria kulturowej 

determinacji  

tożsamości płciowej

 

 

 

Teoria redukowania niepewności 

(Chowlesa Bergera i Richarda Calabrese) 

 

analizuje  prawidłowości  wstępnego  etapu  procesu  komunikowania 

interpersonalnego; 

  

na  początku  interakcji  komunikacyjnej  u  jej  uczestników  pojawia  się 

uczucie  niepewności  i  obawy  dotyczące  sposobów  reakcji  partnera            

i samego przebiegu procesu komunikacji  z „obcym”;  

 

starają się oni zebrać informacje o (przyszłym) współuczestniku interakcji 

komunikacyjnej pozwalające im przewidzieć jego zachowanie;  

 

istnieją  różne  metody  w  różnych  kulturach    redukujące  niepewność          

w procesie komunikacji:  

 

- gromadzenie wiadomości o kulturze partnera komunikacji, 
-  zawiązywanie bliższych stosunków prywatnych,  
- zacieśnianie kontaktów na płaszczyźnie zawodowej. 

 

 

Teoria redukowania niepewności 

(c.d.)

 

 
 

Badacz komunikacji międzykulturowej Ch. Berger rezultaty swoich badań 

przedstawił w postaci twierdzeń:  

 

Podobieństwa między osobami zmniejszają niepewność, brak podo-

bieństwa zwiększa niepewność 

 
Poszukiwanie  informacji  jest  negatywnie  skorelowane  z  podobień-

stwem. 

 

 

 
 
 

 

 

Teoria adaptacji międzykulturowej 

 
 Twórcy tej teorii oparli się na sprawdzonej na gruncie komunikowania inter-

personalnego  teorii  redukcji  niepewności  i  odnieśli  ją  do  komunikowania 
między kulturowego.  

 

 Wyszli z założenia, że jeśli na początku każdej interakcji komunikacyjnej jej 

uczestnicy  dążą  do  zredukowania  niepewności  na  temat  partnera 
komunikacji,  to  ma  to  miejsce  tym  bardziej  w  interakcjach 
międzykulturowych,     w których niepewność jest znacząco większa, a więc 
i redukcja niepewności odgrywa dużo większą rolę. 

 
 

 

 

 

 

Teoria adaptacji międzykulturowej 

(c.d.)

 

 

 

 Na  przebieg  interakcji  międzykulturowych  wpływają  takie  czynniki,  jak 

język  i  typ  kultury  partnera  komunikacji  –  zwłaszcza  to  czy  jest  to 
kultura  silnie  uzależniona  od  kontekstu  (high-contexf  culture)  czy  słabo 
uzależniona od kontekstu (lov-context culture) kulturowego.  

 
 
 
 

 

 

Teoria adaptacji międzykulturowej

 

(c.d.) 

 

 Przedstawiciele kultury wysokiego kontekstu bardziej zwracają uwagę na 

obowiązujące w niej normy zachowań,  

 Przedstawiciele kultury niskiego kontekstu dopuszczają możliwość postaw 

selekcyjnych wobec przyjętych norm.  



Redukowanie  niepewności  w  kulturach  silne  uzależnionych  od  kontekstu 
polega na przewidywaniu, czy partner będzie się stosował do grupowych 
norm kulturowych, 

 



W kulturach słabo uzależnionych od kontekstu redukowanie niepewności 
polega na przewidywaniu zachowań indywidualnych partnera komunikacji.

 

 

Teoria budowania trzeciej kultury 

 

Każda kultura ma charakter wewnętrznie heterogeniczny i jej uczestnicy 

w różny sposób działają i komunikują się z otoczeniem. 

 

 

Skuteczny  proces  komunikacji  następuje  wówczas,  gdy  partnerzy          

z  różnych  kultur,  pragnąc  interakcji,  rezygnują  z  części  założeń 
obowiązujących  we  własnej  kulturze,  redukując  w  ten  sposób 
charakterystyczne dla nich odmienności, i na tej drodze wypracowują 
wspólne zasady skutecznego porozumiewania się.  

 

Często rzecz się tak ma w przypadku interakcji komunikacyjnej opartej 

na uczuciach sympatii czy miłości przedstawicieli różnych kultur. 

