Jak zmienia się skóra 
świata

Piosenka i Elegia o... 

Krzysztofa Kamila 

Baczyńskiego

 

 



Znów wędrujemy ciepłym krajem, 

malachitową łąką morza. 

(Ptaki powrotne umierają 

wśród pomarańczy na rozdrożach.) 

Na fioletowoszarych łąkach 

niebo rozpina płynność arkad. 

Pejzaż w powieki miękko wsiąka, 

zakrzepła sól na nagich wargach. 

A wieczorami w prądach zatok 

noc liże morze słodką grzywą. 

Jak miękkie gruszki brzmieje lato 

wiatrem sparzone jak pokrzywą. 

Przed fontannami perłowymi 

noc winogrona gwiazd rozdaje. 

Znów wędrujemy ciepłą ziemią, 

znów wędrujemy ciepłym krajem. 

Piosenka (Znów wędrujemy), 1938

 

 

Piosenka (Znów wędrujemy), 1938

Metafory



Znów wędrujemy ciepłym krajem, 

malachitową 

łąką morza

. 

(Ptaki powrotne umierają 

wśród pomarańczy na rozdrożach.) 

Na 

fioletowoszarych

 łąkach 

niebo rozpina płynność arkad

. 

Pejzaż w powieki miękko wsiąka

, 

zakrzepła sól na nagich wargach. 

A 

wieczorami 

w prądach zatok

 

noc liże morze słodką grzywą

. 

Jak miękkie gruszki 

brzmieje

 

lato 

wiatrem sparzone

 jak pokrzywą. 

Przed fontannami perłowymi 

noc 

winogrona gwiazd 

rozdaje. 

Znów wędrujemy ciepłą ziemią, 

znów wędrujemy ciepłym krajem. 

 

 

Piosenka (Znów wędrujemy), 1938

Epitety

Znów wędrujemy ciepłym krajem, 

malachitową łąką morza. 

(Ptaki powrotne umierają 

wśród pomarańczy na rozdrożach.) 

Na fioletowoszarych łąkach 

niebo rozpina płynność arkad. 

Pejzaż w powieki miękko wsiąka, 

zakrzepła sól na nagich wargach. 

A wieczorami w prądach zatok 

noc liże morze słodką grzywą. 

Jak miękkie gruszki brzmieje lato 

wiatrem sparzone jak pokrzywą. 

Przed fontannami perłowymi 

noc winogrona gwiazd rozdaje. 

Znów wędrujemy ciepłą ziemią, 

znów wędrujemy ciepłym krajem. 

 

 

Elegia o... (chłopcu polskim), 1944

Oddzielili cię, syneczku, od snów, co jak motyl drżą, 
haftowali ci, syneczku, smutne oczy rudą krwią, 
malowali krajobrazy w żółte ściegi pożóg, 
wyszywali wisielcami drzew płynące morze. 

Wyuczyli cię, syneczku, ziemi twej na pamięć, 
gdyś jej ścieżki powycinał żelaznymi łzami. 
Odchowali cię w ciemności, odkarmili bochnem trwóg, 
przemierzyłeś po omacku najwstydliwsze z ludzkich dróg. 

I wyszedłeś, jasny synku, z czarną bronią w noc, 
i poczułeś, jak się jeży w dźwięku minut - zło. 
Zanim padłeś, jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką. 
Czy to była kula, synku, czy to serce pękło? 

 

 

Elegia o... (chłopcu polskim), 1944

Metafory

Oddzielili cię

, syneczku, 

od snów

, co jak motyl drżą, 

haftowali ci

, syneczku, smutne 

oczy rudą krwią

, 

malowali krajobrazy w żółte ściegi pożóg

, 

wyszywali wisielcami drzew płynące morze

. 

Wyuczyli cię

, syneczku, 

ziemi twej na pamięć

, 

gdyś jej ścieżki powycinał żelaznymi łzami

. 

Odchowali cię w ciemności, 

odkarmili bochnem trwóg

, 

przemierzyłeś po omacku najwstydliwsze z ludzkich dróg

. 

I wyszedłeś, jasny synku, z czarną bronią w noc, 
i poczułeś, jak się jeży w dźwięku minut - zło. 
Zanim padłeś, jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką. 
Czy to była kula, synku, czy to serce pękło?

 

 

 

Metafora (gr. metaphora – przeniesienie) – 
środek stylistyczny (trop), polegający na
1) zastąpieniu nazwy rzeczy zwrotem 
zbudowanym z wyrazów o rozbieżnych 
znaczeniach, które po połączeniu nazywają daną 
rzecz nie wprost,
2) wytworzeniu zupełnie nowego znaczenia 
poprzez zestawienie dwóch myśli – sprzecznych i 
zarazem podobnych.

