Organizacja i zasady
funkcjonowania
lecznictwa odwykowego –
podstawy prawne
Dobór i kwalifikacje
personelu
Organizacja i zasady
funkcjonowania
lecznictwa odwykowego –
podstawy prawne
Dobór i kwalifikacje
personelu
Podstawy prawne
funkcjonowania lecznictwa
odwykowego w Polsce
1.
Podstawy prawne
a) ustawa z dnia 26 października 1982
roku o wychowaniu w trzeźwości
b) ustawa z dnia 30 sierpnia 1990 roku
o zakładach opieki zdrowotnej
c) ustawa z dnia 23 stycznia 2003 o
powszechnym ubezpieczeniu w
Narodowym Funduszu Zdrowia
Podstawy prawne
d) rozporządzenie Ministra Zdrowia z
dnia 31 grudnia 1999 roku w sprawie
organizacji, kwalifikacji personelu, zasad
funkcjonowania i rodzajów zakładów
lecznictwa odwykowego, a także innych
zakładów opieki zdrowotnej w sprawowaniu
opieki nad uzależnionymi od alkoholu oraz
zasady współdziałania w tym zakresie z
instytucjami publicznymi i organizacjami
społecznymi
Ustawa o wychowaniu w
trzeźwości
Art. 21.
1.
Leczenie odwykowe osób uzależnionych od
alkoholu prowadzą stacjonarne i niestacjonarne
zakłady lecznictwa odwykowego oraz inne zakłady
opieki zdrowotnej.
2.
Poddanie się leczeniu odwykowemu jest
dobrowolne. Wyjątki od tej zasady określa ustawa.
Od osób uzależnionych od alkoholu nie pobiera się
opłat za świadczenia w zakresie leczenia
odwykowego udzielane w zakładach opieki
zdrowotnej
Ustawa o wychowaniu w
trzeźwości
Art. 22.
1.
Zarząd województwa organizuje na
obszarze województwa całodobowe
zakłady lecznictwa odwykowego oraz
wojewódzki ośrodek terapii uzależnienia
i współuzależnienia.
2.
a. Starosta organizuje na obszarze
powiatu inne niż wymienione w ust. 1
zakłady lecznictwa odwykowego.
Ustawa o wychowaniu w
trzeźwości
1.
Art.. 22 Minister właściwy do spraw
zdrowia określa, w drodze rozporządzenia:
a. organizację, kwalifikacje personelu, zasady
funkcjonowania i rodzaje zakładów
lecznictwa odwykowego, a także innych
zakładów opieki zdrowotnej w
sprawowaniu opieki nad uzależnionymi od
alkoholu oraz zasady współdziałania w
tym zakresie z instytucjami publicznymi i
organizacjami społecznymi,
Ustawa o wychowaniu w
trzeźwości
Art. 23.
1.
Członkowie rodziny osoby uzależnionej
od alkoholu, dotknięci następstwami
nadużywania alkoholu przez osobę
uzależnioną, uzyskują w publicznych
zakładach opieki zdrowotnej świadczenia
zdrowotne w zakresie terapii i
rehabilitacji współuzależnienia oraz
profilaktyki. Za świadczenia te od
wymienionych osób nie pobiera się opłat.
Ustawa z dnia 31 sierpnia 1990
o zakładach opieki zdrowotnej
Określa czym są zakłady opieki
zdrowotnej
Określa, jakie są zasady gospodarki
finansowej tych zakładów
Określa zadania Rady Społecznej zakładu
Określa zadania organu założycielskiego
Odsyła do stosownych przepisów
wykonawczych
Ustawa o powszechnym
ubezpieczeniu w Narodowym
Funduszu Zdrowia
Art. 197
Niniejsza ustawa nie narusza przepisów o
świadczeniach udzielanych bezpłatnie przez
zakłady opieki zdrowotnej bez względu na
uprawnienia z tytułu ubezpieczenia
zdrowotnego ...
