NOWOTWORY
NOWOTWORY
NOWOTWORY
NOWOTWORY
Nowotwór
Nowotwór
•
Zmiana niedwracalna
Zmiana niedwracalna
•
Pozostaje niezależny od mechanizmów
Pozostaje niezależny od mechanizmów
kontrolnych organizmu
kontrolnych organizmu
•
Nowotwór wzrasta kosztem i z ograniczeniem
Nowotwór wzrasta kosztem i z ograniczeniem
funkcji i żywotności otaczających prawidłowych
funkcji i żywotności otaczających prawidłowych
tkanek i bez korzyści dla ustroju
tkanek i bez korzyści dla ustroju
•
Jeśli przypomina tkankę macierzystą – określamy
Jeśli przypomina tkankę macierzystą – określamy
go pojęciem
go pojęciem
dobrze zróżnicowanym
dobrze zróżnicowanym
•
Jeśli tylko w nieznacznym stopniu przypomina
Jeśli tylko w nieznacznym stopniu przypomina
tkankę macierzystą lub w ogóle
tkankę macierzystą lub w ogóle
nisko
nisko
zróżnicowanym
zróżnicowanym
.
.
Cechy wzrostu nowotworu
Cechy wzrostu nowotworu
•
Autonomiczny - niezależny od
Autonomiczny - niezależny od
czynników wzrostowych i
czynników wzrostowych i
regulacyjnych
regulacyjnych
•
Nadmierny – wyraża się wydatnym
Nadmierny – wyraża się wydatnym
przyrostem objętości i masy w miarę
przyrostem objętości i masy w miarę
wzrostu
wzrostu
•
Niezorganizowany – tworzone
Niezorganizowany – tworzone
struktury odbiegają od struktury
struktury odbiegają od struktury
prawidłowej tkanki czy narządu
prawidłowej tkanki czy narządu
Nowotwór
Nowotwór
•
Guz – często używany jako synonim
Guz – często używany jako synonim
nowotworu. Należy pamiętać, że guz
nowotworu. Należy pamiętać, że guz
może być spowodowany innym
może być spowodowany innym
procesem, np. zapaleniem,
procesem, np. zapaleniem,
•
Carcinoma – synonim wszystkich
Carcinoma – synonim wszystkich
złośliwych nowotworów (cancer
złośliwych nowotworów (cancer
pochodzenia nabłonkowego)
pochodzenia nabłonkowego)
•
Onkologia - dyscyplina nauki zajmująca
Onkologia - dyscyplina nauki zajmująca
się nowotworami
się nowotworami
PODZIAŁ
PODZIAŁ
NOWOTWORÓW
NOWOTWORÓW
•
Łagodne
Łagodne
•
Złośliwe
Złośliwe
Nowotwory łagodne
Nowotwory łagodne
•
Dobrze zróżnicowane
Dobrze zróżnicowane
•
Wysoki stopień organizacji przypominający
Wysoki stopień organizacji przypominający
tkankę macierzystą
tkankę macierzystą
•
Powolny rozprężający wzrost
Powolny rozprężający wzrost
•
Dobrze odgraniczone (torebka)
Dobrze odgraniczone (torebka)
•
Nie dają przerzutów
Nie dają przerzutów
•
Końcówka – oma do nawy tkanki z której
Końcówka – oma do nawy tkanki z której
się wywodzą
się wywodzą
•
Lipoma, fibroma, osteoma
Lipoma, fibroma, osteoma
Łagodne nowotwory
Łagodne nowotwory
pochodzenia nabłonkowego
pochodzenia nabłonkowego
•
Z nabłonka powierzchniowego
Z nabłonka powierzchniowego
(płaskiego, moczowego, przejściowego)
(płaskiego, moczowego, przejściowego)
–
Mają charakter palczastych rozrostów
Mają charakter palczastych rozrostów
–
Brodawczaki (papilloma)
Brodawczaki (papilloma)
