Obywatelstwo Unii
Obywatelstwo Unii
Europejskiej
Europejskiej
Obywatelstwo Unii
Obywatelstwo Unii
Europejskiej
Europejskiej
Pojęcie „obywatelstwa europejskiego” zostało
Pojęcie „obywatelstwa europejskiego” zostało
wprowadzone po raz pierwszy w traktacie z Maastricht
wprowadzone po raz pierwszy w traktacie z Maastricht
w 1992.r.
w 1992.r.
Traktat ustanawiający
Traktat ustanawiający
Wspólnotę Europejską
Wspólnotę Europejską
(po zmianach z Amsterdamu)
(po zmianach z Amsterdamu)
Artykuł 17 (8)
Artykuł 17 (8)
1. Niniejszym ustanawia się obywatelstwo Unii. Każda
1. Niniejszym ustanawia się obywatelstwo Unii. Każda
osoba
posiadająca
obywatelstwo
Państwa
osoba
posiadająca
obywatelstwo
Państwa
Członkowskiego
staje
się
obywatelem
Unii.
Członkowskiego
staje
się
obywatelem
Unii.
Obywatelstwo unii uzupełnia, ale nie zastępuje
Obywatelstwo unii uzupełnia, ale nie zastępuje
obywatelstwa narodowego.
obywatelstwa narodowego.
C. Mik : „Obywatelstwo europejskie jest więc więzią
C. Mik : „Obywatelstwo europejskie jest więc więzią
prawną personalną między jednostką (tylko osobą
prawną personalną między jednostką (tylko osobą
fizyczną) a Unią Europejską. […] Obywatelstwo
fizyczną) a Unią Europejską. […] Obywatelstwo
europejskie nie jest kategorią autonomiczną, lecz jest
europejskie nie jest kategorią autonomiczną, lecz jest
uzależnione od posiadania
uzależnione od posiadania
nationality
nationality
państwa – członka
państwa – członka
Unii Europejskiej. […] Obywatelstwo europejskie jest też
Unii Europejskiej. […] Obywatelstwo europejskie jest też
więzią prawną zależną. Jej powstanie zależy bowiem od
więzią prawną zależną. Jej powstanie zależy bowiem od
istnienia więzi przynależności prawnej między jednostką
istnienia więzi przynależności prawnej między jednostką
a
państwem
członkowskim.
[…]
Uzależnienie
a
państwem
członkowskim.
[…]
Uzależnienie
obywatelstwa
europejskiego
od
obywatelstwa
europejskiego
od
nationality
nationality
poszczególnych państw członkowskich jest zupełne.
poszczególnych państw członkowskich jest zupełne.
Innymi słowy, zaliczenie jednostki do
Innymi słowy, zaliczenie jednostki do
nationals
nationals
powoduje
powoduje
automatyczne
i
bezwarunkowe
powstanie
więzi
automatyczne
i
bezwarunkowe
powstanie
więzi
obywatelskiej na poziomie europejskim. W ten sposób
obywatelskiej na poziomie europejskim. W ten sposób
obywatelstwo Unii opiera się na więzi pozornej.
obywatelstwo Unii opiera się na więzi pozornej.
Pozorność tej więzi polega przy tym na tym, że nie jest
Pozorność tej więzi polega przy tym na tym, że nie jest
ważne, czy i jakie warunki dla nabycia obywatelstwa
ważne, czy i jakie warunki dla nabycia obywatelstwa
krajowego stawia prawo państwa członkowskiego. Ważne
krajowego stawia prawo państwa członkowskiego. Ważne
jest tylko samo zaliczenie osoby do
jest tylko samo zaliczenie osoby do
nationals
nationals
tego
tego
państwa. Ostatecznie zatem prawo europejskie pojmuje
państwa. Ostatecznie zatem prawo europejskie pojmuje
obywatelstwo europejskie jako wzajemną, personalną,
obywatelstwo europejskie jako wzajemną, personalną,
akcydentalną, zależną i pozorną więź prawną między
akcydentalną, zależną i pozorną więź prawną między
osobą fizyczną a Unią Europejską.”
osobą fizyczną a Unią Europejską.”
