BÓLE GŁOWY
BÓLE GŁOWY
BÓLE GŁOWY
BÓLE GŁOWY
MIGRENA
NAPIĘCIOWY BÓL GŁOWY
KLASTEROWY BÓL GŁOWY
HORTONA
BÓLE OBJAWOWE
DANE OGÓLNE – BÓLE GŁOWY
DANE OGÓLNE – BÓLE GŁOWY
ból głowy to nie jednostka chorobowa,
ból głowy to nie jednostka chorobowa,
lecz objaw powstający w wyniku
lecz objaw powstający w wyniku
podrażnienia
podrażnienia
struktur posiadających receptory bólowe
struktur posiadających receptory bólowe
w obrębie głowy, twarzy i szyi
w obrębie głowy, twarzy i szyi
DANE OGÓLNE – BÓLE GŁOWY
DANE OGÓLNE – BÓLE GŁOWY
- jedna z najczęstszych dolegliwości
- sporadyczne bóle w ciągu roku u 80 - 90%
populacji
- przewlekłe bóle głowy ma
20% - 50/280
mln
mieszkańców Ameryki
- nie są w zasadzie groźne, ale dokuczliwe
DANE OGÓLNE – BÓLE GŁOWY
DANE OGÓLNE – BÓLE GŁOWY
- nie są w zasadzie groźne, ale dokuczliwe
- trzeba jednak zróżnicować i wykluczyć bóle
głowy będące objawem groźnych chorób
PODZIAŁY
PODZIAŁY
-
samoistne
: ból istotą choroby, etiologia
niedostatecznie poznana
-
objawowe
: infekcja, zapalenie zatok,
guz mózgu (te trzeba wykluczyć)
WYKLUCZENIE – RÓŻNICOWANIE
WYKLUCZENIE – RÓŻNICOWANIE
GROŹNYCH BÓLÓW GŁOWY
GROŹNYCH BÓLÓW GŁOWY
- krwotok podpajęczynówkowy SAH
- krwotok śródmózgowy
- krwiak śródczaszkowy
- guz czy ropień mózgu
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
- jaskra
- encefalopatia nadciśnieniowa
WYKLUCZENIE – RÓŻNICOWANIE
WYKLUCZENIE – RÓŻNICOWANIE
GROŹNYCH BÓLÓW GŁOWY
GROŹNYCH BÓLÓW GŁOWY
prawdopodobieństwo istnienia
prawdopodobieństwo istnienia
groźnej dla życia przyczyny bólów głowy,
groźnej dla życia przyczyny bólów głowy,
gdy badanie neurologiczne wypada prawidłowo,
gdy badanie neurologiczne wypada prawidłowo,
jest niskie,
jest niskie,
ale nigdy nie równa się zeru
ale nigdy nie równa się zeru
PODZIAŁ IHS 1988
PODZIAŁ IHS 1988
INTERNATIONAL HEADACHE
INTERNATIONAL HEADACHE
SOCIETY
SOCIETY
- migrena (migraine)
- migrena (migraine)
- napięciowy ból głowy (tension headache)
- napięciowy ból głowy (tension headache)
- napadowy ból głowy (cluster headache)
- napadowy ból głowy (cluster headache)
- bóle objawowe (pourazowe, guzowe,
- bóle objawowe (pourazowe, guzowe,
toksyczne, nerwobóle itp.)
toksyczne, nerwobóle itp.)
The American Council
The American Council
for Headache Education
for Headache Education
(ACHE)
(ACHE)
is a nonprofit patient-health professional partnership
is a nonprofit patient-health professional partnership
dedicated to advancing
dedicated to advancing
the treatment and management of headache
the treatment and management of headache
and to raising the public awareness of headache
and to raising the public awareness of headache
as a valid, biologically based illness
as a valid, biologically based illness.