•
Z nabłonka gruczołowego
Z nabłonka gruczołowego
–
Gruczolaki (adenoma)
Gruczolaki (adenoma)
•
Z torbielami (cystadenoma)
Z torbielami (cystadenoma)
•
Z rozrostami brodawczakowatymi do światła
Z rozrostami brodawczakowatymi do światła
i/lub na powierzchni (cystadenoma papillare)
i/lub na powierzchni (cystadenoma papillare)
Łagodne nowotwory
Łagodne nowotwory
pochodzenia mezenchynalnego
pochodzenia mezenchynalnego
•
Nazewnictwo od tkanki, z której się
Nazewnictwo od tkanki, z której się
wywodzą
wywodzą
–
Leiomyoma
Leiomyoma
–
Lipoma
Lipoma
–
Fibroma
Fibroma
–
Chondroma
Chondroma
–
Osteoma
Osteoma
•
Częściej występują u kobiet
Częściej występują u kobiet
Nowotwór złośliwy
Nowotwór złośliwy
•
Zazwyczaj nisko zróżniciowany
Zazwyczaj nisko zróżniciowany
•
Wydatna anaplazja
Wydatna anaplazja
•
Zdolność do inwazji (rozprzestrzeniania)
Zdolność do inwazji (rozprzestrzeniania)
–
Miejscowego (naciekanie)
Miejscowego (naciekanie)
–
Odległego (przerzuty) drogą:
Odległego (przerzuty) drogą:
•
Limfatyczna
Limfatyczna
•
Krwionośną
Krwionośną
•
Lepsza odpowiedź na chemio i
Lepsza odpowiedź na chemio i
radioterapię (obie oddziaływują na
radioterapię (obie oddziaływują na
dzielące się komórki)
dzielące się komórki)
Nowotwory złośliwe
Nowotwory złośliwe
•
Raki (carcinoma)
Raki (carcinoma)
•
Mięsaki (sarcoma)
Mięsaki (sarcoma)
Rak (carcinoma)
Rak (carcinoma)
•
Pochodzenia nabłonkowego
Pochodzenia nabłonkowego
•
Nazwa od rodzaju nabłonka, z jakiego się
Nazwa od rodzaju nabłonka, z jakiego się
wywodzi
wywodzi
–
Z nabłonka powierzchniowego
Z nabłonka powierzchniowego
•
Rak płaskonabłonkowego
Rak płaskonabłonkowego
•
Rak urothelialny
Rak urothelialny
–
Gruczołowego żołądka, endometrium, trzustki
Gruczołowego żołądka, endometrium, trzustki
•
Gruczolakorak
Gruczolakorak
•
Niektórym gruczolakom towarzyszy komponenta
Niektórym gruczolakom towarzyszy komponenta
łącznotkankowa (nienowotworowa) taka zmiane
łącznotkankowa (nienowotworowa) taka zmiane
nazywamy rakiem desmoplastycznym
nazywamy rakiem desmoplastycznym
Mięsak (Sarkoma)
Mięsak (Sarkoma)
•
Złośliwy nowotwór pochodzenia
Złośliwy nowotwór pochodzenia
mezenchymalnego
mezenchymalnego
•
- końcówka sarkoma do nazwy
- końcówka sarkoma do nazwy
tkanki, z której pochodzi
tkanki, z której pochodzi
–
Osteosarcoma
Osteosarcoma
–
Rhabdomyosarcoma
Rhabdomyosarcoma
–
Leiomyosarcoma
Leiomyosarcoma
–
liposarcoma
liposarcoma
Nowotwory wywodzące się z
Nowotwory wywodzące się z
tkanki limfatycznej i
tkanki limfatycznej i
krwiotwórczej
krwiotwórczej
•
Wszystkie nowotwory z tej grupy są
Wszystkie nowotwory z tej grupy są
złośliwe
złośliwe
–
Niski
Niski
–
Wysoki stopień złosliwości
Wysoki stopień złosliwości
•
W skład tej grupy wchodzą
W skład tej grupy wchodzą
–
Chłoniaki
Chłoniaki
–
Białaczki
Białaczki
–
Szpiczak
Szpiczak
–
inne
inne
Nowotwory pochodzenia
Nowotwory pochodzenia
nerwowego i glejowego