PRAWA WYNIKAJĄCE Z
PRAWA WYNIKAJĄCE Z
OBYWTELSTAWA UNII
OBYWTELSTAWA UNII
Prawo swobodnego poruszania się i
Prawo swobodnego poruszania się i
przebywania na obszarze państw
przebywania na obszarze państw
członkowskich – art. 18 TWE.
członkowskich – art. 18 TWE.
Prawo to obejmuje uprawnienie do wyjazdu z
Prawo to obejmuje uprawnienie do wyjazdu z
własnego państwa, wjazdu na terytorium
własnego państwa, wjazdu na terytorium
wybranego
państwa
członkowskiego
i
wybranego
państwa
członkowskiego
i
przebywania w nim tymczasowo lub stale, a
przebywania w nim tymczasowo lub stale, a
także
do
zmiany
miejsca
pobytu
i
także
do
zmiany
miejsca
pobytu
i
zamieszkania w tym kraju. Z tym prawem
zamieszkania w tym kraju. Z tym prawem
wiąże się również zasada niedyskryminacji ze
wiąże się również zasada niedyskryminacji ze
względu na przynależność narodową.
względu na przynależność narodową.
Prawo wyborcze (bierne i czynne) w
Prawo wyborcze (bierne i czynne) w
wyborach do Parlamentu Europejskiego i
wyborach do Parlamentu Europejskiego i
do organów lokalnych (samorządów)
do organów lokalnych (samorządów)
państw członkowskich – art. 19 TWE.
państw członkowskich – art. 19 TWE.
Każdy obywatel Unii zamieszkały na terenie
Każdy obywatel Unii zamieszkały na terenie
państwa członkowskiego, nawet jeśli nie jest
państwa członkowskiego, nawet jeśli nie jest
obywatelem tego państwa, ma te same
obywatelem tego państwa, ma te same
prawa wyborcze jak obywatele tego państwa,
prawa wyborcze jak obywatele tego państwa,
przy spełnieniu pewnych wymogów, np.
przy spełnieniu pewnych wymogów, np.
minimalnego okresu zamieszkania w kraju, w
minimalnego okresu zamieszkania w kraju, w
którym chce skorzystać z prawa wyborczego.
którym chce skorzystać z prawa wyborczego.
Prawo
do
ochrony
przez
władze
Prawo
do
ochrony
przez
władze
dyplomatyczne lub konsularne innego
dyplomatyczne lub konsularne innego
państwa członkowskiego na obszarze kraju
państwa członkowskiego na obszarze kraju
trzeciego, w którym obywatel przebywa, w
trzeciego, w którym obywatel przebywa, w
przypadku, gdy nie ma przedstawicielstwa
przypadku, gdy nie ma przedstawicielstwa
dyplomatycznego państwa, którego jest
dyplomatycznego państwa, którego jest
obywatelem – art. 20 TWE.
obywatelem – art. 20 TWE.
Prawo to precyzuje decyzja Rady UE nr 533 z 19
Prawo to precyzuje decyzja Rady UE nr 533 z 19
grudnia 1995r., która stwierdza, że może to być
grudnia 1995r., która stwierdza, że może to być
wyłącznie ochrona konsularna obejmująca
wyłącznie ochrona konsularna obejmująca
pomoc w przypadku śmierci, wypadku lub
pomoc w przypadku śmierci, wypadku lub
choroby,
pozbawienia
wolności,
ofiarom
choroby,
pozbawienia
wolności,
ofiarom
przestępstwa, pomoc w powrocie do kraju.
przestępstwa, pomoc w powrocie do kraju.
Prawo składania petycji do Parlamentu
Prawo składania petycji do Parlamentu
Europejskiego – art. 21 zdanie 1 TWE.