 

Teoria kulturowej determinacji tożsamości płciowej 

 

 

 

Kulturowa tożsamość płciowa określa funkcjonowanie kobiet i mężczyzn 

w  odrębnych  kulturach  komunikacyjnych,  tj.  w  obowiązującym  w  ich 
kulturach modelu komunikowania. 

 

Odrębny model komunikowania polega na tym, iż inaczej postrzegają oni 

cele  komunikowania  oraz  tworzą  własne,  odrębne  metody  i  reguły 
komunikacji. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 

 

 

Znajomość  metod  i  reguł  specyficznych  dla  środowiska  kobiet                  

i  specyficznych  dla  środowiska  mężczyzn  nabywa  się  w  procesie 
socjalizacji grupy.  
 

Proces socjalizacji jest inny dla każdej płci. 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

 

Proces komunikacji  „w wykonaniu” kobiet i „w wykonaniu” mężczyzn, 

wykształcony  w  toku  socjalizacji,  jest  tak  odmienny,  że  w  pewnym 

stopniu przypomina komunikowanie się reprezentantów różnych kultur.  

 

W przypadku kobiet interakcja komunikacyjna stanowi wartość dla jej 

uczestników, służy budowaniu związku między nimi.  

 

Dla  mężczyzn  ma  ona  wymiar  instrumentalny:  służy  przekazaniu 

informacji  dla  osiągnięcia  określonego  celu. 

 

 

 

 

 

 

 

Poziom zachowań językowych 

 

Pierwszym  zasadniczym  problemem  przy  podejmowaniu  współpracy    

z osobami o odmiennej kulturze może się okazać język.  

 

Język względem kultury posiada zarówno charakter warunkujący, jak              

i zależny. Jest uznawany zarazem za fundament, przejaw, implikator     

i wytwór danej kultury. 

   

„Każdy język stanowi rozległy i odrębny system wzorców sankcjonu-

jących  kulturowe  kategorie  i  formy,  za  których  pośrednictwem  nie 

tylko porozumiewamy się, ale co więcej, analizujemy rzeczywistość, 

wyróżniając  bądź  ignorując  w  niej  pewne  typy  relacji  i  zjawisk,  za 

pomocą  których  rozumujemy  i  którymi  wypełniamy  naszą  świado-

mość”[B.L. Whorf]. 

 

 

 

 

Język  zawiera  w  sobie  i  narzuca  w  ramach  danej  kultury  sposób 

konceptualizacji  i  strukturalizacji  rzeczywistości.  Określa  sposób  jej 

kategoryzacji, taksonomizacji, oglądu i - co najważniejsze – wartościo-

wania.  

 

Stanowi nie tylko narzędzie interpretacji wzorców kulturowych, ale też 

wykładnię  niejęzykowych  systemów  semiotycznych  (takich  jak 

obrzędy, znaki grzecznościowe itp.).  

 

Struktura wyuczonego języka ojczystego kształtuje u danej społeczno-

ści  językowej  pewne  zwyczaje  myślowe,  modeluje  jednostkowy            

i zbiorowy sposób widzenia świata (jego rozumienie i interpretację). 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Efektywna komunikacja językowa wystąpi wówczas, gdy ze strony 

odbiorcy  interpretacja  odebranej  wiadomości  będzie  zgodna             

z intencją nadawcy. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Na poziomie werbalnym czynnikiem ograniczającym skuteczność procesu 

komunikowania się jest nieznajomość: 

 

   – przysłów i aforyzmów, 
   – stereotypów  społecznych, 
   – kategorii tabu komunikacyjnego, 

– rodzajów  eufemizmów stosowanych z uwagi na obecność tabu 

komunikacyjnego, 

 

   –  slangu  występującego  w  obrębie  określonej  grupy  społecznej  czy  

zawodowej, 

 

   – specyfiki poczucia humoru danej społeczności, 
   – znamiennych dla danej zbiorowości typów rytuałów słownych. 

 

Niewerbalne formy komunikowania międzykulturowego  

 

Tym, co rzeczywiście stanowi o tożsamości człowieka, bez względu na 

to, gdzie się urodził - jest jego kultura, całościowe ramy komunikacyjne: 
słowa, działania, pozy, gesty, ton, barwa głosu, wyraz twarzy, sposób 
traktowania  czasu,  przestrzeni.  Wszystkie  te  rzeczy  i  jeszcze  wiele 
innych  tworzą  pewne  systemy  komunikowania  się  dysponujące 
znaczeniami zrozumiałymi wyłącznie dla tych, którzy znają historyczny, 
społeczny i kulturowy kontekst zachowań; 

  

Szansa  poprawnego  odczytania  przekazu  zmniejsza  się  wraz  ze 

wzrostem dystansu kulturowego dzielącego partnerów komunikacji. 