nerwowego i glejowego
•
Zazwyczaj są nowotworem złośliwym
Zazwyczaj są nowotworem złośliwym
•
Glejaki
Glejaki
–
Gwiaździak (tylko nieliczne łagodne)
Gwiaździak (tylko nieliczne łagodne)
–
Skąpodrzewiak
Skąpodrzewiak
–
wyściółczak
wyściółczak
•
Z komórek nerwowych
Z komórek nerwowych
–
neuroblastoma
neuroblastoma
Zarodczaki (blastoma)
Zarodczaki (blastoma)
•
Nowotwory wywodzące się z
Nowotwory wywodzące się z
niezróżnicowanych komórek
niezróżnicowanych komórek
przypominających te z których formuje
przypominających te z których formuje
się narząd w okresie płodowym
się narząd w okresie płodowym
•
Retinoblastoma - siatkówczak
Retinoblastoma - siatkówczak
•
Neuroblastoma – zwojak zarodkowy
Neuroblastoma – zwojak zarodkowy
•
Hepatoblastoma
Hepatoblastoma
Nowotwory mieszane
Nowotwory mieszane
•
Są zbudowane zarówno z utkania
Są zbudowane zarówno z utkania
nowotworowego pochoedzenia
nowotworowego pochoedzenia
nabłonkowego jak i
nabłonkowego jak i
mezenchymalnego
mezenchymalnego
•
Mogą być łagodne jak i złośliwe
Mogą być łagodne jak i złośliwe
•
Carcinosarcoma
Carcinosarcoma
•
Gliosarcoma
Gliosarcoma
Nazwy nowotworów
Nazwy nowotworów
wywodzące się od nazwisk
wywodzące się od nazwisk
(eponimów)
(eponimów)
•
Stosowane w nazewnictwie nowotworów co
Stosowane w nazewnictwie nowotworów co
do których istnieją kontrowersje odnośnie
do których istnieją kontrowersje odnośnie
pochodzenia (histogenezy)
pochodzenia (histogenezy)
•
Nie można ich jednoznacznie zakwalifikować
Nie można ich jednoznacznie zakwalifikować
•
Hodgkin lymphoma
Hodgkin lymphoma
•
Ewing sarcoma
Ewing sarcoma
•
Wilms tumor
Wilms tumor
•
Kaposi sarcoma
Kaposi sarcoma
•
Burkitt lymphoma
Burkitt lymphoma
Karcinogeneza
Karcinogeneza
•
Transformacja od prawidłowej
Transformacja od prawidłowej
komórki do nowotworowej
komórki do nowotworowej
•
Może być spowodowana czynnikami
Może być spowodowana czynnikami
pochodzenia
pochodzenia
–
Wewnętrznego
Wewnętrznego
–
i zewnętrznego
i zewnętrznego
•
Czynniki fizyczne
Czynniki fizyczne
•
Czynniki chemiczne
Czynniki chemiczne
•
Czynniki biologiczne
Czynniki biologiczne
Stadia karcinogenezy
Stadia karcinogenezy
(nowotworzenia)
(nowotworzenia)
•
Inicjacja
Inicjacja
•
Promocja
Promocja
•
Progresja
Progresja
Inicjacja (zapoczątkowanie)
Inicjacja (zapoczątkowanie)
•
Pierwszy krytyczny krok (wydarzenie)
Pierwszy krytyczny krok (wydarzenie)
zazwyczaj o charakterze reakcji
zazwyczaj o charakterze reakcji
pomiędzy karcinogenem a DNA
pomiędzy karcinogenem a DNA
•
Dwa lub więcej czynników (chemiczne,
Dwa lub więcej czynników (chemiczne,
fizyczne, biologiczne) oddziaływają
fizyczne, biologiczne) oddziaływają
jako ko-karcinogeney
jako ko-karcinogeney
•
Komórka zachowuje piętno zmiany ale
Komórka zachowuje piętno zmiany ale
pozostaje przez długi czas w stanie
pozostaje przez długi czas w stanie
„uśpienia”.
„uśpienia”.
