XV. PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Tradycje instytucji



Konstytucja Marcowa wprowadzała ten urząd w miejsce dzia

łającego wcześniej Naczelnika Państwa. Funkcjonował on

zarówno w całym okresie Konstytucji marcowej, która w

sposób ograniczający określała jego rolę ustrojową, jak i na

gruncie Konstytucji kwietniowej z 1935 r. Konstytucja ta

stanowiła przy tym podstawę istnienia prezydenta na

uchodźstwie aż do 22 grudnia 1990 r., czyli do dnia objęcia

urzędu przez Lecha Wałęsę



W Polsce Ludowej instytucja ta została zniesiona dopiero

przez Konstytucję z 1952 r. Wcześniej, w okresie KRN

posługiwano się konstrukcją prawną opartą na Konstytucji

marcowej, że w okresie, gdy urząd prezydenta jest

opróżniony (za taki go w tych latach uważano, gdyż „władza

ludowa" nie uznawała ani legalności Konstytucji z 1935 r., ani

władz na uchodźstwie), zastępuje go Marszałek Sejmu, a za

jego odpowiednika uważano przewodniczącego KRN. W

okresie obowiązywania Małej Konstytucji z 1947 r. (a więc w

łatach 1947-1952) funkcjonował urząd prezydenta, przy czym

stanowisko to łączono z mocy prawa z przewodniczeniem

ówczesnej Radzie Państwa

Restytucja prezydentury



w 1989 r. w wyniku obrad konferencji okrągłego

stołu. Instytucja ta wyrastała wówczas z koncepcji

silnej prezydentury, określanej niekiedy jako

prezydentura władcza1



W okresie prezydentury W. Jaruzelskiego zbliżał się

on bardziej do modelu parlamentarno-

gabinetowego, zaś w latach sprawowania urzędu

przez L. Wałęsę oscylował w kierunku modelu

prezydenckiego



Początkowo (w 1989 r.) prezydent był wybierany

przez Zgromadzenie Narodowe, w roku 1990 wpro

wadzono powszechne i bezpośrednie wybory

prezydenckie

Ustrojowa pozycja Prezydenta

RP w obowiązującej

Konstytucji

Organ władzy wykonawczej

Uprawnienia osobiste

(zadania swe

realizuje prezydent w dużym stopniu

samodzielnie, bowiem duża część jego

uprawnień ma charakter prerogatyw,

czyli uprawnień osobi stych,

podejmowanych dyskrecjonalnie, a więc

bez kontrasygnaty premiera).

- Najwyższy przedstawiciel RP

Tryb wyboru prezydenta



Zasady wyboru Prezydenta RP określa Konstytucja i ustawa o

wyborze Prezydenta z dnia 27 września 1990 r.



Wybory zarządza Marszałek Sejmu Wybory oparte są na

zasadach powszechności, równości, bezpośredniości i tajności

głosowania.



Kandydatów rejestruje Państwowa Komisja Wyborcza, która

też ogła sza ich listę.



Warunkiem wyboru i uzyskania stanowiska prezydenta jest

otrzymanie bezwzględnej większości ważnie oddanych głosów.

Jeśli kandydat nie uzyska takiej większości, następnym

etapem jest druga tura głosowania.



Druga tura głosowania. W okresie tych 14 dni trwa kampania

wyborcza z udziałem dwóch kandydatów. Konstytucja zawiera

także rozwiązanie, które może mieć za stosowanie w

przypadku, gdyby któryś z tych kandydatów wycofał zgodę na

kandydowanie, utracił prawa wyborcze lub zmarł. W takich

sytuacjach, zgodnie z art. 127 ust. 5, w miejsce zwolnione

wchodzi kandydat, który otrzy mał kolejno największą liczbę

głosów w pierwszym głosowaniu. Głosowanie w takim

przypadku odracza się o dalszych 14 dni, aby pozwolić

nowemu kandydatowi na przeprowadzenie kampanii

wyborczej.

