ETYKA EPIKUREJSKA
Wykonał:
Norbert Ulewski
Student I go roku Dziennikarstwa i
Komunikacji Społecznej na KPSW w
Jeleniej Górze
Jeśli komuś ta prezentacja się spodoba
to będzie mi bardzo miło. Życzę miłego
oglądania
ETYKA EPIKUREJSKA
Wykonał:
Norbert Ulewski
Student I go roku Dziennikarstwa i
Komunikacji Społecznej na KPSW w
Jeleniej Górze
Jeśli komuś ta prezentacja się spodoba
to będzie mi bardzo miło. Życzę miłego
oglądania
Oto założyciel
Epikureizmu
Początek Epikureizmu - Za początek epikureizmu uważa
się drugie przybycie Epikura do Aten i założenie przez
niego ok. 306 p.n.e. szkoły filozoficznej – tzw. "Ogrodu" (
. Κῆπος, Kepos). Przy wejściu do niej umieszczono
napis: Gościu, tutaj będzie ci dobrze, tutaj dobrem
najwyższym jest rozkosz. Epikureizm, będący początkowo
tylko szkołą filozoficzną, przekształcił się z biegiem czasu
w dość elitarną,
sektę, która już w czasach
rzymskich przyjmowała w swoje szeregi jedynie
wybranych, zdrowych młodzieńców z zamożnych rodzin.
Epikureizm jako szkoła filozoficzna konkurował stale ze
, od którego pod koniec klasycznej epoki
rzymskiej okazał się mniej popularny. W czasach rozwoju
publicznie wyklęto epikureizm i samego
Epikura, a jego dzieła systematycznie niszczono, jako
siejące zgorszenie moralne i
.
Przedstawiciele Epikureizmu:
Głównymi przedstawicielami epikureizmu byli uczniowie i
zwolennicy Epikura:
Mityleny i
.
Stosunek do Epikureizmu w średniowieczu
W średniowieczu i w okresie renesansu epikureizm
potępiano, dopatrując się w nim immoralizmu (choć
niektórzy filozofowie, jak np. Abelard, byli już wówczas
świadomi, że epikureizm nie jest skrajnym hedonizmem).
Zainteresowanie epikureizmem wznowił na początku XVII
wieku Pierre Gassendi. Koncepcje epikurejskie z dziedziny
teorii poznania wywarły duży wpływ na empiryzm
i nowożytne teorie
. Do
filozofów nowożytnych, którzy niezwykle wysoko cenili
Epikura, należeli
i
Nietzsche. Marks
poświęcił swoją rozprawę doktorską filozofii przyrody
i Epikura, natomiast Nietzsche dostrzegał w
epikurejskim hedonizmie rys heroiczny.
Podstawowe założenia
Epikureizmu
Podstawowe założenia epikureizmu Epikureizm jest jedną
z dwóch najważniejszych antycznych filozofii życia. Dla
tego sposobu filozofowania kluczowym pytaniem było: jak
osiągnąć szczęście w życiu doczesnym. Były to więc
przede wszystkim systemy etyczne. Wszelkie inne
rozważania filozoficzne z zakresu czy to teorii poznania,
czy metafizyki, miały tu znaczenie drugorzędne i służyły
wyłącznie do uzasadniania swoich poglądów w sprawie
kluczowego pytania – jak żyć, żeby być szczęśliwym
.
Pojęcie śmierci wg Epikura:
Najbardziej oryginalne było jednak
pojęcie śmierci przez Epikura. Twierdził,
że nie należy bać się śmierci, bo, jak sam
powiedział "dopóki jesteśmy, nie ma
śmierci, a gdy ona przychodzi, nie ma
nas".
Etyka umiarkowanego hedonizmu:
Etyka umiarkowanego hedonizmu Epikureizm był
jako system etyczny z gruntu
, tj.
zakładał, że dobro równa się przyjemności i
dlatego życie szczęśliwe to życie, w którym suma
doznanych przyjemności jest większa niż suma
cierpienia.
epikureizm nie miał jednak poza tym wiele
wspólnego. Arystyp zakładał, że skoro szczęście
daje doznawanie przyjemności, należy po prostu
czerpać z życia tyle przyjemnych doznań ile się
da, nie zważając na konsekwencje. Epikur stał
na bardziej zrównoważonym stanowisku,
twierdząc, że zanim skorzysta się z jakiejś
przyjemności należy rozważyć, czy suma
ewentualnego cierpienia, które będzie związane
z osiągnięciem tej przyjemności, nie będzie
większa od niej samej.