Metafory możemy spotkać zarówno w 

języku potocznym, jak i literackim. Np. potoczne 
to głowa rodziny, źródła historyczne. Metafory 
poetyckie różnią się od potocznych tym, że są 
dla czytelnika nowymi, oryginalnymi 
zestawieniami słów, które zadziwiają, 
zastanawiają, skłaniają do interpretacji

 

 

WAŻNE!



W poezji środki stylistyczne (tropy) 

takie, jak metafora, epitet, 

porównanie, animizacja zawsze 

pełnią jakąś funkcję. Budują nastrój, 

wyrażają uczucia – czasem bardzo 

złożone – podmiotu lirycznego, tworzą 

skomplikowane nierzadko obrazy 

poetyckie, zwracają uwagę na to, co w 

treści wiersza, w jego przesłaniu, 

najważniejsze. 

 

 

Piosenka vs. Elegia

Metafory

Piosenka

Elegia o...



 łąka morza

 



 n

a łąkach niebo rozpina płynność 

arkad

 



 

pejzaż w powieki miękko wsiąka



 

wieczorami noc liże morze słodką 

grzywą

 



 

brzmieje

 

lato wiatrem sparzone



 

winogrona gwiazd

 



 oddzielili cię od snów

 



 

haftowali ci

 

oczy rudą krwią



 malowali krajobrazy w żółte ściegi 

pożóg



 

wyszywali wisielcami drzew 

płynące morze

 



 w

yuczyli cię

 

ziemi twej na pamięć

, 

gdyś jej ścieżki powycinał żelaznymi 

łzami 



 odkarmili bochnem trwóg



 

przemierzyłeś po omacku 

najwstydliwsze z ludzkich dróg

.

Zastosowane w wierszu 

metafory wprowadzają 

nastrój... Mogą wywołać u 

czytającego (jakie uczucia?) ...

Zastosowane w wierszu 

metafory wprowadzają 

nastrój... Mogą wywołać u 

czytającego (jakie uczucia?) ...

 

 

Epitet – wyraz określający cechy 

rzeczownika. W fukncji epitetu 
najczęściej występują:



przymiotniki: żółte tulipany,



imiesłowy: płynące morze,



rzeczowniki: mowa trawa

 

 

Piosenka vs. Elegia

Epitety

Piosenka

Elegia o...



 ciepłym krajem 



 malachitową łąką 



 ptaki powrotne 



 fioletowoszarych łąkach 



 nagich wargach



 słodką grzywą 



 miękkie gruszki 



 fontannami perłowymi  



 ciepłą ziemią 



 ciepłym krajem



 smutne oczy 



 rudą krwią 



 żółte ściegi pożóg 



 płynące morze 



 żelaznymi łzami



 najwstydliwsze z ludzkich 

dróg



 jasny synku



 czarną bronią 

Zastosowane w wierszu epitety 

wprowadzają nastrój... Mogą 

wywołać u czytającego (jakie 

uczucia?) ...

Zastosowane w wierszu epitety 

wprowadzają nastrój... Mogą 

wywołać u czytającego (jakie 

uczucia?) ...

 

 

Elegia o... (chłopcu polskim), 1944

Epitety

Oddzielili cię, syneczku, od snów, co jak motyl drżą, 
haftowali ci, syneczku, smutne oczy rudą krwią, 
malowali krajobrazy w żółte ściegi pożóg, 
wyszywali wisielcami drzew płynące morze. 

Wyuczyli cię, syneczku, ziemi twej na pamięć, 
gdyś jej ścieżki powycinał żelaznymi łzami. 
Odchowali cię w ciemności, odkarmili bochnem trwóg, 
przemierzyłeś po omacku najwstydliwsze z ludzkich dróg. 

I wyszedłeś, jasny synku, z czarną bronią w noc, 
i poczułeś, jak się jeży w dźwięku minut - zło. 
Zanim padłeś, jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką. 
Czy to była kula, synku, czy to serce pękło? 

 

 

Praca domowa



Wypisz z obu wierszy i nazwij inne 
środki poetyckie niż wymienione 
w prezentacji. 
Jaki efekt osiągnął (lub, Twoim 
zdaniem, chciał osiągnąć) poeta, 
stosując je? Wyjaśnij na jednym 
wybranym przez siebie 
przykładzie. 

 

 

 

 

Dziękuję za uwagę 

Pomysł i opracowanie: 

Karolina Jędrych