Europejskiego – art. 21 zdanie 1 TWE.
Petycje rozpatruje Komisja do spraw Petycji
Petycje rozpatruje Komisja do spraw Petycji
Parlamentu Europejskiego. Prawo to dotyczy
Parlamentu Europejskiego. Prawo to dotyczy
nie tylko obywateli UE, ale również
nie tylko obywateli UE, ale również
przysługuje każdej osobie fizycznej i prawnej
przysługuje każdej osobie fizycznej i prawnej
zamieszkującej w państwie członkowskim UE
zamieszkującej w państwie członkowskim UE
lub mającej tam zarejestrowaną siedzibę.
lub mającej tam zarejestrowaną siedzibę.
Mogą one być wnoszone indywidualnie lub
Mogą one być wnoszone indywidualnie lub
grupowo. Przedmiot petycji powinien dotyczyć
grupowo. Przedmiot petycji powinien dotyczyć
podmiotu składającego petycję osobiście.
podmiotu składającego petycję osobiście.
Mogą one dotyczyć: (1) wniosku o podjęcie
Mogą one dotyczyć: (1) wniosku o podjęcie
określonych nowych rozwiązań legislacyjnych
określonych nowych rozwiązań legislacyjnych
w prawie wspólnotowym lub nowelizację, (2)
w prawie wspólnotowym lub nowelizację, (2)
naruszeń praw podstawowych, (3) naruszeń
naruszeń praw podstawowych, (3) naruszeń
norm prawa wspólnotowego.
norm prawa wspólnotowego.
Petycja powinna spełniać wymogi formalne – zgodnie
Petycja powinna spełniać wymogi formalne – zgodnie
z art. 174 Regulaminu Parlamentu Europejskiego –
z art. 174 Regulaminu Parlamentu Europejskiego –
zawierać nazwisko i imię składającego petycję, jego
zawierać nazwisko i imię składającego petycję, jego
zawód i obywatelstwo oraz stały adres. Powinna być
zawód i obywatelstwo oraz stały adres. Powinna być
sporządzona w jednym z języków oficjalnych UE,
sporządzona w jednym z języków oficjalnych UE,
może być złożona listownie lub za pośrednictwem
może być złożona listownie lub za pośrednictwem
faksu
i
poczty
elektronicznej.
Procedura
faksu
i
poczty
elektronicznej.
Procedura
rozpatrywania petycji odbywa się w dwóch fazach:
rozpatrywania petycji odbywa się w dwóch fazach:
pierwsza
dotyczy
badania
pod
względem
pierwsza
dotyczy
badania
pod
względem
dopuszczalności: druga – badanie merytoryczne, np.
dopuszczalności: druga – badanie merytoryczne, np.
przesłuchania, wizji lokalnej, prośby do innych
przesłuchania, wizji lokalnej, prośby do innych
instytucji o dostarczenie dokumentów, informacji
instytucji o dostarczenie dokumentów, informacji
lub pomocy logistycznej. W efekcie badania Komisji
lub pomocy logistycznej. W efekcie badania Komisji
ds. Petycji może sformułować raport lub wniosek o
ds. Petycji może sformułować raport lub wniosek o
uchwalenie rezolucji przez Parlament Europejski.
uchwalenie rezolucji przez Parlament Europejski.
Tworzy się również rejestr elektroniczny, w którym
Tworzy się również rejestr elektroniczny, w którym
obywatele mogą udzielać poparcia autorowi petycji
obywatele mogą udzielać poparcia autorowi petycji
w formie podpisu elektronicznego – art. 175.
w formie podpisu elektronicznego – art. 175.
Prawo zwracania się do Rzecznika Praw
Prawo zwracania się do Rzecznika Praw
Obywatelskich – art. 21 zdanie 2 TWE.
Obywatelskich – art. 21 zdanie 2 TWE.