Protesty wyborcze

Ponowne głosowanie przynosi już

rozstrzygnięcie i wybór zostaje dokonany. Jeśli

w toku wyborów popełniono jakieś

nieprawidłowości, naruszenia przepisów

ordynacji wyborczej itp., wyborcy mogą

składać protesty do Sądu Najwyższego.

Dopiero stwierdzenie przez Sąd Najwyższy

ważności wyboru otwiera drogę prezydentowi-

elektowi do objęcia stanowiska. W przypadku

unieważnienia, wybory trzeba przeprowadzać

od nowa, co zarządza Marszałek Sejmu.

Kadencja prezydenta.

Zastępstwo



Kadencja prezydenta

trwa pięć lat, rozpoczyna

się w dniu objęcia urzędu, co następuje po złożeniu

przysięgi wobec Zgromadzenia Narodowego



gdy prezydent nie może pełnić urzędu, zastępuje

go z mocy prawa Marszałek Sejmu, a gdyby ten nie

mógł, wówczas Marszałek Senatu.



Marszałek Sejmu wykonuje obowiązki głowy

państwa w razie:

1) śmierci prezydenta,

2) zrzeczenia się urzędu,

3) stwierdzenia nieważności wyboru lub innych

przyczyn nieobjęcia urzędu po wyborze,

4) uznania przez Zgromadzenie Narodowe trwałej

niezdolności Prezydenta do sprawowania urzędu,

5) złożenia z urzędu orzeczeniem Trybunału Stanu.

Zasady odpowiedzialności

prezydenta



Zgodnie z istotą systemu parlamentarno-

gabinetowego prezydent nie ponosi

odpowiedzialności politycznej, nie może być odwołany

ani przez wyborców, ani przez Zgromadzenie

Narodowe.



Działania prezydenta w tym systemie rządów są

uzależnione od współpracy z premierem, który jest

uprawniony do kontrasygnaty aktów urzędowych

prezydenta. Kontrasygnata jest to podpis premiera (w

niektórych systemach i premiera, i ministra

właściwego, niekiedy premiera lub ministra) na akcie

urzędowym prezydenta, wymagany dla ważności tego

aktu, przez którego podpisanie premier przyjmuje na

siebie odpowiedzialność przed Sejmem za treść i

skutki danego aktu urzędowego.



Nie wszystkie akty urzędowe prezydenta wymagają

kontrasygnaty

Akty niewymagające

kontrasygnaty

1) zarządzania wyborów do Sejmu i Senatu,
2) zwoływania pierwszego posiedzenia nowo wybranych Sejmu i Senatu,
3) skracania kadencji Sejmu w przypadkach określonych w Konstytucji,
4) inicjatywy ustawodawczej,
5) zarządzania referendum ogólnokrajowego,
6) podpisywania albo odmowy podpisania ustawy,
7) zarządzania ogłoszenia ustawy oraz umowy międzynarodowej w

Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej,

8) zwracania się z orędziem do Sejmu, do Senatu lub do Zgromadzenia

Narodowego,

9) wniosku do Trybunału Konstytucyjnego,
10)

wniosku o przeprowadzenie kontroli przez Najwyższą Izbę

Kontroli,

11)

desygnowania i powoływania Prezesa Rady Ministrów,

12)

przyjmowania dymisji Rady Ministrów i powierzania jej

tymczasowego pełnienia obowiązków,

13)

wniosku do Sejmu o pociągnięcie do odpowiedzialności przed

Trybunałem Stanu członka Rady Ministrów,

14)

odwoływania ministra, któremu Sejm wyraził wotum nieufności,

15)

zwoływania Rady Gabinetowej,

Akty niewymagające

kontrasygnaty c.d.

