Wykład 8

10 kwietnia 2008

Kodowanie 

informacji w pamięci 

epizodycznej

 

 

Plan wykładu

• Aktywność podmiotu podczas 

przyswajania informacji – strategie 

a. Powtarzanie
b. Elaboracja
c. Organizowanie
d. Złożone programy strategiczne
• Zapamiętywanie niezamierzone
• Wybiórczy i konstruktywny charakter 

pamięci 

 

 

Kryteria opisu strategii 

pamięciowych

• Faza procesu pamięciowego: strategie 

zapamiętywania i przypominania

• Stopień aktywności poznawczej: 

strategie aktywne i bierne (głębokie i 
powierzchniowe)

• Zakres stosowalności: strategie ogólne 

i specyficzne

• Ukierunkowanie aktywności: strategie 

wewnętrzne i zewnętrzne 

 

 

Kryteria opisu strategii 

pamięciowych c.d.

• Rodzaj działań: strategie 

werbalne i niewerbalne

• Poziom złożoności działań: 

strategie proste i złożone

• Stopień naturalności: strategie 

naturalne i sztuczne

• Poziom racjonalności: strategie 

racjonalne i magiczne

 

 

Taksonomia strategii uczenia się 

(według tzw. „Grupy z 

Michigan”)

• Strategie poznawcze: 

powtarzanie; elaboracja; 
organizowanie

• Strategie metapoznawcze: 

planowania; monitorowania; 
regulacji

• Strategie zarządzania zasobami 

wewnętrznymi i zewnętrznymi

 

 

Taksonomia strategii 

poznawczych – pamięciowych 

Rodzaj 
strategii

Rodzaj zadań 
– proste 

Rodzaj zadań 
– złożone 

Strategie 
powtarzania

Recytowanie

Przepisywanie
Dosłowne 
notatki
Podkreślanie

Strategie 
elaboracji

Mnemotechniki
Wyobrażenia

Opis własnymi 
słowami
Streszczanie

Strategie 
organizowani
a

Grupowanie
Mnemotechniki

Plany
Mapy 

pojęciowe

 

 

Powtarzanie

• Nazywanie – prekursor powtarzania
• Rodzaje powtarzania: wielokrotna 

percepcja materiału; próbne reprodukcje; 
powtarzanie dosłowne i sparafrazowane; 
werbalne i niewerbalne; utrzymujące i 
organizujące

• Potęgowe prawo uczenia się
• Prezentacja w postaci krzywych uczenia 

się  

 

 

Werbalizowanie

• Przejaw obrazowo-słownego 

charakteru ludzkiej percepcji

• Pozytywny wpływ na zapamiętywanie:
a. Wybiórczość
b. Dokładniejsza analiza danych 

spostrzeżeniowych

c. Uaktywnianie wzorców i schematów
d. Podwójne kodowanie (koncepcja Paivio)
e. Większa aktywność poznawcza 

 

 

Werbalizowanie – 

negatywny wpływ na 

zapamiętywanie

 

 

Werbalizowanie – 

negatywny wpływ na 

zapamiętywanie

  

 

 

Wyobrażenia

• Rola w procesach zapamiętywania
• Efekty dziwaczności
• Efekty interaktywności
• Interaktywne/Dziwaczne – 74%
• Interaktywne/Nie dziwaczne – 73%
• Nie interaktywne/Dziwaczne – 34%
• Nie interaktywne/Nie dziwaczne – 39% 
• Podwójne kodowanie

 

 

Strategia powtarzania i 

wyobrażenia

 

 

Elaboracja 

(opracowywanie)

• Elaboracja: aktywne przetwarzanie, ale nie 

tylko znaczeniowe; wiązanie nowego 

materiału z wiedzą przechowywaną w 

pamięci długotrwałej

• Mnemotechniki: wykorzystujące obrazy 

zmysłowe (wzrokowe, słuchowe, 

kinestetyczne); metoda loci; akronimy; 

metoda kołka (haka, wieszaka); słowa-

klucze; 

• Materiały złożone: notatki, streszczenia, 

stawianie pytań, rysunki, schematy

 

 

Efekt generowania i 

pokrewne

•

Efekt generowania: informacja generowana 

przez uczącego się jest zapamiętywana lepiej 

niż informacja podawana z zewnątrz

•

Efekt „aha”, inaczej wgląd,  w 

rozwiązywaniu problemów: rozwiązanie 

znalezione przez samego uczącego się jest 

pamiętane lepiej

•

Efekt wykonania: ludzie mają wyższe 

osiągnięcia pamięciowe, gdy sami wykonują 

jakieś zadanie, w porównaniu do sytuacji, 

gdy widzą jak ktoś inny wykonuje to zadanie

 

 

Organizowanie

• Materiały proste – listy słów, 

zestawy obrazków

• Materiały złożone – teksty 
• Organizacja liniowa i 

hierarchiczna

• Organizacja według nazw i według 

cech

 