Ombudsman,
mianowany
przez
Parlament
Ombudsman,
mianowany
przez
Parlament
Europejski (art. 195), jest niezależnym organem
Europejski (art. 195), jest niezależnym organem
kontrolującym działalność instytucji i organów
kontrolującym działalność instytucji i organów
Wspólnoty. Jego zadaniem jest badanie spraw i
Wspólnoty. Jego zadaniem jest badanie spraw i
skarg obywateli Unii, a także osób fizycznych i
skarg obywateli Unii, a także osób fizycznych i
prawnych, które mają siedzibę w państwie
prawnych, które mają siedzibę w państwie
członkowskim
Unii,
a
dotyczących
złego
członkowskim
Unii,
a
dotyczących
złego
zarządzania w czasie działań instytucji i organów
zarządzania w czasie działań instytucji i organów
Wspólnoty,
za
wyjątkiem
Trybunału
Wspólnoty,
za
wyjątkiem
Trybunału
Sprawiedliwości i Sądu Pierwszej Instancji.
Sprawiedliwości i Sądu Pierwszej Instancji.
Rzecznik
Praw
Obywatelskich
co
roku
Rzecznik
Praw
Obywatelskich
co
roku
przedstawia
Parlamentowi
Europejskiemu
przedstawia
Parlamentowi
Europejskiemu
sprawozdanie z wyników swojej działalności.
sprawozdanie z wyników swojej działalności.
Skutki złego zarządzania nie muszą dotyczyć bezpośrednio skarżącego.
Skutki złego zarządzania nie muszą dotyczyć bezpośrednio skarżącego.
Natomiast skarga musi być wniesiona przed upływem 2 lat od
Natomiast skarga musi być wniesiona przed upływem 2 lat od
dowiedzenia się o tym fakcie. Procedura rozpatrywania skargi
dowiedzenia się o tym fakcie. Procedura rozpatrywania skargi
składa się z dwóch etapów – badania dopuszczalności skargi i
składa się z dwóch etapów – badania dopuszczalności skargi i
badania merytorycznego. W toku tego drugiego etapu Rzecznik
badania merytorycznego. W toku tego drugiego etapu Rzecznik
zwraca się do instytucji objętej skargą o ustosunkowanie się w ciągu
zwraca się do instytucji objętej skargą o ustosunkowanie się w ciągu
trzech miesięcy w formie opinii wstępnej, a następnie przekazuje jej
trzech miesięcy w formie opinii wstępnej, a następnie przekazuje jej
treść skarżącemu, który w ciągu miesiąca ma prawo zgłosić swoje
treść skarżącemu, który w ciągu miesiąca ma prawo zgłosić swoje
uwagi. Zbiera wszelkie dokumenty w tej sprawie, może
uwagi. Zbiera wszelkie dokumenty w tej sprawie, może
przeprowadzić dochodzenie na miejscu, zamówić opinię lub
przeprowadzić dochodzenie na miejscu, zamówić opinię lub
ekspertyzę. W każdym z tych etapów Rzecznik dąży do polubownego
ekspertyzę. W każdym z tych etapów Rzecznik dąży do polubownego
załatwienia sprawy. Gdy jest ono bezowocne może przedstawić
załatwienia sprawy. Gdy jest ono bezowocne może przedstawić
swoje uwagi krytyczne lub – jeśli sprawa ma duże znaczenie,
swoje uwagi krytyczne lub – jeśli sprawa ma duże znaczenie,
implikacje ogólne - może sporządzić raport zawierający projekty
implikacje ogólne - może sporządzić raport zawierający projekty
zaleceń dla instytucji lub organu. Jest on przesyłany zainteresowanej
zaleceń dla instytucji lub organu. Jest on przesyłany zainteresowanej
instytucji i obywatelowi. Instytucja ma trzy miesiące na przesłanie
instytucji i obywatelowi. Instytucja ma trzy miesiące na przesłanie
szczegółowej opinii wraz z opisem środków podjętych w celu
szczegółowej opinii wraz z opisem środków podjętych w celu
wdrożenia zaleceń. Jeśli opinia ta nie zadawala Rzecznika może on
wdrożenia zaleceń. Jeśli opinia ta nie zadawala Rzecznika może on
sporządzić raport dla Parlamentu Europejskiego wraz z zaleceniami.
sporządzić raport dla Parlamentu Europejskiego wraz z zaleceniami.