2) z art.. 21 ust. 3 ustawy z dnia 26
października 1982 r. o wychowaniu w
trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi
Rozporządzenie Ministra Zdrowia
z dnia 31 grudnia 1999 w
sprawie zakładów lecznictwa
odwykowego
§ 1.
Określa:
organizację, kwalifikacje personelu,
zasady funkcjonowania i rodzaje
zakładów lecznictwa odwykowego ...
warunki, jakie powinny spełniać zakłady
lecznicze dla osób uzależnionych od
alkoholu, prowadzone poza publicznymi
zakładami opieki zdrowotnej
Rozporządzenie cd
§ 2.
1. Zakłady lecznictwa odwykowego
realizują programy psychoterapii
uzależnień i współuzależnienia oraz
udzielają indywidualnych świadczeń
zapobiegawczo-leczniczych i
rehabilitacyjnych osobom
uzależnionym od alkoholu i członkom
ich rodzin.
Rozporządzenie cd
§ 2. Zakładem lecznictwa odwykowego
(z wyjątkiem oddziału leczenia
alkoholowych zespołów abstynencyjnych)
kieruje kierownik z wyższym
wykształceniem, posiadający kwalifikacje
uzyskane w szkoleniu specjalistycznym w
zakresie terapii uzależnień, określone w §
18 ust. 2, oraz pięcioletni staż pracy w
lecznictwie odwykowym.
Rozporządzenie cd
§ 3. Streszczenie Indywidualne
świadczenia to:
- diagnoza
- leczenie szkód zdrowotnych w tym
AZA
Oddziaływania farmakologiczne
wspierające psychoterapię
uzależnień
Rozporządzenie cd
§ 3 Przez psychoterapię uzależnień
rozumie się indywidualne i grupowe
oddziaływania psychologiczne
ukierunkowane na zmianę
patologicznych mechanizmów
uzależnień oraz uczenie
umiejętności potrzebnych do
utrzymywania abstynencji.
Rozporządzenie cd
§ 3
Przez psychoterapię
współuzależnienia rozumie się
oddziaływania psychologiczne
ukierunkowane na usunięcie lub
złagodzenie zaburzeń funkcjonowania u
członka rodziny, powstałych wskutek
przewlekłego stresu związanego z
życiem w rodzinie z osobą uzależnioną
od alkoholu.
Rozporządzenie cd
Zakładami lecznictwa odwykowego są:
1. wojewódzki ośrodek terapii uzależnienia od
alkoholu i współuzależnienia,
2. przychodnia terapii uzależnienia od alkoholu i
współuzależnienia,
3. poradnia dla osób z problemami alkoholowymi,
4. oddział leczenia alkoholowych zespołów
abstynencyjnych,
5. całodobowy oddział terapii uzależnienia od
alkoholu,
6. dzienny oddział terapii uzależnienia od alkoholu,
7. ośrodek terapii uzależnień od alkoholu.
Rozporządzenie -
przychodnia
§ 6.
Przychodnia terapii uzależnienia od alkoholu i
współuzależnienia realizuje:
1. programy psychoterapii dla osób uzależnionych od
alkoholu i współuzależnionych,
2. pełny zakres indywidualnych świadczeń
zapobiegawczo-leczniczych,
3. świadczenia rehabilitacyjne,
4. zadania poradni dla osób z problemami alkoholowymi
wymienione w § 7 ust. 2.
5. W skład przychodni, ... wchodzą:
1. poradnia dla osób z problemami alkoholowymi,
6. poradnia dla osób współuzależnionych.
Rozporządzenie - poradnia
§ 7.
1. Poradnię dla osób z problemami alkoholowymi
tworzy się w miastach powyżej 25.000 mieszkańców, a
ponadto dla mieszkańców terenu, na którym czas
dojazdu do poradni publicznym środkiem transportu
przekracza 1 godzinę.