Promocja
Promocja
•
Są indukowane przez stymulatory proliferacji
Są indukowane przez stymulatory proliferacji
komórkowej
komórkowej
•
Wzmacniają proces karcinogenezy
Wzmacniają proces karcinogenezy
•
Promotory nie są karcinogenami same w sobie
Promotory nie są karcinogenami same w sobie
jednak wzmacniają efekt karcinogenny innych
jednak wzmacniają efekt karcinogenny innych
czynników
czynników
•
Np. estry forbolu oddziaływając na receptory
Np. estry forbolu oddziaływając na receptory
błon komórkowych stymulują komórkę do
błon komórkowych stymulują komórkę do
podziału
podziału
•
To może wzmagać klonalną selekcje komórki z
To może wzmagać klonalną selekcje komórki z
uszkodzonym DNA
uszkodzonym DNA
Czynniki biorące udział w
Czynniki biorące udział w
karcinogenezie Progresja
karcinogenezie Progresja
•
Wzrost komórek staje się autonomiczny
Wzrost komórek staje się autonomiczny
•
Brak odpowiedzi na czynniki regulatorowe
Brak odpowiedzi na czynniki regulatorowe
ustroju
ustroju
•
Komórki nowotworu zaczynają produkować
Komórki nowotworu zaczynają produkować
własne czynniki wzrostowe oraz inne niezbędne
własne czynniki wzrostowe oraz inne niezbędne
do rozwoju unaczynienia co umożliwia osiąganie
do rozwoju unaczynienia co umożliwia osiąganie
rozmiarów klinicznie dostrzegalnego guza
rozmiarów klinicznie dostrzegalnego guza
•
Sekrecja różnych czynników wzrostowych i
Sekrecja różnych czynników wzrostowych i
innych zwiększających mobilność i inwazyjność
innych zwiększających mobilność i inwazyjność
komórek nowotworowych
komórek nowotworowych
Czynniki biorące udział w
Czynniki biorące udział w
karcinogenezie
karcinogenezie
•
Fizyczne
Fizyczne
•
Chemiczne
Chemiczne
•
Biologiczne
Biologiczne
•
Wrodzona predyspozycja genetyczna
Wrodzona predyspozycja genetyczna
Czynniki fizyczne
Czynniki fizyczne
promieniowanie
promieniowanie
•
Ekspozycja na nadfiolet
Ekspozycja na nadfiolet
–
Silne nasłonecznienie
Silne nasłonecznienie
–
Uszkodzenie DNA podlegają ciągłej naprawie
Uszkodzenie DNA podlegają ciągłej naprawie
pod warunkiem sprawności enzymów,
pod warunkiem sprawności enzymów,
•
Promieniowanie jonizujące
Promieniowanie jonizujące
•
Klasyczny przykład karcinogenezy
Klasyczny przykład karcinogenezy
–
Raki skóry i białaczka u radiologów
Raki skóry i białaczka u radiologów
–
Rak płuca w kopalniach uranu
Rak płuca w kopalniach uranu
–
Raki tarczycy – Czarnobyl,
Raki tarczycy – Czarnobyl,
–
Białaczka – po wybuchach atomowych
Białaczka – po wybuchach atomowych
Czynniki chemiczne
Czynniki chemiczne
karcinogenezy
karcinogenezy
•
Palenie papierosów – rak płuca, krtani
Palenie papierosów – rak płuca, krtani
•
Czynniki alkalizujące - ostra białaczka
Czynniki alkalizujące - ostra białaczka
•
Konserwanty żywności – rak jelita
Konserwanty żywności – rak jelita
•
Wędzona żywność – nitrozaminy – rak żołądka
Wędzona żywność – nitrozaminy – rak żołądka
•
Arsen - rak skóry
Arsen - rak skóry
•
Barwniki anilinowe – rak pęcherza
Barwniki anilinowe – rak pęcherza
•
Aflatoksyna B – rak wątroby
Aflatoksyna B – rak wątroby
•
Benzen – ostra białaczka