W tym celu Epikur stworzył swoją teorię różnych
rodzajów przyjemności (
),
które następnie usystematyzował wg wartości.
Za najbardziej wartościowe przyjemności uważał
te, których osiągnięcie nie wymaga wysiłku i
które nie są związane z przykrymi następstwami.
Oto ów podział przyjemności, ułożony od
najlepszych do najbardziej podejrzanych:
radość samego życia – absolutnie podstawową
przyjemnością (i najbardziej cenną) jest czysta radość
życia. Wg Epikura, gdyby człowieka odciąć nagle od
wszelkich bodźców zewnętrznych, odczuwałby on
przyjemność z samego faktu istnienia.
inne przyjemności bierne, czyli nie wymagające
świadomego wysiłku – takie jak współodczuwanie radości
życia innych istot, podziwianie tworów natury,
niezobowiązująca przyjaźń itp.
przyjemności czynne – czyli wymagające wysiłku w ich
osiągnięciu i często też związane z przykrymi
konsekwencjami. Przyjemności te dzieliły się jeszcze na:
duchowe – takie jak czytanie, oglądanie przedstawień
teatralnych, dysputa filozoficzna itp. – które co prawda
wymagają wysiłku, ale nie są raczej związane z przykrymi
dolegliwościami.
fizyczne – takie jak jedzenie, seks itp. – które
również wymagają wysiłku i są też zawsze
obarczone ryzykiem fatalnych skutków
ubocznych, takich jak przejedzenie czy choroby
weneryczne.
Przy takim podziale przyjemności oczywiste staje się, że
należy maksymalnie czerpać z przyjemności biernych, a
przyjemności czynne traktować ostrożnie i zawsze
rozważać, czy bilans cierpienia i przyjemności przy
korzystaniu z nich nie jest negatywny.
Aby jednak móc kontrolować świadomie swoje dążenia do
osiągania przyjemności czynnych, należy rozwijać w sobie
cnotę panowania nad swoimi potrzebami. Cnota ta w
ujęciu Epikura, w odróżnieniu od
, nie była
wartością samą w sobie. Miała być tylko narzędziem do
osiągnięcia maksimum przyjemności i minimum cierpienia.
Epikur zauważył, że przyjemności bierne, a zwłaszcza
odczuwanie czystej radości życia, nie wymagają
posiadania potrzeb i są praktycznie zawsze dostępne, zaś
odczuwanie przyjemności czynnych wymaga dwóch
warunków:
odczuwania potrzeby zaspokojenia jakiejś zachcianki
warunków umożliwiających jej zaspokojenie.
Potrzeby dzielił Epikur na trzy rodzaje:
potrzeby fizyczne wynikające z konieczności utrzymania
życia – takie jak pragnienie i głód – potrzeb tych nie da się
ignorować, ale należy je zaspokajać ostrożnie, tak, aby
uniknąć przesycenia.
potrzeby fizyczne nie wynikające z konieczności
utrzymania życia – takie jak chciwość, pożądliwość
seksualna, żądza władzy itp. – potrzeby te należało wg
Epikura wytłumiać, gdyż tylko niepotrzebnie narażały one
na cierpienie.
potrzeby duchowe – takie jak żądza wiedzy, ciekawość,
potrzeba miłości itp. – z tego rodzaju potrzebami należało
wg Epikura postępować ostrożnie – jeśli istniały dogodne
warunki do ich zaspokojenia, można było sobie na to
pozwolić, jeśli jednak ich osiągnięcie byłoby zbyt trudne,
należało je w sobie wytłumić.
Epikur zalecał zatem cieszenie się drobnymi
przyjemnościami dnia codziennego, unikanie nadmiernego
wysiłku, jednak bez ignorowania własnych podstawowych
potrzeb, regularne i skromne odżywianie się i wreszcie, w
miarę możliwości, rozwijanie własnego umysłu przez
dysputy i czytanie, aby osiągnąć trzeźwy osąd
rzeczywistości oraz możność rozwinięcia w sobie cnoty
wytłumienia zbędnych potrzeb.
Epikur zauważył też, że w odczuwaniu przez ludzi ich
naturalnej radości życia przeszkadzają rozmaite lęki, które
dzisiaj określilibyśmy jako egzystencjalne. Lęki te to:
strach przed śmiercią
lęk przed gniewem bogów
lęk przed cierpieniem
obawa przed niemożnością osiągnięcia szczęścia
Według Epikura jego filozofia jest poczwórnym
lekarstwem na te choroby.
