HISTORIA PSYCHOLOGII

Czym nie jest

• zbiorem faktów, te w zależności od

kontekstu społecznego zyskują
znaczenie lub je tracą,

• odkrywaniem prawdy historycznej,
• ani samodoskonalącym się

procesem.

Historia się staje

• Historia psychologii okresu wojennego (okres

nazistowski):

– zakaz psychoanalizy,
– zniknięcie wielu publikacji z bibliotek instytutowych,
– psychologia Wehrmachtu,
– emigracja badaczy pochodzenia żydowskiego

• Dopiero w latach 80-tych powstały publikacje,

dzięki którym można powiedzieć, że choć

często psychologia ta nie była etyczna,

moralna, czy w pełni wolna w naukowym

sensie, rozwijała się w sposób niezwykle

dynamiczny.

Przykład nazistowskich

Niemiec

• W roku 1933 15 profesorów pochodzenia

nie aryjskiego przeszło w „stan spoczynku”:

• Adhemar Gelb,
• David Katz,
• William Stern,
• Max Wertheimer,
• Otto Selz zginął w Auschwitz
• Wielu emigrowało, w tym psycholog postaci

Wolfgang Köhler (choć nie był pochodzenia

żydowskiego).

Prawda historyczna

• instytuty psychologii zostały znacznie

rozbudowane

– Luftwaffe zatrudniała w 1942 150

psychologów.

– Więcej, dzięki nowemu „porządkowi

akademickiemu” uczyniona znaczący
postęp w profesjonalizacji psychologii.

Zabroniona psychoanaliza

• pisma Freuda spalono w Niemczech jeszcze w

1933 roku, w ZSSR też był zakazany, ale…

– W 1936 w Berlinie utworzono Niemiecki Instytut

Badań Psychologicznych i Psychoterapii. Bardzo
dynamicznie praktykowano tam badania, terapie i
łączono ją z badaniami ściśle medycznymi.

– W ZSSR Na język rosyjski przetłumaczono 47 prac

Freuda. W 1921 w Moskwie zostało otwarte
laboratorium dziecięce, Freudem interesował się
sam Lenin, oraz jego żona - pedagog.

kognitywny kopernikanizm

• Historycy, właśnie z racji tego, że mają do czynienia

z opowieściami, a nie z dowodami, przyzwyczajeni

są do różnorodności interpretacji i potrafią wykazać

wystarczający stopień tolerancji także w obliczu

interpretacji tak różnych, że aż ocierają się o

niespójność. Wiedzą oni, że historia polega na

ciągłym przepisywaniu i reinterpretowaniu, na

szukaniu (I ewentualnie odnajdywaniu) w obrębie

tradycji znaczeń nowych i ukrytych. Większości, z

wyjątkiem nielicznych i mało znaczących wyjątków,

właściwa jest postawa nazwana przez Nicholasa

Reschera kognitywnym kopernikanizmem,

polegająca na twierdzeniu, że nasza pozycja w

czasie nie jest poznawczo uprzywilejowana, a co za

tym idzie nieadekwatność interpretacji naszych

poprzedników we wszystkim i w odniesieniu do

wszystkiego przypomina nieadekwatność naszych

interpretacji w oczach naszych następców

[P. Rossi,

Zatonięcie bez świadka. Idea postępu, Warszawa 1998, s.16-17]

Alternatywa

• Historia psychologii

nie jest
nieskomplikowany
m, linearnym,
racjonalnym i
samodoskonalącym
się procesem.

• Historia psychologii

jest racjonalnym,
linearnym
procesem

Historia jako racjonalny

proces

• pobożne życzenia obiektywności

pojmowanej w radykalny i absolutny

sposób.

• nauka jest racjonalnym procesem,

który dzięki nieustannej krytyce

własnych ustaleń zbliża się do prawdy

w opisie rzeczywistości tak, że z

czasem osiągnie pełną wiedzę na

temat natury i świata (koncepcja

linearno-progresywna).

Naukowy i społeczny

kontekst

1. Absolutne założenia

(R.G.Collingwood)

2. Społeczne uwarunkowanie poznania

naukowego (L.Fleck)

3. Rewolucje naukowe (Thomas

S.Kuhn)

Absolutne założenia

(R.G.Collingwood)

• nie ma w samym systemie naukowym żadnej

reguły czy fundamentu,

• nauka funkcjonuje wyśmienicie tak długo, jak

długo trzymamy się określonych konwencji.
Ale uzasadnienia dla tych konwencji, nie udaje
się na gruncie tej nauki dowieść racjonalnie.

• Leżące u podstaw każdej nauki założenia,

które każdy system tworzy, nie są
wypracowywane w ramach samego sytemu –
absolutne założenia.