MIEDZYNARODOWA
KLASYFIKACJA
BÓLÓW GŁOWY ICHD 2004
MIGRENA
MIGRAINE
HEMICRANIA
DANE OGÓLNE
DANE OGÓLNE
- choroba prawdopodobnie genetyczna
- choroba prawdopodobnie genetyczna
- istota: okresowe występowanie bólów
- istota: okresowe występowanie bólów
głowy połączonych z nudnościami
głowy połączonych z nudnościami
i wymiotami, foto- i sonofobią
i wymiotami, foto- i sonofobią
- poprzedzenie napadu bólu aurą
- poprzedzenie napadu bólu aurą
- 10% populacji, najwyżej połowa zwraca się
- 10% populacji, najwyżej połowa zwraca się
do lekarza, kobiety częściej 4x
do lekarza, kobiety częściej 4x
- pojęcie
- pojęcie
migrena
migrena
wywodzi się z antycznej
wywodzi się z antycznej
Grecji i Rzymu
Grecji i Rzymu
KLASYFIKACJA
KLASYFIKACJA
- migrena bez aury
- migrena bez aury
- migrena z aurą (d. wzrokowa, klasyczna
- migrena z aurą (d. wzrokowa, klasyczna
- migrena okoporaźna
- migrena okoporaźna
- migrena siatkówkowa
- migrena siatkówkowa
- inne postacie
- inne postacie
ETIOPATOGENEZA
ETIOPATOGENEZA
- hipoteza Wolffa (lata czterdzieste ub. w.):
- hipoteza Wolffa (lata czterdzieste ub. w.):
aura - skurcz naczyń i niedokrwienie
aura - skurcz naczyń i niedokrwienie
pewnych obszarów mózgu
pewnych obszarów mózgu
faza bólowa - a nadmierne rozszerzenie
faza bólowa - a nadmierne rozszerzenie
KLINIKA
KLINIKA
- początek choroby w młodym wieku, trwanie
- początek choroby w młodym wieku, trwanie
całe życie
całe życie
- początek napadu: z aurą - kilkanaście minut
- początek napadu: z aurą - kilkanaście minut
mroczek w oku, jednostronne parestezje,
mroczek w oku, jednostronne parestezje,
- ból: połowiczy lub obustronny, tętniący
- ból: połowiczy lub obustronny, tętniący
złe znoszenie hałasu,
złe znoszenie hałasu,
- przebieg:
- przebieg:
4 - 72
4 - 72
godz. dłużej - stan
godz. dłużej - stan
migrenowy
migrenowy
- powtarzanie: od dwóch w ciągu roku do
- powtarzanie: od dwóch w ciągu roku do
dwóch w ciągu tygodnia
dwóch w ciągu tygodnia
RÓŻNICOWANIE
RÓŻNICOWANIE
- migrenę mogą sugerować guzy pnia mógu
- migrenę mogą sugerować guzy pnia mógu
(mogą imitować neurobiologię migreny)
(mogą imitować neurobiologię migreny)
LECZENIE
LECZENIE
Próby zapobiegania:
Próby zapobiegania:
- dihydroergotamina (5 - 10 mg/d)
- dihydroergotamina (5 - 10 mg/d)
- pizotifen (1,5 mg/d),
- pizotifen (1,5 mg/d),
- propranolol (80 - 100 mg/d)
- propranolol (80 - 100 mg/d)
- flunarizina (5-10 mg/d)
- flunarizina (5-10 mg/d)
- kwas walproinowy (0,6 - 1,2 g/d)
- kwas walproinowy (0,6 - 1,2 g/d)
- divascan (15 - 30 mg/d)
- divascan (15 - 30 mg/d)
LECZENIE
LECZENIE
doraźne postępowanie:
doraźne postępowanie:
- lekki napad: paracetamol, polopiryna,
- lekki napad: paracetamol, polopiryna,
naproxen) ew. torecan
naproxen) ew. torecan
- ciężki:
- ciężki:
sumatriptan (imigran) (50 - 100 mg po
sumatriptan (imigran) (50 - 100 mg po
lub 6 mg podskórnie
lub 6 mg podskórnie
NAPIĘCIOWY BÓL GŁOWY
TENSION HEADACHE
DANE OGÓLNE
DANE OGÓLNE
- najczęstszy typ samoistnych bólów
- najczęstszy typ samoistnych bólów
głowy
głowy
- sporadyczne występowanie u większości
- sporadyczne występowanie u większości
ludzi populacji
ludzi populacji
- przewlekłe bóle u
- przewlekłe bóle u
15%
15%
populacji
populacji
- kobiety częściej,
- kobiety częściej,
- prawie połowa osób z bólami nie ma 20 lat
- prawie połowa osób z bólami nie ma 20 lat
KLINIKA
KLINIKA
- początek: epizodyczny w powiązaniu
- początek: epizodyczny w powiązaniu
z labilnością emocjonalną,
z labilnością emocjonalną,
- przebieg: z upływem czasu dolegliwość
- przebieg: z upływem czasu dolegliwość
codzienna (postać przewlekła)
codzienna (postać przewlekła)
- cechy bólu: obustronny, uporczywy, tępy,