2. Do zadań poradni dla osób z problemami
alkoholowymi należy w szczególności:
1. realizacja programów psychoterapii uzależnienia
od alkoholu,
3. udzielanie indywidualnych świadczeń
zapobiegawczo-leczniczych osobom uzależnionym od
alkoholu,
Rozporządzenie poradnia
4. prowadzenie działań konsultacyjno-
edukacyjnych dla członków rodzin osób
uzależnionych,
5. wspieranie działań placówek podstawowej
opieki zdrowotnej w zakresie wczesnej
diagnozy i krótkiej interwencji oraz udzielanie
w razie potrzeby konsultacji lekarzom,
6. współpraca z placówkami zajmującymi się
rozwiązywaniem problemów alkoholowych oraz
z grupami samopomocowymi
.
Rozporządzenie – oddział
1. Do zadań całodobowego oddziału
terapii uzależnienia od alkoholu należą:
1. realizacja programów psychoterapii
uzależnienia od alkoholu,
2. udzielanie indywidualnych
świadczeń zapobiegawczo-leczniczych
osobom uzależnionym od alkoholu,
3. prowadzenie działań konsultacyjno-
edukacyjnych dla członków rodzin osób
uzależnionych,
Rozporządzenie - oddział
4. przygotowanie pacjenta kończącego
podstawowy program terapeutyczny do
kontynuowania terapii w programie
ambulatoryjnym.
5. Oddziały terapii uzależnienia od
alkoholu we współdziałaniu z poradniami
dla osób z problemami alkoholowymi
mogą realizować programy terapeutyczne
dla osób współuzależnionych.
Rozporządzenie cd
§ 18.
1. Osoby prowadzące terapię uzależnienia od
alkoholu i współuzależnienia powinny posiadać
kwalifikacje zawodowe uzyskane w specjalistycznych
programach szkoleniowych w zakresie terapii
uzależnień, potwierdzone certyfikatem specjalisty
psychoterapii uzależnień lub instruktora terapii
uzależnień.
2. Zasady realizacji programów szkoleniowych, o
których mowa w ust. 2, oraz system wydawania
certyfikatów opracowuje Państwowa Agencja
Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w
porozumieniu z Instytutem Psychiatrii i Neurologii.
Standardy udzielania świadczeń
zdrowotnych w lecznictwie odwykowym
Określają m.in.kody schorzeń leczonych w
lecznictwie odwykowym
Osoby uzależnione
a) F 10.0 ostre zatrucie alkoholem
b) F 10. 1 picie szkodliwe (nadużywanie alkoholu)
c) F 10.2 zespół uzależnienia
d) F 10.3 zespół abstynencyjny
e) F 10.4 zespół abstynencyjny z majaczeniem
f) F 10.41 zespól abstynencyjny z drgawkami
Standardy cd
Osoby uzależnione
g) F 10.5 zaburzenia psychotyczne
h) F.10.6 zespół amnestyczny
i) F.10.7 zaburzenia psychotyczne rezydualne i późno
ujawniające się
j) F.10.8 inne zaburzenia psychiczne i zaburzenia
zachowania
k) F.10.9 zaburzenia psychiczne i zaburzenia
zachowania, nie określone
l) F 10.19 zaburzenia psychiczne i zaburzenia
zachowania spowodowane używaniem kilku substancji
lub używaniem innych substancji psychoaktywnych