Rzecznik może przeprowadzać dochodzenia z własnej inicjatywy.
Rzecznik może przeprowadzać dochodzenia z własnej inicjatywy.
Prawo dostępu do informacji – art. 21 zdanie 3
Prawo dostępu do informacji – art. 21 zdanie 3
TWE.
TWE.
Prawo to zwiera możliwość zwrócenia się pisemnie
Prawo to zwiera możliwość zwrócenia się pisemnie
do instytucji i organów Wspólnoty, które mają
do instytucji i organów Wspólnoty, które mają
obowiązek udzielenia pisemnej odpowiedzi oraz
obowiązek udzielenia pisemnej odpowiedzi oraz
prawo
dostępu
do
dokumentów
instytucji
prawo
dostępu
do
dokumentów
instytucji
wspólnotowych
(art.
255
TWE).
Od
tego
wspólnotowych
(art.
255
TWE).
Od
tego
uprawnienia przewidziano wyjątki, ze względu na
uprawnienia przewidziano wyjątki, ze względu na
ochronę interesu publicznego, jednostki i jej
ochronę interesu publicznego, jednostki i jej
prywatności
oraz
ochronę
tajemnic
prywatności
oraz
ochronę
tajemnic
wspólnotowych.
wspólnotowych.
Możliwość zgłoszenia skargi do organów
Możliwość zgłoszenia skargi do organów
sądowych
sądowych
do
sądów
krajowych
celem
wskazania
do
sądów
krajowych
celem
wskazania
niezgodności prawa krajowego z prawem
niezgodności prawa krajowego z prawem
wspólnotowym lub poprzez wniesienie przed
wspólnotowym lub poprzez wniesienie przed
tym sądem wniosku o zastosowanie orzeczenia
tym sądem wniosku o zastosowanie orzeczenia
wstępnego w trybie art. 234 TWE, tj.
wstępnego w trybie art. 234 TWE, tj.
wniesienia
sprawy
do
Trybunału
wniesienia
sprawy
do
Trybunału
Sprawiedliwości
o
interpretację
prawa
Sprawiedliwości
o
interpretację
prawa
traktatowego lub ważności i interpretacji prawa
traktatowego lub ważności i interpretacji prawa
wtórnego. Jest również możliwość wniesienia
wtórnego. Jest również możliwość wniesienia
skargi odszkodowawczej.
skargi odszkodowawczej.
do Trybunału Sprawiedliwości o stwierdzenie
do Trybunału Sprawiedliwości o stwierdzenie
nieważności aktu wspólnotowego (art. 230
nieważności aktu wspólnotowego (art. 230
TWE) lub na bezczynność organu (232 TWE)
TWE) lub na bezczynność organu (232 TWE)
MOŻLIWOŚĆ ROZWOJU
MOŻLIWOŚĆ ROZWOJU
INSTYTUCJI OBYWATELSTWA
INSTYTUCJI OBYWATELSTWA
UNII
UNII
Katalog
powyższy
ma
charakter
Katalog
powyższy
ma
charakter
otwarty. Według art. 22 TWE Rada
otwarty. Według art. 22 TWE Rada
Unii Europejskiej – na wniosek
Unii Europejskiej – na wniosek
Komisji,
po
zasięgnięciu
opinii
Komisji,
po
zasięgnięciu
opinii
Parlamentu Europejskiego - może
Parlamentu Europejskiego - może
wydać akt prawny wzmacniający lub
wydać akt prawny wzmacniający lub
uzupełniający
katalog
praw
uzupełniający
katalog
praw
obywatelskich.
obywatelskich.