- cechy bólu: obustronny, uporczywy, tępy,
ze zmiennym natężeniem w ciągu dnia
ze zmiennym natężeniem w ciągu dnia
LECZENIE
LECZENIE
- dobra reakcja na środki przeciwbólowe
- dobra reakcja na środki przeciwbólowe
połączone z kofeiną: ibuprofen,
połączone z kofeiną: ibuprofen,
naproxen,
naproxen,
mydocalm, baclofen, ale krótkie
mydocalm, baclofen, ale krótkie
działanie
działanie
- najskuteczniejsze - przeciwdepresyjne:
- najskuteczniejsze - przeciwdepresyjne:
amitryptylina, opipramol, mianseryna,
amitryptylina, opipramol, mianseryna,
sulpiryd,
sulpiryd,
- też neuroleptyki: tioridazin
- też neuroleptyki: tioridazin
- uzupełnienie: fizykoterapia,
- uzupełnienie: fizykoterapia,
miorelaksacja,
miorelaksacja,
psychoterapia
psychoterapia
KLASTEROWY - GROMADNY
BÓL GŁOWY HORTONA
CLUSTER HEADACHE
DANE OGÓLNE
DANE OGÓLNE
- najbardziej dotkliwy z samoistnych
- najbardziej dotkliwy z samoistnych
bólów głowy
bólów głowy
- najłatwiejszy do rozpoznania
- najłatwiejszy do rozpoznania
- podstawowa cecha: występowanie ataku
- podstawowa cecha: występowanie ataku
bólu w określonym czasie w sposób
bólu w określonym czasie w sposób
zgrupowany (cluster - okres występowania)
zgrupowany (cluster - okres występowania)
- znacznie rzadszy niż migrena, 0,1%
- znacznie rzadszy niż migrena, 0,1%
populacji
populacji
KLINIKA
KLINIKA
- początek: druga i trzecia dekada życia
- początek: druga i trzecia dekada życia
nagle bez zwiastunów
nagle bez zwiastunów
- przebieg: atak dręczącego połowiczego
- przebieg: atak dręczącego połowiczego
bólu trwającego 15 do 180 minut za gałką
bólu trwającego 15 do 180 minut za gałką
oczną z promieniowaniem do skroni,
oczną z promieniowaniem do skroni,
policzka
policzka
zębów, nosa
zębów, nosa
- objawy towarzyszące: łzawienie, wyciek z
- objawy towarzyszące: łzawienie, wyciek z
nosa, a także inne wegetatywne po stronie
nosa, a także inne wegetatywne po stronie
bólu: opadnięcie powieki, zwężenie źrenicy,
bólu: opadnięcie powieki, zwężenie źrenicy,
pocenie,
pocenie,
KLINIKA
KLINIKA
- klaster - okres występowania ataków
- klaster - okres występowania ataków
bólu 3 - 6 tyg, przerwy od pół roku do
bólu 3 - 6 tyg, przerwy od pół roku do
kilku lat
kilku lat
napady od jednego na dwa dni do ośmiu
napady od jednego na dwa dni do ośmiu
na dobę, zwykle około czterech
na dobę, zwykle około czterech
- różne bodźce zewnętrzne prowokujące:
- różne bodźce zewnętrzne prowokujące:
alkohol (w czasie klasteru)
alkohol (w czasie klasteru)
LECZENIE
LECZENIE
-
-
atak
atak
: postępowanie niezwłoczne
: postępowanie niezwłoczne
sumatriptan 6 mg podskórnie
sumatriptan 6 mg podskórnie
wdychanie czystego tlenu niekiedy
wdychanie czystego tlenu niekiedy
doodbytniczo ergotamina
doodbytniczo ergotamina
hydrokortyzon z pyralginą dożylnie (!!)
hydrokortyzon z pyralginą dożylnie (!!)
ew. dexamethason („atak steroidowy”)
ew. dexamethason („atak steroidowy”)
-
-
profilaktyka
profilaktyka
:
:
węglan litu
węglan litu
pizitofen
pizitofen
walproinian sodu
walproinian sodu
CODZIENNY
PRZEWLEKŁY
BÓŁ GŁOWY
DANE OGÓLNE
DANE OGÓLNE
-
-
heterogenny zespół objawów
heterogenny zespół objawów
- ból głowy trwający powyżej 15 dni w mies.
- ból głowy trwający powyżej 15 dni w mies.
utrzymuje się
utrzymuje się
powyżej 3 mies.
powyżej 3 mies.
- 2 – 5% populacji
- 2 – 5% populacji
- główna przyczyna: migrena transformowana -
- główna przyczyna: migrena transformowana -
przewlekła
przewlekła
przewlekła postać bólu
przewlekła postać bólu
napięciowego
napięciowego
KLINIKA
KLINIKA
-
-
LECZENIE
LECZENIE
-
-
leki przeciwdepresyjne
leki przeciwdepresyjne
- potem przeciwpadaczkowe
- potem przeciwpadaczkowe
- beta-adrenolityki
- beta-adrenolityki