 

Złożone programy 

strategiczne

• SQ3R – survey, question, read, 

recite, review

• PQ4R – preview, question, read, 

reflect, recite, review

 

 

Zapamiętywanie 

niezamierzone

• Wczesne poglądy na temat 

zamiaru zapamiętania

• Zapamiętywanie zamierzone a 

wrażliwość metapamięciowa

• Zamiar zapamiętania jako czynnik 

decydujący o rodzaju stosowanego 
przetwarzania

 

 

Efektywność 

zapamiętywania 

zamierzonego i 

niezamierzonego

Ocena 

afektywna

Ocena 

sensoryczn
a

Niezamierz
one

68%

39%

Zamierzone 69%

43%

 

 

Wybiórczy i 

konstruktywny charakter 

pamięci

• Badania Bartletta: Wojna duchów
• Jak zmieniają się kolejne odtworzenia?
• Coraz krótsze i zawierające coraz mniej 

szczegółów

• Niektóre szczegóły znikają szybciej, inne 

wolniej

• Kolejne odtworzenia coraz bardziej 

dopasowane do schematów właściwych dla 
danej kultury

• Po 5-7 odtworzeniu właściwie brak zmian

 

 

Eksperyment Bransforda i 

Franksa

• Mrówki zjadły słodką galaretkę, która była 

na stole.

• Głaz stoczył się w dół i rozbił małą chatkę.
• Mrówki zjadły w kuchni galaretkę.
• Głaz stoczył się w dół góry i rozbił chatkę 

stojącą obok lasu.

• Mrówki zjadły w kuchni galaretkę, która 

była na stole.

• Mała chatka stała obok lasu.
• Galaretka była słodka.

 

 

Eksperyment Bransforda i 

Franksa c.d.

• (zjadły, mrówki, galaretkę)
• (słodka, galaretka)
• (galaretka, na, stół)
• (w, mrówki, kuchnia)
• (stoczył się, głaz, góra)
• (rozbił, głaz, chatka)
• (obok, chatka, las)
• (mała, chatka) 

 

 

Eksperyment Bransforda i 

Franksa c.d.

• Mrówki zjadły w kuchni galaretkę
• Mrówki zjadły słodką galaretkę
• Mrówki zjadły galaretkę obok lasu
• Mrówki zjadły w kuchni słodką 

galaretkę, która znajdowała się na 
stole

 

 

Eksperyment Bransforda i 

Johnson

Procedura jest w gruncie rzeczy bardzo prosta. 

Najpierw podziel elementy na różne grupy. 

Oczywiście jedna porcja może wystarczyć, w 

zależności od tego, ile trzeba zrobić. Jeżeli 

musisz pójść gdzie indziej z powodu braku 

możliwości, to jest to kolejny krok; jeżeli nie, 

jesteś dobrze przygotowany. Ważne jest, aby 

nie robić za dużo na raz. Czyli lepiej jest wziąć 

jednocześnie za mało rzeczy niż za dużo. Na 

krótką metę może się to wydawać niezbyt 

ważne, ale łatwo mogą pojawić się komplikacje. 

Błąd może także okazać się kosztowny. 

 

 

Eksperyment Bransforda i 

Johnson c.d.

Na pierwszy rzut oka cała procedura wydaje się 

skomplikowana. Jednak szybko stanie się po 

prostu jednym z elementów życia. Trudno jest 

przewidzieć jakikolwiek koniec dla 

konieczności wykonywania tej pracy w 

najbliższej przyszłości, ale nigdy nie można 

mieć pewności. Po zakończeniu procedury 

należy znowu podzielić materiał na różne 

grupy. Wtedy mogą zostać włożone na 

właściwe miejsce. W końcu zostaną ponownie 

wykorzystane i cały cykl będzie musiał być 

powtórzony. Ale jest to częścią życia.

 

 

Inny przykład 

wnioskowania na 

podstawie wcześniejszej 

wiedzy

• Carol Harris od urodzenia stwarzała problemy 

wychowawcze. Była dzika, uparta i gwałtowna. 

Gdy doszła do wieku ośmiu lat, była nadal nie 

do okiełznania. Jej rodzice bardzo martwili się 

o jej zdrowie psychiczne. Nie było dobrego 

ośrodka mogącego podjąć się leczenia dziecka 

z tego rodzaju problemami w stanie, w którym 

mieszkali. Rodzice dziewczynki w końcu 

zdecydowali się działać. Wynajęli dla Carol 

prywatnego nauczyciela.

• Czy było w tekście zdanie: Była głucha, niema i 

niewidoma?

 

 

Badania Elizabeth Loftus

• Czy naoczni świadkowie są 

wiarygodni?

• Wpływ pytań naprowadzających
• Schematy i stereotypy