J. Wilkin - Ekonomia

Polityka monetarna

Wykład 11

WNE UW

Jerzy Wilkin

 

J. Wilkin - Ekonomia

Pieniądz i jego funkcje

• Pieniądz – powszechny ekwiwalent towarów i usług. 

Kategoria ekonomiczna, w której możemy wyrazić wartość 
wszelkich towarów i usług.

• Pieniądz był jednym z największych wynalazków ludzkości
• Pieniądz może być efektem ewolucji stosunków wymiany 

bądź kategorią wykreowaną (ustanowioną) przez władze 
państwowe

• Podstawowe funkcje pieniądza:
- środek wymiany
- środek płatniczy
- środek gromadzenia skarbu (środek tezauryzacji)
- narzędzie rachunku ekonomicznego, miernik wartości

 

J. Wilkin - Ekonomia

Ewolucja form i roli 

pieniądza

• „Pieniądz wyłonił się ze świata towarów; 

pierwotny pieniądz był jednym z towarów” – 

np.. skóry, płótno, kruszec

• Pieniądz kruszcowy i jego zalety
• Pieniądz abstrakcyjny i nominalistyczna teoria 

pieniądza. Oderwanie wartości nominalnej od 

wartości substancji materialnej pieniądza

• Pieniądz papierowy związany z kruszcami – 

pieniądz papierowy nie związany z kruszcami 

– pieniądz bezgotówkowy – pieniądz 

elektroniczny

 

J. Wilkin - Ekonomia

Nominalna i realna 

wartość pieniądza

• Nominalna wartość pieniądza wyznaczona 

jest przez jego emitenta, najczęściej władzę 
państwową bądź działający w imieniu 
państwa bank centralny

• Realna wartość pieniądza zależy od jego siły 

nabywczej, czyli relacji miedzy wartością 
nominalną a poziomem cen

• Deprecjacja pieniądza to proces spadku siły 

nabywczej pieniądza, a więc jego wartości 
realnej

 

J. Wilkin - Ekonomia

Makroekonomiczna rola 

pieniądza

• Najważniejsza makroekonomiczna funkcja 

pieniądza polega na jego wpływie na poziom 
cen i tempo inflacji

• Wielkość pieniądza w obiegu ma też 

pośredni wpływ na inne wielkości 
makroekonomiczne, jak tempo wzrostu 
gospodarczego i stopę bezrobocia

• W skali gospodarki możemy określić: a) 

popyt na pieniądz, b) podaż pieniądza i c) 
poziom cen

 

J. Wilkin - Ekonomia

Agregaty pieniężne

•

M0 – baza monetarna, ilość pieniądza gotówkowego

•

M1 – pieniądz transakcyjny:

-

Gotówka

-

Czeki podróżne

-

Wkłady bankowe na żądanie

-

Inne depozyty, na które można wystawiać czeki

•

M2 – wszystkie składniki M1 plus wkłady 

oszczędnościowe ludności

•

M3 – wszystkie składniki M2 plus duże wkłady 

depozytowe, oszczędności przedsiębiorstw i wkłady 

dewizowe

 

J. Wilkin - Ekonomia

Równanie I. Fishera i 

ilościowa teoria pieniądza

M 

* 

V = P 

*

 T

Gdzie:
M – ogólna wielkość 

pieniądza w obiegu, 
np. w mld zł, mld $ 
itp.

V – szybkość obiegu 

pieniądza (np. w roku)

P – średni poziom cen
T – rzeczowy wolumen 

towarów

 

J. Wilkin - Ekonomia

Funkcje banku 

centralnego

• Emisja pieniądza gotówkowego
• „Bank banków”
• Kontrola funkcjonowania systemu 

bankowego

• Zarządzanie rezerwą dewizową 

państwa

• Kontrola kursu dewizowego

 

J. Wilkin - Ekonomia

Instrumenty polityki 

monetarnej

• Emisja pieniądza gotówkowego
• Ustalanie stopy rezerw 

obowiązkowych banków

• Centralizacja rezerw gotówkowych
• Ustalanie podstawowych stóp 

procentowych

• Operacje „otwartego rynku”

 

J. Wilkin - Ekonomia

Znaczenie niezależności banku 

centralnego i sposoby 

zapewnienia tej niezależności

• Zapis konstytucyjny
• Sposób powoływania prezesa banku 

centralnego

• Sposób wyłaniania Rady Polityki 

Pieniężnej

• Sposoby kształtowania emisji 

pieniądza: według reguł i według 
zasad polityki dyskrecjonalnej

 

J. Wilkin - Ekonomia

Inflacja

• Inflacja, jako zjawisko pieniężne
• Inflacja: złożony proces 

makroekonomiczny, przejawiający 
się wzrostem poziomu cen i 
spadku siły nabywczej pieniądza

• Stopa inflacji – stopa wzrostu 

ogólnego poziomu cen

 

J. Wilkin - Ekonomia

Rodzaje inflacji

• Inflacja wg źródeł powstawania:
- inflacja kosztowa (cost-push inflation)
- inflacja popytowa (demand-pull inflation)
• Inflacja wg form przejawiania się:
- inflacja cenowa (typowa dla gospodarki rynkowej)
- inflacja ukryta (typowa dla gospodarki planowej)
• Inflacja wg tempa wzrostu cen:
- inflacja pełzająca (do 10% rocznie)
- inflacja umiarkowana  (10-20% rocznie)
- Inflacja wysoka (np.. 30-50% rocznie)
- inflacja galopująca (do kilkuset procent)
- hiperinflacja – niekontrolowana inflacja dochodząca do 

tysięcy procent rocznie

 

J. Wilkin - Ekonomia

Wskaźniki cen – wskaźniki 

inflacji

• CPI (consumer price index) – 

wskaźnik cen konsumpcyjnych

• PPI (producer price index) – 

wskaxnik cen hurtowych

• GDP deflator – wskaźnik korygujący 

produkt krajowy brutto ze względu 
na inflację = PKB nominalny/PKB 
realny

 

J. Wilkin - Ekonomia

Procesy inflacyjne w 

okresie transformacji

• Liberalizacja cen i przejście od inflacji ukrytej do 

inflacji cenowej

• Sposoby walki z inflacją w okresie transformacji:
- ograniczenie płac w sektorze publicznym
- stabilizacja kursu dewizowego
- ograniczanie wydatków państwa
- demonopolizacja i wzrost konkurencji
- „twarde ograniczenia budżetowe”
- kontrola emisji pieniądza; uniezależnienie banku 

centralnego

 

J. Wilkin - Ekonomia

Inflacja a bezrobocie

• Tzw. klasyczna (krótkookresowa) 

krzywa Phillipsa

• Bezrobocie naturalne i bezrobocie 

koniunkturalne

• Długookresowa krzywa Phillipsa – 

ujęcie monetarystyczne

 

J. Wilkin - Ekonomia

Pytania do wykładu 11

• Wyjaśnij dlaczego pieniądz można uznać za 

jeden z największych wynalazków ludzkości. 

Opisz główne funkcje jakie spełnia pieniądz;

• Na czym polega makroekonomiczna rola 

pieniądza?

• Uzasadnij znaczenie niezależności banku 

centralnego

• Jakie instrumenty polityki antyinflacyjnej może 

wykorzystać bank centralny?

• Jakie zależności makroekonomiczne ilustruje 

tzw. krzywa Phillipsa?