Metafizyka – atomizm Zdaniem Epikura problem
lęku przed śmiercią i gniewem bogów rozwiewało
przyjęcie atomistycznego poglądu na świat.
Pogląd ten przyjął od
, znacznie go
jednak rozwinął.
Epikur zgadzał się z podstawowymi tezami
Demokryta, że wszystko co istnieje, stworzone
jest z niezniszczalnych atomów, których rozmaite
konfiguracje i układy tworzą cały widzialny świat.
Aby poznać ten świat, trzeba więc poznać prawa
rządzące atomami oraz ich rodzaje, gdyż
poznanie ich umożliwi pełną kontrolę nad
otoczeniem człowieka. Wynikało z tego, że nawet
jeśli bogowie istnieją, to nie mają wpływu na
rzeczywisty świat atomów, w którym my żyjemy,
lecz co najwyżej "bujają gdzieś w obłokach", nie
interesując się zupełnie losem ludzi.
Do pierwotnego atomizmu Demokryta Epikur
dodał wiele nowych koncepcji i teorii, po to, aby
odeprzeć rozmaite zarzuty innych filozofów.
Przykładem takiej modyfikacji było przyjęcie, że
istnieje specjalny rodzaj atomów, które są
odpowiedzialne za istnienie duszy i wszelkie
zjawiska intelektualno-psychiczne. Wg Epikura
atomy te nie różniły się jednak jakościowo od
innych oprócz tego, że były wyjątkowo lekkie i
ruchliwe. Ciało człowieka było wg Epikura
przeniknięte tymi atomami we wszystkich
miejscach, choć główna ich koncentracja
występowała w głowie, sercu i zmysłach.
Przy takich założeniach śmierć stawała się po
prostu rozpadem atomów ciała i ich
uwolnieniem do otoczenia, gdzie mogły się one
zmieszać z innymi atomami i w pewnym
momencie ponownie stworzyć nowe życie.
Dotyczyło to też atomów duszy. Te ostatnie, jako
najlżejsze i najbardziej ruchliwe, rozpierzchały
się wg Epikura najszybciej i dlatego człowiek nie
musiał obawiać się śmierci. Jeśli bowiem jeszcze
żył, to nie mógł czuć samego aktu umierania, zaś
po śmierci już nie istniał i co za tym idzie, nic nie
czuł. Tak więc nikt nie ma szansy odczuć swojej
śmierci jako cierpienia. Tym rozważaniem Epikur
starał się zażegnać lęk przed śmiercią.
Epistemologia – konsekwentny sensualizm Teoria poznania
Epikura służy przede wszystkim rozwijaniu cnoty,
rozumianej jako umiejętność racjonalnego panowania nad
swoim potrzebami lub ich jak najprostszego realizowania.
Epikur całkowicie odrzucał koncepcje platońskie,
że istnieją jakieś wrodzone idee, które można
poznawać na drodze
. Dla niego całe
poznanie sprowadza się do analizy bodźców
docierających do zmysłów, a idee są tylko ich
uogólnieniami, pomagającymi myśleć i radzić
sobie w życiu.
Niewątpliwie dużym osiągnięciem Epikura było
staranne przeanalizowanie drogi powstawania
tak rozumianych idei, która później została z
niewielkimi zmianami zaadaptowana przez
i jego następców. Epikur stworzył
tę koncepcję poznania głównie po to, aby móc
zasadnie odrzucać argumenty
.
Wg Epikura, schemat ludzkiego poznania przedstawiał się następująco:
Zmysły bierne (dotyk, węch, smak) odbierają bodźce przez bezpośredni
kontakt z atomami otoczenia.
Zmysł czynny – czyli wzrok, "wysyłał" do otoczenia strumień atomów
duszy, które się "odbijały" od przedmiotów i wracając do oczu generowały
wrażenie ich widzenia.
Bodźce te były w zmysłach odbierane jako wrażenia pierwotne, które
były wg Epikura odpowiednimi konfiguracjami atomów duszy, będącymi
odpowiednikami takich samych konfiguracji zwykłych atomów w świecie
zewnętrznym.
Wrażenia pierwotne – mogą być błędne (np. możemy śnić), ale struktura
naszej duszy umożliwia przez porównywanie z pamięcią innych wrażeń
stwierdzenie, czy są one prawdziwe, czy też trzeba je odrzucić.