Absolutne założenia

• Nie powstają w drodze racjonalnego

dyskursu czy też świadomego

konsensu uczonych,

• nie są proklamowane czy oglaszane.
• są wyrazem „ducha czasów” –

destylatem. Wyrastają z społeczno-

duchowego klimatu czasów i inflirtują

proces naukowy. Ten proces inflirtracji

nie jest zatem procesem racjonalnym

ale społecznym.

Społeczne uwarunkowanie

poznania naukowego (L.Fleck)

• koncepcję racjonalnej natury proces

naukowego,

• Fleck pracował jako lekarz i bakteriolog

dla III Rzeszy (choć był Żydem, przeżył

Auschwitz, między innymi dlatego, że

brał udział w nazistowskim programie

badań nad szczepionką przeciwko

tyfusowi).

• Jego prace przeżyły renesans dopiero

w latach 80-tych).

Teoria kolektywnego

„stylu myślenia”.

• badacz widzi pod mikroskopem COŚ

zawsze w innej konstelacji, w innym
rozmiarze, w innym odcieniu, COŚ jest
„tym samym” dzięki nauce,
wykształceniu, poprzednikom
(wspólnocie uczonych).

• Rozpoznajemy główne struktury

(gatunek n.p.), to co idealne, a nie to, co
jednostkowe,

Casus Plutona

• Wspólnota uczonych determinuje tradycje

percepcji, uczy widzieć planety i ich księżyce

i nie widzieć tego, co nie podlega temu

procesowi.

• Odkrycie Plutona uznano za kolejne

zwycięstwo matematyki i fizyki. Ale decyzja o

przyznaniu mu statusu planety rzeczywiście

od początku wywoływała kontrowersje, bo

Pluton– w porównaniu z resztą planet Układu

Słonecznego – jest bardzo mały (2,3 tys. km

średnicy). Jest on mniejszy od naszego

Księżyca i wielu innych, późiej odkrytych

planet karłowatych.

Rewolucje naukowe

(Thomas S.Kuhn)

• model procesu naukowego nie jest

harmonijny ani linearny ale
rewolucyjny, erupcyjny.

• Fakty, które są niewyjaśniane w

ramach panującego paradygmatu
tworzą nacisk, do tego stopnia, że z
czasem doprowadza to do kryzysu,
który umożliwia załamanie starych
ram.

Psychologia jako

historia wielkich ludzi

• Historię czynią wielcy ludzie – przekonanie

jeszcze ze szkoły, z lekcji o cesarzach,
papieżach, królach.

• Wady modelu:

– Biograficzny
– Nie uwzględniający kontekstu społecznego (kobiety

w dziejach psychologii?)

– Unieważnia współpracowników

• Model ten jednak ma tę zaletę, iż jest

relatywnie wiele źródeł biograficznych i
autobiograficznych.

Psychologia jako historia

idei

• Wady modelu „wielkich ludzi” próbuje łagodzić

ten model historii idei, uwzględniając
historyczny i kulturowy kontekst, w ramach
którego twórcy rozpatrywani są jako część
kultury.

• Model ten zazwyczaj podporządkowuje się

chronologii, co ma dużą wartość porządkującą.

• Uwzględnia sposoby wyłaniania się jednych

teorii z innych.

Psychologia jako historia

problemu

• W tym modelu przestrzeganie

chronologii ma wartość systematyzującą,

• uwzględnia konkretne problemy i

konkretne sposoby ich rozwiązania.

• Każde nowe pytanie, nowy aspekt

zmusza jednak do rozpoczęcia badań od
początku.

Psychologia jako historia

społeczna

• Ten model bardzo długo służył jedynie do

określenia historii ruchów społecznych.

• Dziś ujęcie traktuje się jako historię

społeczeństw, uwypuklając społeczne,

wspólnotowe, polityczne, instytucjonalne

warunki badań psychologicznych (badań a

nie wyników).

• Model ten pozwala nie redukować historii

psychologii do izolowanych, działających

jednostek, ani do teorii i wyników badań.

• W tym ujęciu lepiej widać niejednorodność

rozwoju psychologii jako nauki.

Metody badań historii

psychologii

• Nie różnią się od historycznych
• Specyfika:

– „historia najnowsza”.
– heraldyka, czy numizmatyka, nie są pomocne w badaniach

• Jednak już genealogia może ujawniać pewne rzeczy:

Przykładowo: badania HILLIX’a (1980) wykazały

poprzez badanie ojców uczących na uniwersytetach

docentów psychologii, że blisko połowa wszystkich

pracujących w USA psychologów jest krewnymi

bliskich współpracowników Wilhelma Wundta.

Pytaniem innego już oczywiście rodzaju jest, czy

psychologowie Ci podzielają teorie i metody swoich

ojców.

Document Outline