16)

nadawania orderów i odznaczeń,

17)

powoływania sędziów,

18)

stosowania prawa łaski,

19)

nadawania obywatelstwa polskiego i wyrażania zgody na

zrzeczenie się obywatelstwa polskiego,

20)

powoływania Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego,

21)

powoływania Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego,

22)

powoływania Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego,

23)

powoływania prezesów Sądu Najwyższego oraz wiceprezesów

Naczelnego Sądu Administracyjnego,

24)

wniosku do Sejmu o powołanie Prezesa Narodowego Banku

Polskiego,

25)

powoływania członków Rady Polityki Pieniężnej,

26)

powoływania i odwoływania członków Rady Bezpieczeństwa

Narodowego,

27)

powoływania członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,

28)

nadawania statutu Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej oraz

powoływania i odwoływania Szefa Kancelarii Prezydenta

Rzeczypospolitej,

29)

wydawania zarządzeń,

30)

zrzeczenia się urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej.

Odpowiedzialność

konstytucyjna



Jest to odpowiedzialność o charakterze prawnym, którą

prezydent ponosi za naruszenie Konstytucji lub ustaw (tzw.

delikt konstytucyjny). W świet le ustawy delikt konstytucyjny

obejmuje czyn (polegający na działaniu lub zaniechaniu)

związany z pełnionym urzędem, niestanowiący

przestępstwa, którym w ramach swych działań prezydent

naruszył konstytucję lub ustawę



Prezydent Rzeczypospolitej za naruszenie Konstytucji,

ustawy lub za popełnienie przestępstwa może być

pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu.



Postawienie Prezydenta Rzeczypospolitej w stan oskarżenia

może nastąpić uchwałą Zgromadzenia Narodowego, podjętą

większością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby

członków Zgromadzenia Narodowego na wniosek co

najmniej 140 członków Zgromadzenia Narodowego.



Z dniem podjęcia uchwały o postawieniu Prezydenta

Rzeczypospolitej w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu

sprawowanie urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej

ulega zawieszeniu.



Marszałek Sejmu tymczasowo przejmuje obowiązki

Prezydenta

Odpowiedzialność

Prezydenta

Przed Trybunałem Stanu odpowiada

prezydent także za popełnienie

przestępstwa, wówczas stosowane są

kary przewidziane w kodeksie karnym.

Jest to jedyny sąd właściwy do

rozpatrywania oskarżenia o

przestępstwo po pełnione przez

prezydenta, gdyż sędziów trybunału nie

mianuje prezydent (jak to się dzieje w

przypadku sądów) lecz wybiera Sejm.

Kompetencje prezydenta



Konstytucja daje podstawy, by wyróżnić

następujące kompetencje, ukazujące

główne kierunki działania prezydenta:



a) jako głowy państwa,



b) w stosunku do Sejmu i Senatu,



c) wobec Rady Ministrów,



d) wobec władzy sądowniczej,



e) inne kompetencje określone w

Konstytucji lub w ustawach (jest ich

około 100)

Podstawowe „inne”

kompetencje



prawo żądania przeprowadzenia referendum

ogólnokrajowego zatwierdzającego zmiany

wprowadzone do rozdziałów I, II i XII

Konstytucji.



podpisanie usta wy zmieniającej konstytucję i

zarządzenie jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw

Rzeczypospolitej Polskiej



Powołuje, obok Sejmu i Senatu, część członków

Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w liczbie

dwóch, a także trzech członków Rady Polityki

Pieniężnej, organu, który powstał na gruncie

nowej Konstytucji



prawo nadawania statutu Kancelarii Prezydenta

Rzeczypospolitej, a także powoły wanie i odwoływanie

szefa tejże Kancelarii.

Akty prawne prezydenta



Wcześniej wskazane

wymagające lub

niewymagające kontrasygnaty



rozporządzenia z mocą ustawy

(art. 234),

wydawany tylko w sytuacjach wyjątkowych

stanu wojennego, gdy Sejm nie może zebrać

się na posiedzenie



rozporządzenia

wydawane na podstawie

szczegółowego upoważnienia zawartego w

ustawie i w celu jej wykonania.



zarządzenia

- akty prawne o charakterze

wewnętrznym



postanowienia

, które prezydent wydaje w

zakresie realizacji swych kompetencji.

Document Outline