Zaakceptowane wrażenia pierwotne stają się już pre-ideami, które
następnie są porządkowane i wielokrotnie składane, aż do uzyskania
uogólnionych, abstrakcyjnych pojęć, którymi możemy się już posługiwać
w naszym myśleniu. Te abstrakcyjne pojęcia jednak nadal są tylko
konfiguracjami atomów duszy, tyle że nie mającymi już dosłownych
odpowiedników w świecie zewnętrznym, lecz tylko będącymi ich dalekimi
echami.
Można więc powiedzieć, że po wyczyszczeniu tego
schematu z rozważań o atomach duszy, otrzymujemy
klasyczny, empiryczny schemat ludzkiego poznania –
bodźce – wrażenia pierwotne – idee pierwotne – idee
wtórne.
Krytyka epikureizmu Epikureizm w czasach współczesnych
Epikurowi, oprócz ataków czysto ideologicznych, był najsilniej
atakowany przez stoików i sceptyków.
Sceptycy kwestionowali istnienie atomów i zauważali, że
nie ma żadnych dowodów na ich istnienie, a cała
konstrukcja atomistyczna kłóci się z codziennym
doświadczeniem większości ludzi, którzy odbierają swoimi
zmysłami materię jako substancję ciągłą.
Stoicy wytykali epikurejczykom przede wszystkim
podstawową niekonsekwencję ich systemu. Stwierdzali, że
jeśli wszystkim rządzą prawa mechaniki ruchów atomów,
to świat staje się ściśle deterministyczny. Znając bowiem
położenie i kierunek ruchu wszystkich atomów dałoby się
przewidzieć jego przyszłość w najdrobniejszych
szczegółach, a skoro tak, to wszyscy ludzie są ściśle
zdeterminowani w swoich działaniach przez układ swoich
atomów i nie ma mowy o istnieniu wolnej woli, co
podważało cały sens etyki epikurejskiej.
W czasach nowożytnych epikureizm był akceptowany przez wielu ludzi w
jego części etycznej, z całkowitym odrzuceniem atomizmu. Jako system
etyczny epikureizm był jednak atakowany (zwłaszcza przez myślicieli
chrześcijańskich) za:
egoizm – niewątpliwie podstawą całego epikureizmu jest egoizm, czyli
nacisk na pilnowanie własnego interesu, rozumianego jako dostęp do jak
największej ilości przyjemności. Taka postawa życiowa oznacza jednak
ignorowanie wielu spraw, które większość ludzi uważa za niezbędne do
szczęśliwego życia – takich jak posiadanie rodziny, potomstwa czy
pozostawanie w silnej więzi ze społeczeństwem. Utrzymanie się w stanie
łagodnego, epikurejskiego egoizmu oznacza konieczność odcięcia się od
swoich bliźnich murem obojętności, który na dłuższą metę
unieszczęśliwia i osamotnia.
elitaryzm – w praktyce mało kto może sobie pozwolić na życie w duchu
epikurejskim. Większość ludzi jest uwikłana w walkę o przetrwanie swoje
i swoich najbliższych i nie ma zbyt wiele czasu na filozoficzne dysputy,
czy utrzymywanie niezobowiązujących przyjaźni. W praktyce, dla
większości ludzi przyjemności "epikurejskie" to niedostępny luksus.
Przedstawiciele
epikureizmu i ich dzieła
1.
r.
, zm. ok.
r.
)
"Listy",
"Sentencje",
"Główne myśli"
1a. Ogród
(spadkobierca szkoły po Epikurze)
– najbliższy i najwierniejszy współpracownik Epikura
– najbardziej ceniony
Arystobul (
) – jeden z trzech braci Epikura
Chairedemos – jeden z braci Epikura
Mityleny – spadkobierca Ogrodu, odziedziczył bibliotekę Ogrodu,
następca Epikura
Polistratos
Mys – niewolnik Epikura, później wyzwolony
Neokles – jeden z trzech braci Epikura
Timokrates z Aten – spadkobierca Ogrodu
Timokrates z Lampsaku – brat Metrodorosa
Leontion – towarzyszka Metrodorosa
Temista – żona Leonteusa
Herodot
Dionizjos – scholarcha około 200 r. p.n.e.
Apollodoros z Aten – zwany Tyranem Ogrodu, scholarcha Ogrodu –
Fajdros – scholarcha – I poł. I w p.n.e. – do około 70 r. p.n.e., słuchał go Cyceron
Patron – scholarcha do około 51 r. p.n.e.
2. Epikureizm rzymski
)
"De rerum natura"("O naturze wszechrzeczy")
3. Upadek epikureizmu
Ojnoandy (II w n.e.)
"Portyk"
KONIEC
Wykonał
Norbert Ulewski