Dr Anna Matuszczak

MAKROEKONOMIA

Bank centralny i system

pieniężny

Co to jest pieniądz?

• PIENIĄDZEM jest wszystko to,

co spełnia funkcję środka
wymiany, a ponadto jest
miernikiem wartości i
środkiem gromadzenia
oszczędności.

• CECHY:

trwały,

jednorodny,

podzielny.

• PIENIĄDZ może być: towarowy,

symboliczny, bezgotówkowy.

Jak dzielimy banki?

• BANKI KOMERCYJNE to przedsiębiorstwa

działające dla zysku, które przechowują cudze
pieniądze, płacąc właścicielom odsetki; zaś
zgromadzone wkłady pożyczają przedsiębiorstwom,
konsumentom i państwu.

• BANK CENTRALNY to instytucja prowadząca w

imieniu państwa politykę pieniężną, kontrolująca
ilości pieniądza w gospodarce, zarządzająca
długiem państwa, przechowująca jego wkłady,
bank banków, strażnik wartości pieniądza,

kredytodawca ostatniej instancji.

Ile jest pieniądza w

gospodarce?

Jaka jest jego podaż?

Po pierwsze: wyróżnia się podaż
pieniądza M0, czyli tzw. BAZĘ
MONETARNĄ (inaczej: ZASÓB
PIENIĄDZA WIELKIEJ MOCY).

Bazę monetarną stanowią: monety i banknoty
w obiegu poza bankiem centralnym.

M0 = Rg + C

Rg – rezerwy gotówkowe banków
komercyjnych
C – monety i banknoty w posiadaniu sektora
pozabankowego

Po drugie: istnieje podaż pieniądza M1,
czyli ilość pieniądza spełniającego
funkcję środka wymiany.

W skład M1 wchodzą: monety i banknoty w
posiadaniu sektora pozabankowego (C) i
wkłady bankowe, których właściciele mogą
się posługiwać czekami, kartami płatniczymi,
czeki podróżne.

Pieniądz M1 jest najbardziej płynnym i
gromadzony jest do celów transakcyjnych,
spekulacyjnych oraz z powodu ostrożności.

Po trzecie: wyróżnia się także podaż
pieniądza M2, która obejmuje M1 oraz
dodatkowo niektóre wkłady terminowe
w pieniądzu krajowym.

Pieniądz ten jest wykorzystywany przez banki
do udzielania kredytów krótkoterminowych.

Po czwarte: istnieje podaż pieniądza
M3, czyli M2 powiększone o wszystkie
pozostałe wkłady terminowe sektora
prywatnego w walucie krajowej oraz
wkłady państwa i należących do niego
przedsiębiorstw.

M3– najmniej płynny, jest głównym źródłem
środków wykorzystywanych na
długoterminowe kredyty inwestycyjne.

Po piąte: według innej definicji podaż
pieniądza M3 stanowią także wkłady
terminowe w walutach obcych.

Podaż pieniądza X 2010

M0 – 131,265 mld zł
M1 – 420,153 mld zł
M2 – 748,187 mld zł
M3 – 756,551 mld zł

XII 1996 r.

M0 – 34,196 mld zł
M1 – 67,866 mld zł

M2 – 140,038 mld zł
M3 – 140,428 mld zł

OBIEG PIENIĄDZA

 nadmiar pieniądza w obiegu w

stosunku do podaży dóbr i usług
powoduje inflację, co przejawia się 
cen,

 niedostatek pieniądza oznacza

deflację, co może zahamować wzrost
gospodarczy, ograniczyć popyt i
obniżyć ceny.

ILOŚCIOWA TEORIA

PIENIĄDZA według Fishera

M * V = P * Y

gdzie:

M – ilość pieniądza w obiegu,

 V – szybkość obiegu pieniądza oznaczająca, ile razy

przeciętnie jednostka pieniężna jest wydawana w ciągu
roku,

 P – przeciętny poziom cen dóbr i usług wchodzących w

skład PKB,
Y - realna wielkość PKB w cenach stałych (tzw.
wolumen produkcji).

Wniosek:

• w długim okresie  ilości pieniądza M

prowadzi do  przeciętnego poziomu cen P.

• zmiany realnego dochodu narodowego Y

nie dokonują się pod wpływem wzrostu
podaży pieniądza, lecz są rezultatem
działania innych czynników.

• szybkość obiegu pieniądza V jest

natomiast względnie stała; może w długim
okresie się zmieniać ale pod wpływem
innych czynników.

Czy



podaży pieniądza powoduje



cen,

czy też rosnące ceny spowodowane

rosnącymi kosztami produkcji,

nadwyżka popytu nad podażą dóbr i

usług wymagają zwiększonej podaży

pieniądza?