Standardy cd
Osoby współuzależnione (kody):
a) F.43.0 ostra reakcja na stres
b) F.43.1 zaburzenia stresowe pourazowe
c) F.43.2 zaburzenia adaptacyjne
(reakcje depresyjne i lękowe)
d) F.41. inne zaburzenia lękowe
e) F.45. zaburzenia występujące pod
postacią somatyczną
f) F 48 Inne reakcje na stres
Standardy – jednostki
miary usług zdrowotnych
. Dla placówek ambulatoryjnych
porada pierwszorazowa
porada kolejna
sesja psychoterapeutyczna
indywidualna
sesja psychoterapeutyczna grupowa
sesja psychoterapeutyczna rodzinna
wizyta domowa
Standardy cd
Dla placówek stacjonarnych
Osobodzień
Hospitalizacja
Interwencja środowiskowa
Standardy - typowe etapy
postępowania terapeutycznego
Typowe etapy postępowania diagnostyczno-
terapeutycznego w stosunku do osoby
uzależnionej
I. postępowanie diagnostyczno-medyczne - 4
godzin
1. badanie lekarskie i psychologiczne
2. informacja wstępna, motywowanie do terapii
3. wstępne rozpoznanie głębokości (fazy) uzależnienia
4. rozpoznanie problemów życiowych pacjenta
związanych z piciem alkoholu
5. kierowanie do innych specjalistów
6. zawarcie kontraktu terapeutycznego
Standardy – typowe etapy
cd
II
intensywny etap terapii uzależnienia -
160 godzin terapii, 150 godzin terapii
grupowej, 10 indywidualnej w ciągu sześciu
miesięcy
1. opracowanie osobistego planu terapii
2. rozpoznawanie własnego uzależnienia -
rozpoznanie destrukcyjnych skutków choroby i
akceptacja tożsamości osoby uzależnionej i
akceptacja faktu uzależnienia od alkoholu
3. uczenie się doraźnego powstrzymywania od
picia
Standardy – typowe etapy cd
4. praca nad rozbrajaniem
psychologicznych mechanizmów
uzależnienia
5. trenowanie umiejętności zapobiegania
nawrotom
6. przygotowanie planu pracy nad
dalszym zdrowieniem
7. farmakologiczne wspieranie
wydłużania abstynencji
Standardy typowe etapy
cd
III pogłębiona psychoterapia osoby
uzależnionej 160 godzin terapii, 150
godzin terapii grupowej, 10
indywidualnej w ciągu 12 miesięcy
1. rozpoznawanie i usuwanie zaburzeń
emocjonalnych zagrażających trwałej
abstynencji
2. trenowanie umiejętności służących
dalszemu zdrowieniu i rehabilitacji społecznej
i rodzinnej
Standardy typowe etapy terapii
I. postępowanie diagnostyczno-
przygotowawcze -4 godz.
1. badanie lekarskie i psychologiczne
2. informacja wstępna, motywowanie
do terapii
3. kierowanie do innych specjalistów
Standardy typowe etapy
I. postępowanie diagnostyczno-
przygotowawcze -4 godz.
1. badanie lekarskie i psychologiczne
2. informacja wstępna,
motywowanie do terapii
3. kierowanie do innych specjalistów
Standardy typowe etapy
II. podstawowa terapia współuzależnienia -
85 godz/6 m-cy (terapia indywidualna 10
godzin, terapia grupowa 75 godz.)