 

 

 

 Komunikacyjne  błędy  lub  zaniedbania  wynikające  z  nieumiejętności 

poruszania  się  po  określonym  kulturowo  niewerbalnym  systemie 

komunikacji  w istotny sposób zaburzają skuteczność w obrębie wymiany 

komunikacyjnej: 

 

-  odbierający  od  konwencji  kulturowej  wokalny  wymiar  przekazu 

komunikacyjnego  prowadzi  do  błędów  w  zakresie  interpretowania 

wiadomości, 

 

-  niedopasowanie w aspekcie odległości i usytuowania przestrzennego 

(fizyczny dystans), 

 

-  niezgodny z przyjętym wzorcem dotyk, 

 

-  ekspresja mimiczna. 

 

 

 

 

Koncepcja komunikacji międzykulturowej 

Edwarda Halla 

 

 Pełny akt komunikacji międzykulturowej, zdaniem Halla, obejmuje nie 

tylko  sam  akt  werbalny,  ale  również  towarzyszące  mu  zachowania 

niewerbalne. Często także o znaczeniu konkretnego przekazu decyduje 

komunikat proksemiczny  i chronemiczny. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Sposób „użycia” przestrzeni i czasu, a dokładniej mówiąc - odmienność 

wzorców proksemicznych i chronemicznych danych kultur determinuje 

skuteczność komunikowania międzykulturowego. 

 

 

Niewerbalne formy 

komunikowania 

międzykulturowego 

– Proksemika  

   (przestrzeń) 

 

– Chronemika 

                   

(czas) 

 

 

Niewerbalne formy komunikowania międzykulturowego 

Hall analizuje kilka grup sygnałów komunikacji niewerbalnej: 

 

 kinezjetyczne,  czyli  komunikowanie  językiem  ciała,  przyjmowanymi 

postawami, sposobem gestykulacji, mimiką twarzy; 

 

 wzrokowe,  czyli  nawiązywanie  bądź  unikanie  kontaktu  wzrokowego, 

komunikowanie za pomocą spojrzenia; 

 

 parajęzykowe, obejmujące następujące kategorie niewerbalnych aspektów 

mowy:  

 

-  ton (jego wysokość, barwa),  

 

-  natężenie, szybkość i sposób modulowania wypowiadanych fraz, czyli 

cechy  wokalne  głosu.  Są  one  determinowane  przez  warunki 

anatomiczne, stan psychiczny nadawcy, 

        

-  także  takie  elementy,  jak  płeć,  wiek,  pozycja  w  grupie  czy  rola 

społeczna twórcy komunikatu; 

 

Niewerbalne formy komunikowania międzykulturowego 

 

 

dotykowe, czyli akceptacja bądź jej brak dla kontaktu fizycznego w trakcie 

trwania danej interakcji komunikacyjnej; 

 

cieplne  i  zapachowe,  stanowiące  rodzaj  wstępnego  przekazu  niewerbal-

nego,  wpływające  na  wzmocnienie  lub  osłabienie  dalszej  części 
komunikacji; 

 

proksemiczne, czyli przestrzenne zachowania człowieka, jego indywidualna 

percepcja przestrzeni i dystansów występujących między nim a innymi jed-
nostkami;  chronemiczne,  wykorzystujące  czas  jako  rodzaj  komunikatu 
niewerbalnego. 

 

 

 

Niewerbalne formy komunikowania międzykulturowego 

 

 Dla skutecznej komunikacji międzykulturowej niezbędna jest znajomość 

obowiązujących  wzorców  kulturowych  i  wywodzących  się  z  nich 
wzorców  komunikacyjnych,  charakterystycznych  dla  danego  kręgu 
kulturowego. 

 

 Każda jednostka, jako reprezentant konkretnej kultury, wyposażona jest         

w  specyficzny  kanon  komunikacyjny,  regulujący  niewerbalny  kanał 
komunikacji.