Kreacja pieniądza

bezgotówkowego

• stopa rezerw minimalnych (r) jest to relacja zasobu

gotówki banku komercyjnego (Rg) do ulokowanych
w nim wkładów płatnych na każde żądanie (D).
r = Rg / D

• mnożnik depozytowy to odwrotność stopy rezerw

obowiązkowych  jest  zwana.    W  zależności  od
wysokości  stopy  rezerwy  obowiązkowej  r  mnożnik
depozytowy  określa  wysokość  możliwej  kreacji
nowego  pieniądza  przez  banki  komercyjne  na  cele
kredytowe.

Jak jest suma możliwych do

udzielenia kredytów z 2000

depozytu?

= Nd

* 1/r

gdzie:

- to pierwsza nadwyżka depozytu w

banku A,
r = Rg / Db – stopa rezerwy obowiązkowej
(udział rezerwy obowiązkowej w ogólnej
sumie depozytów bankowych),
S

- suma możliwych kredytów.

KREACJA PIENIĄDZA

BANK

KOMERCYJNY

NABYTE

DEPOZYTY

REZERWA

OBOWIĄZKOWA

przy stopie r = 0,1

NADWYŻKA

DEPOZYTÓW =

UDZIELONE

KREDYTY

C
D

2 000
1 800
1 620
1 458

200
180
162
146

1 800
1 620
1 458
1 312

  stopy rezerw obowiązkowych oznacza 

mnożnika depozytowego, co skutkuje
większymi możliwościami kredytowymi
banków.

  stopy rezerw obowiązkowych oznacza 

mnożnika depozytowego, etc.

  stopy rezerw obowiązkowych to

regulator dopływu lub odpływu z obiegu
strumienia pieniądza kredytowego.

BAZA MONETARNA A MNOŻNIK

KREACJI PIENIĄDZA

• MNOŻNIK KREACJI PIENIĄDZA obrazuje wielkość

zmiany zasobu pieniądza wywołanej zmianą bazy
monetarnej o jednostkę.

• PODAŻ PIENIĄDZA = MNOŻNIK KREACJI PIENIĄDZA *

BAZA MONETARNA

• Wysokość mnożnika zależy od dwóch współczynników:

 planowanej stopy rezerw gotówkowych ,
 planowanego stosunku gotówki w obiegu pozabankowym do
całkowitej wartości wkładów w bankach.

  planowanej stopy rezerw gotówkowych banków lub

planowanej przez sektor prywatny stopy gotówka / suma
wkładów, spowoduje  wartości mnożnika, a przy danym
poziomie bazy monetarnej podaż pieniądza.

Popyt na pieniądz, podaż pieniądza

a stopa %

• Globalny stosunek popytu na pieniądz do jego podaży określa

SIŁĘ  NABYWCZĄ  pieniądza  i  wpływa  na  wysokość  stopy
procentowej,  wywierając  wpływ  na  decyzje  inwestycyjne
przedsiębiorców  i  tym  samym  na  ogólną  aktywność
gospodarczą kraju.

• PODAŻĄ pieniądza kieruje bank centralny i banki komercyjne.
• POPYTEM na pieniądz kieruje motyw: transakcyjny,

ostrożności i spekulacyjny.

• Gdy  dochód narodowy to  popyt na pieniądz transakcyjny i

przezorności, jednocześnie rośnie stopa procentowa, a to
powoduje spadek popytu spekulacyjnego.

Środki regulacji dopływu i odpływu

pieniądza w obiegu.

Bank centralny kontroluje i koryguje podaż

pieniądza poprzez:

• zmiany wysokości STOPY REZERW OBOWIĄZKOWYCH jakie

musza utrzymywać banki komercyjne.

• zmiany STOPY DYSKONTOWEJ tj. stopy procentowej ustalanej

przez bank centralny (kredytodawcę ostatniej instancji) przy

udzielaniu pożyczek bankom komercyjnym w sytuacji zagrożenia

ich płynności finansowej i utraty zaufania co do ich wypłacalności.
% od kredytu refinansowego powinien być wyższy od stopy %

płaconej od depozytów terminowych, ale niższy od % pobieranego

od udzielanych kredytów.

• OPERACJE OTWARTEGO RYNKU polegającą na zakupie lub

sprzedaży papierów wartościowych przez bank centralny na

otwartym rynku giełdowym w celu zmiany bazy monetarnej =

gotówki w obiegu.

Podstawowe stopy procentowe NBP

*) - minimalna rentowność 7-dniowych bonów pieniężnych

Stopa procentowa:

Oprocentowanie

Obowiązuje

od dnia

Stopa referencyjna

3,50

2009-06-25

Stopa lombardowa

5,00

2009-06-25

Stopa depozytowa

2,00

2009-06-25

Stopa redyskonta weksli

3,75

2009-06-25

Stopa dyskonta weksli

4,00

2010-01-01

Stopa rezerwy

obowiązkowej:

Oprocentowanie

Obowiązuje

od dnia

- od wkładów złotowych
płatnych na każde żądanie

3,00

2009-06-30

- od terminowych wkładów
złotowych

3,00

2009-06-30

- od wkładów w walutach

obcych płatnych na każde
żądanie

3,00

2009-06-30

- od wkładów terminowych w
walutach obcych

3,00

2009-06-30

- od środków uzyskanych z

tytułu sprzedaży papierów
wartościowych z udzielonym
przyrzeczeniem odkupu (repo)