Benzen – ostra białaczka
•
Chlorek poliwynulu – mięsak naczyniowy
Chlorek poliwynulu – mięsak naczyniowy
•
Azbest – rak płuca, nowotwór opłucnej (mesotelioma)
Azbest – rak płuca, nowotwór opłucnej (mesotelioma)
•
Chrom – rak płuca
Chrom – rak płuca
Czynniki biologiczne wirusy
Czynniki biologiczne wirusy
•
Wirusy DNA
Wirusy DNA
•
Integracja wirusowego DNA z genomem
Integracja wirusowego DNA z genomem
komórki ustroju
komórki ustroju
•
Ekspresja wirusowego mRNA i produkcja
Ekspresja wirusowego mRNA i produkcja
specyficznych białek
specyficznych białek
•
Retrowirusy
Retrowirusy
•
Wirusowy RNA na drodze odwrotnej
Wirusowy RNA na drodze odwrotnej
transkrypcji włączony do DNA
transkrypcji włączony do DNA
•
Zazwyczaj jest to substytucja części
Zazwyczaj jest to substytucja części
genomu poprzez wirusowe onkogeny
genomu poprzez wirusowe onkogeny
Biologiczne czynniki
Biologiczne czynniki
karcinogenezy
karcinogenezy
•
HTLV-1 (human T lymphotrophic virus type
HTLV-1 (human T lymphotrophic virus type
1) – chłoniak/białaczka kom T
1) – chłoniak/białaczka kom T
•
HPV (human papilloma virus) – rak kanału
HPV (human papilloma virus) – rak kanału
rodnego, krtani
rodnego, krtani
•
EBV (Epstein-Barr virus) – rak
EBV (Epstein-Barr virus) – rak
nosogardzieli, chłoniak Burkitta
nosogardzieli, chłoniak Burkitta
•
HBV (hepatitis virus) rak wątroby
HBV (hepatitis virus) rak wątroby
•
HIV (human immunodeficiency virus) –
HIV (human immunodeficiency virus) –
mięsak Kaposi’ego
mięsak Kaposi’ego
•
Helicobacter pylori – rak żołądka, chłoniaki
Helicobacter pylori – rak żołądka, chłoniaki
z kom. B (MALtoma ) żołądka,
z kom. B (MALtoma ) żołądka,
STATYSTYKA CHORÓB
STATYSTYKA CHORÓB
NOWOTWOROWYCH
NOWOTWOROWYCH
•
Najczęstsz
Najczęstsz
a
a
przyczyn
przyczyn
a
a
zgonów w
zgonów w
Polsce po schorzeniach układu
Polsce po schorzeniach układu
krążenia
krążenia
•
Spośród 100 nowych zachorowań
Spośród 100 nowych zachorowań
na nowotwory złośliwe rocznie, 5
na nowotwory złośliwe rocznie, 5
lat bez objawów przeżywa ok. 30%
lat bez objawów przeżywa ok. 30%
kobiet i 23% mężczyzn
kobiet i 23% mężczyzn
•
Zachorowalność wzrasta z wiekiem
Zachorowalność wzrasta z wiekiem
i
i
skażeniem środowiska
skażeniem środowiska
Objawy ogólne sugerujące
Objawy ogólne sugerujące
chorobę nowotworową
chorobę nowotworową
•
Gorączka (długie stany
Gorączka (długie stany
podgorączkowe, pocenie nocne) –
podgorączkowe, pocenie nocne) –
IL1, TNF, INF
IL1, TNF, INF
•
Utrata apetytu
Utrata apetytu
•
Spadek masy ciała
Spadek masy ciała
•
Osłabienie
Osłabienie
•
Nudności i wymioty
Nudności i wymioty
•
Krew w moczu/stolcu
Krew w moczu/stolcu
PODEJRZENIE ROZPOZNANIA
PODEJRZENIE ROZPOZNANIA
NOWOTWORU ZŁOŚLIWEGO
NOWOTWORU ZŁOŚLIWEGO
•
Z
Z
grubienie tkanek – guzek
grubienie tkanek – guzek
•
N
N
iegojące się owrzodzenia
iegojące się owrzodzenia
•
K
K
rwawienie z otworów naturalnych
rwawienie z otworów naturalnych
(niefizjologiczne
(niefizjologiczne
)
)
•
N
N
ieprawidłowe wydzielanie i wydalanie
ieprawidłowe wydzielanie i wydalanie
(upławy, zaparcia i in.)
(upławy, zaparcia i in.)