1. edukacja o medycznych i psychologicznych
aspektach uzależnienia i współuzależnienia
2. rozpoznanie wpływu uzależnienia na sytuację
rodzinną i osobistą
3. rozpoznanie własnego wzorca
współuzależnienia i jego zmiana
4. budowanie więzi, otrzymywanie wsparcia od
innych osób wspóluzależnionych w grupie
terapeutycznej
Standardy typowe etapy
III. pogłębiona terapia
współuzależnienia - 36 godz./3 m-cy
1. psychoterapia osobistych problemów
emocjonalnych związanych ze
współuzależnieniem
2. uczenie się nowych umiejętności
psychologicznych, interpersonalnych i
społecznych niezbędnych do zdrowienia
Standardy Kategorie personelu
Specjaliści terapii uzależnień
Instruktorzy terapii uzależnień
Lekarze
Średni personel medyczny
(pielęgniarki)
Inni
Kwalifikacje personelu
Rozporządzenie Ministra Zdrowia
Program potwierdzania kwalifikacji
osób prowadzących terapię
uzależnienia od alkoholu i
współuzależnienia
Program potwierdzania
kwalifikacji
Program uzyskiwania kwalifikacji
zawodowych przez osoby
prowadzące terapię uzależnienia
od alkoholu i współuzależnienia w
zakładach lecznictwa odwykowego
– opracowany w 1998 r., aktualna
wersja 7 grudnia 2007 PARPA
Program uzyskiwania kwalifikacji
Certyfikaty specjalisty psychoterapii
uzależnień i instruktora terapii uzależnień
otrzymuje się po ukończeniu programu
uzyskiwania kwalifikacji zawodowych osób
prowadzących terapię uzależnienia od
alkoholu i współuzależnienia w zakładach
lecznictwa odwykowego zwanego dalej
„programem szkoleniowym” oraz zdaniu
egzaminu certyfikacyjnego
Program uzyskiwania kwalifikacji
1. Program szkoleniowy składa się z
następujących etapów:
1. Etap Pierwszy: szkolenie w zakresie
podstawowych umiejętności udzielania pomocy
psychologicznej w wymiarze nie mniejszym niż
220 godzin zajęć dydaktycznych,
2. Etap Drugi: szkolenie w zakresie
nowoczesnych metod diagnozowania oraz terapii
uzależnienia i współuzależnienia w wymiarze nie
mniejszym niż 350 godzin zajęć dydaktycznych,
Program uzyskiwania kwalifikacji
Etap Trzeci: staż kliniczny w
placówce terapii uzależnień w
wymiarze nie mniejszym niż 80
godzin roboczych,
Etap Czwarty: poddanie się
nadzorowi merytorycznemu
(superwizji klinicznej dla celów
szkoleniowych) w wymiarze nie
mniejszym niż 70 godzin zajęć
dydaktycznych.
Program uzyskiwania kwalifikacji
1. Osoba ubiegająca się o certyfikat specjalisty
psychoterapii uzależnień lub instruktora terapii
uzależnień z chwilą rozpoczęcia pierwszego etapu
szkolenia składa do Dyrektora Agencji aplikację o
nadanie statusu „Osoby uczestniczącej w
programie szkoleniowym w zakresie specjalisty
psychoterapii uzależnień” lub „Osoby
uczestniczącej w programie szkoleniowym w
zakresie instruktora terapii uzależnień.” Do aplikacji
dołącza się dokumenty potwierdzające spełnianie
wymogów, o których mowa w § 7 ust. 1 pkt 2.
Program potwierdzania
kwalifikacji
1. Osoby które uzyskały certyfikat
instruktora terapii uzależnień oraz w
terminie 3 lat od dnia uzyskania certyfikatu
otrzymały tytułu lekarza medycyny lub
magistra w dziedzinie pielęgniarstwa,
psychologii, pedagogiki, resocjalizacji,
socjologii, teologii lub nauki o rodzinie,
mogą przystąpić do egzaminu w zakresie
specjalisty psychoterapii uzależnień bez
konieczności uczestniczenia w programie
szkoleniowym.
Program uzyskiwania
kwalifikacji
1. Osoby które uzyskały certyfikat
instruktora terapii uzależnień oraz w terminie
dłuższym niż 3 lata uzyskania certyfikatu
otrzymały tytułu lekarza medycyny lub
magistra, w jednej z dziedzin o których mowa
w ust. 1 mogą przystąpić do egzaminu w
zakresie specjalisty psychoterapii uzależnień
bez konieczności uczestniczenia w programie
szkoleniowym, pod warunkiem ponownego
ukończenia superwizji klinicznej w wymiarze,
o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 2.
Finansowanie świadczeń
zdrowotnych lecznictwa
odwykowego
Narodowy Fundusz Zdrowia
Organ założycielski
Inne organy samorządu
terytorialnego