0,00

2004-06-30

Oprocentowanie środków

rezerwy obowiązkowej

3,375

2009-06-25

Obowiązuje od:

KREDYT

Lombardowy

Sposób

naliczania

Stopa

redyskontowa
weksli

Sposób

naliczania

Stopa

Referencyjna

Stopa

Depozytowa

1989

01.01

21.03

01.08

01.10

01.11

01.12

kwartalnie

1990

styczeń

kwartalnie

luty

kwartalnie

marzec

kwartalnie

kwiecień

kwartalnie

maj

kwartalnie

czerwiec

kwartalnie

01.07

rocznie

15.10

rocznie

21.11

rocznie

1991

01.02

rocznie

01.05

rocznie

05.07

rocznie

02.08

rocznie

15.09

rocznie

1992

01.07

rocznie

1993

22.02

rocznie

1994

13.05

rocznie

1995

21.02

rocznie

29.05

rocznie

18.09

rocznie

28.11

8,75

rocznie

7,5

rocznie

6,75

4,75

1996

KREDYT

Lombardowy

Sposób

naliczania

Stopa
redyskontowa
weksli

Sposób

naliczania

Stopa

Referencyjna

Stopa

Depozytowa

08.01

rocznie

17.07

rocznie

1997

04.08

rocznie

24,5

rocznie

1998

26.02

23.04

21.05

rocznie

23,5

rocznie

21,5

17.07

rocznie

21,5

rocznie

10.09

29.10

rocznie

10.12

rocznie

18,25

rocznie

15,5

1999

21.01

rocznie

15,5

rocznie

23.09

18.11

20,5

rocznie

16,5

2000

24.02

21,5

rocznie

17,5

31.08

rocznie

21,5

rocznie

2001

01.03

rocznie

20,5

rocznie

29.03

rocznie

19,5

rocznie

28.06

19,5

rocznie

15,5

23.08

18,5

rocznie

14,5

26.10

rocznie

15,5

rocznie

29.11

15,5

rocznie

11,5

01.12

7,5

2002

31.01

13,5

rocznie

6,5

26.04

12,5

rocznie

9,5

30.05

rocznie

10,5

rocznie

27.06

11,5

rocznie

8,5

5,5

29.08

10,5

rocznie

26.09

rocznie

8,5

rocznie

7,5

24.10

rocznie

7,75

rocznie

2003

KREDYT

Lombardowy

Sposób

naliczania

Stopa
redyskontowa
weksli

Sposób

naliczania

Stopa

Referencyjna

Stopa

Depozytowa

30.01

8,5

rocznie

7,25

rocznie

6,5

4,5

27.02

rocznie

6,75

rocznie

6,25

4,5

27.03

7,75

rocznie

6,5

rocznie

4,25

25.04

7,25

rocznie

6,25

rocznie

5,75

4,25

29.05

rocznie

5,5

26.06

6,75

rocznie

5,75

rocznie

5,25

3,75

2004

01.07

7,25

rocznie

6,25

rocznie

5,75

4,25

29.07

7,5

rocznie

6,5

rocznie

6,0

4,5

26.08

8,0

rocznie

7,0

rocznie

6,5

5,0

2005

31.03

7,5

rocznie

6,5

rocznie

6,0

4,5

28.04

7,0

rocznie

6,0

rocznie

5,5

4,0

30.06

6,5

rocznie

5,5

rocznie

5,0

3,5

28.07

6,25

rocznie

5,25

rocznie

4,75

3,25

01.09

rocznie

4,75

rocznie

4,5

2006

01.02

5,75

rocznie

4,50

rocznie

4,25

2,75

01.03

5,50

rocznie

4,25

rocznie

4,00

2,50

2007

26.04

5,75

rocznie

4,50

rocznie

4,25

2,75

28.06

6,00

rocznie

4,75

rocznie

4,50

3,00

30.08

6,25

rocznie

5,00

rocznie

4,75

3,25

29.11

6,50

rocznie

5,25

rocznie

5,00

3,50

2008

31.01

6,75

rocznie

5,50

rocznie

5,25

3,75

28.02

7,00

rocznie

5,75

rocznie

5,50

4,00

27.03

7,25

rocznie

6,00

rocznie

5,75

4,25

26.06

7,50

rocznie

6,25

rocznie

6,00

4,50

27.11

7,25

rocznie

6,00

rocznie

5,75

4,25

24.12

6,50

rocznie

5,25

rocznie

5,00

3,50

2009

28.01

5,75

rocznie

4,50

rocznie

4,25

2,75

26.02

5,50

rocznie

4,25

rocznie

4,00

2,50

26.03

5,25

rocznie

4,00

rocznie

3,75

2,25

Document Outline