•
Z
Z
aburzenia czynności narządów
aburzenia czynności narządów
(chrypka, trudności połykania, bóle ...)
(chrypka, trudności połykania, bóle ...)
•
Z
Z
miany koloru i wzrost znamion i
miany koloru i wzrost znamion i
brodawek
brodawek
•
Z
Z
miany w normalnym funkcjonowaniu
miany w normalnym funkcjonowaniu
przewodu pokarmowego
przewodu pokarmowego
O
O
BJAW
BJAW
Y
Y
OGÓLN
OGÓLN
E
E
CHOROBY NOWOTWOROWEJ
CHOROBY NOWOTWOROWEJ
•
N
N
iedokrwistość, czasem czerwienica
iedokrwistość, czasem czerwienica
– np.
– np.
rak nerki
rak nerki
•
N
N
awrotowa zakrzepica, wędrujące
awrotowa zakrzepica, wędrujące
zakrzepowe zapalenie żył –
zakrzepowe zapalenie żył –
np.
np.
w raku
w raku
trzustki, żołądka
trzustki, żołądka
•
Z
Z
miany skórne – zapalenie skórno-
miany skórne – zapalenie skórno-
mięśniowe, rogowacenie czarne, rumienie
mięśniowe, rogowacenie czarne, rumienie
–
–
np.
np.
raki przewodu pokarmowego
raki przewodu pokarmowego
•
Z
Z
espoły neurologiczne
espoły neurologiczne
•
Z
Z
aburzenia hormonalne
aburzenia hormonalne
Objawy miejscowe – zależą od
Objawy miejscowe – zależą od
lokalizacji guza i wynikają z
lokalizacji guza i wynikają z
jego fizycznego oddziaływania
jego fizycznego oddziaływania
•
Zespół żyły głównej górnej
Zespół żyły głównej górnej
•
Tamponada serca
Tamponada serca
•
Niedrożność jelit
Niedrożność jelit
•
Nefropatia zaporowa
Nefropatia zaporowa
•
Ucisk rdzenia kręgowego
Ucisk rdzenia kręgowego
•
Niszczenie naczyń krwionośnych – krwawienia,
Niszczenie naczyń krwionośnych – krwawienia,
obrzęki
obrzęki
•
Niszczenie nerwów obwodowych – ból zaburzenia
Niszczenie nerwów obwodowych – ból zaburzenia
czucia
czucia
•
Niewydolność wątroby
Niewydolność wątroby
•
inne
inne
POSTAĆ
POSTAĆ
MAKROSKOPOW
MAKROSKOPOW
A
A
NOWOTW
NOWOTW
O
O
R
R
U
U
•
G
G
uz
uz
•
Zgrubien
Zgrubien
ie
ie
•
N
N
aciek
aciek
•
Barwa
Barwa
BADANIA DIAGNOSTYCZNE
BADANIA DIAGNOSTYCZNE
•
Endoskopia
Endoskopia
– wziernikowanie
– wziernikowanie
ezofagoskopia
ezofagoskopia
gastroskopia
gastroskopia
duodenoskopia
duodenoskopia
rektoskopia
rektoskopia
koloskopia
koloskopia
laryngoskopia
laryngoskopia
bronchoskopia
bronchoskopia
mediastinoskopia
mediastinoskopia
cystoskopia
cystoskopia
BADANIA DIAGNOSTYCZNE
BADANIA DIAGNOSTYCZNE
cd.
cd.
•
La
La
paroskopia
paroskopia
•
B
B
adania radiologiczne
adania radiologiczne
klasyczne – bez lub z
klasyczne – bez lub z
kontrastem
kontrastem
komputerowe tomograficzne
komputerowe tomograficzne
rezonans magnetyczny
rezonans magnetyczny
Scyntygrafi
Scyntygrafi
a
a
U
U
ltrasonografi
ltrasonografi
a
a
( USG )
( USG )
T
T
ermografi
ermografi
a
a
M
M
arker
arker
y
y
nowotworow
nowotworow
e
e
B
B
adanie mikroskopowe
adanie mikroskopowe
MARKERY NOWOTWOROWE
MARKERY NOWOTWOROWE
•
Markery nowotworowe – substancje
Markery nowotworowe – substancje
o różnorodnej budowie chemicznej,
o różnorodnej budowie chemicznej,
produkowane przez organizm pod
produkowane przez organizm pod
wpływem rozwijającego się guza
wpływem rozwijającego się guza
nowotworowego
nowotworowego
•
P
P
o doszczętnym przeciwnowotworowym
o doszczętnym przeciwnowotworowym
zabiegu operacyjnym
zabiegu operacyjnym
–
–
spadek stężenia
spadek stężenia
markerów nowotworowych
markerów nowotworowych
•
N
N
awrót choroby (rozrost guza, pojawienie
awrót choroby (rozrost guza, pojawienie
się przerzutów odległych)
się przerzutów odległych)
–
–
ponowny
ponowny
wzrost poziomu markerów
wzrost poziomu markerów
MARKER
MARKER
Y
Y
NOWOTWOROW
NOWOTWOROW
E
E
cd.
cd.
•
Antygen karcinoembrionalny (CEA
Antygen karcinoembrionalny (CEA
)
)
•
Alfa-fetoproteina (AFP)
Alfa-fetoproteina (AFP)
•
Beta-gonadotropina (
Beta-gonadotropina (
β
β
-hCG)
-hCG)
•
Ca 19-9 – nowotwory przewodu
Ca 19-9 – nowotwory przewodu
pokarmowego
pokarmowego
•
Ca 125 – nowotwory sutka
Ca 125 – nowotwory sutka
•
Ca 15-3 – nowotwory jajnika
Ca 15-3 – nowotwory jajnika
•
PSA – nowotwory jąder
PSA – nowotwory jąder
KLASYFIKACJA TNM
KLASYFIKACJA TNM
MIĘDZYNARODOW
MIĘDZYNARODOW
EJ
EJ
UNI
UNI
I
I
WALKI Z RAKIEM
WALKI Z RAKIEM
Obiektywna klasyfikacja morfologiczna
Obiektywna klasyfikacja morfologiczna
Umożliwia systematyzację w zakresie metod
Umożliwia systematyzację w zakresie metod
i przewidywanie wyników leczenia chorób
i przewidywanie wyników leczenia chorób
nowotworowych
nowotworowych
•
Opiera się na ocenie i analizie trzech cech:
Opiera się na ocenie i analizie trzech cech:
T (
T (
tumor
tumor
) - wielkość guza
) - wielkość guza
N (
N (
nodulus
nodulus
) – przerzuty do okolicznych węzłów
) – przerzuty do okolicznych węzłów
chłonnych
chłonnych
M (
M (
metastases
metastases
) – obecność odległych przerzutów
) – obecność odległych przerzutów
KLASYFIKACJA TNM cd.
KLASYFIKACJA TNM cd.
•
Przed operacją określa się rodzaj guza
Przed operacją określa się rodzaj guza
i cechy T
i cechy T
(1,2,...)
(1,2,...)
N
N
(1,2,...)
(1,2,...)
M
M
(1,2,...)
(1,2,...)
•
Po operacji ponowna ocena
Po operacji ponowna ocena
(histopatologiczna) guza i jego cech
(histopatologiczna) guza i jego cech
pT
pT
(1,2,...)
(1,2,...)
pN
pN
(1,2,...)
(1,2,...)
pM
pM
(1,2,...)
(1,2,...)
•
Cyfry w indeksie
Cyfry w indeksie
oznaczają klasyfikację
oznaczają klasyfikację
w obrębie cechy i świadczą o
w obrębie cechy i świadczą o
zaawansowaniu procesu
zaawansowaniu procesu
nowotworowego
nowotworowego
METOD
METOD
Y
Y
LECZENIA
LECZENIA
•
Chirurgia
Chirurgia
•
Radioterapia
Radioterapia
•
Leczenie systemowe
Leczenie systemowe
chemioterapia
chemioterapia
hormonoterapia
hormonoterapia
immunoterapia
immunoterapia
•
Skojarzone, np.: chirurgia +
Skojarzone, np.: chirurgia +
radioterapia
radioterapia