Ekonomiczne i prawne pojęcie budżetu państwa

Definicja budżetu.



Budżet państwa jest podstawowym planem

finansowym ogółu dochodów i wydatków

publicznych, ujętych w sposób szczegółowy, jawny

i przejrzysty w ustawie budżetowej, opracowywanej

i uchwalanej oraz kontrolowanej według odrębnej

procedury. Po stronie dochodów jego postanowienia

stanowią prognozy ich wielkości, natomiast po

stronie wydatków stanowią nieprzekraczalny limit.

Przesłanki powstania i

ewolucji instytucji budżetu:

rozdzielenie skarbu panującego na

skarb publiczny i prywatny oraz

powstanie parlamentu.

Konsekwencje ewolucji

instytucji budżetu:

kontrola wykorzystania dochodów publicznych zaczęła przekształcać

się w projektowanie przyszłych dochodów i wydatków publicznych,

autoryzowane przez parlament i przezeń kontrolowane.

tak ustalane zestawienia dochodów i wydatków nazwano „budżetem”,

pod względem prawnym ustawę zawierającą budżet państwa

nazwano ustawą budżetową (w niektórych krajach także ustawą

skarbową lub ustawą finansową),

proces tworzenia, wykonywania i kontroli budżetu państwa został

unormowany przepisami prawnymi rangi konstytucyjnej oraz

ustawowej (tzw. prawo budżetowe),

przepisy te powstały pod wpływem postulatów doktrynalnych

wysuwanych pod adresem budżetu, zwanych zasadami budżetowymi.

Funkcje budżetu.



Budżet państwa pełni funkcje



ekonomiczne i



ustrojowe.

Spory historyczno-

polityczne.



W drugiej połowie XVIII w., najpierw w

Prusach, a potem także we Francji i w

Stanach Zjednoczonych Ameryki, powstał

spór o charakter prawny budżetu. Zaczęto

też dowodzić naukowo (głównie G. Jellinek),

że uchwalana przez parlament ustawa

budżetowa jest ustawą jedynie w znaczeniu

formalnym, nie wywołuje natomiast skutków

materialnoprawnych.

Spory historyczno-

polityczne. cd



Przeciwstawił się temu Bela Feldes, węgierski profesor

Uniwersytetu w Wiedniu, występując przeciwko podziałowi

ustaw na formalne i materialne. Spór o budżet miał charakter

polityczny. Bismarck oraz prezydenci Francji i Stanów

Zjednoczonych chcieli osłabić znaczenie uchwalania budżetu

państwa przez parlament. Dlatego też wszystkie późniejsze i

współczesne konstytucje, z Konstytucją RP włącznie,

podkreślają, że budżet państwa uchwala się w formie ustawy

budżetowej. Aktowi temu nadaje się szczególny reżim prawny.

Wyraża się on m.in. w odmienności tworzenia (opracowywania

i uchwalania) oraz wykonywania i kontroli tego aktu, a także

jego obowiązywania (czasu, dyrektywności).

Charakter prawny norm

planowych.

Należy odróżnić



prognozy i



programy od



planów,



gospodarczych (rzeczowych) i



finansowych.

Budżet państwa jest przede wszystkim planem finansowym, i czasami

rzeczowym (np. ustalenia liczby etatów w administracji).

Dyrektywność norm

budżetu państwa



Poprzez oznaczenie dochodów i

przychodów w budżecie państwa określa

się jedynie prognozowane ich wielkości.



Natomiast poprzez oznaczenie wydatków i

rozchodów ustala się ich nieprzekraczalny

limit.

Charakter prawny wydatków

budżetowych.



Zamieszczenie w budżecie państwa dochodów z określonych

źródeł lub wydatków na określone cele nie stanowi podstawy

roszczeń bądź zobowiązań państwa wobec osób trzecich ani

roszczeń tych osób wobec państwa (art. 27 ust. 1 uofp). Nie

dotyczy to jedynie wydatków budżetu państwa na subwencje dla

jednostek samorządu terytorialnego oraz wydatków budżetów

jednostek samorządu terytorialnego na subwencje.

Dyrektywność strony wydatkowej budżetu obejmuje również

wielkości dotyczące deficytu budżetowego. Nie mają natomiast

dyrektywnego charakteru wielkości dotyczące nadwyżki budżetu

państwa, ponieważ są to wielkości po stronie dochodów.

Elastyczność budżetu.



Elastyczność budżetu jako planu finansowego

zapewnia się poprzez możliwość dokonywania zmian

budżetu w toku jego wykonywania. Zmiany te mogą

polegać na zwiększeniu lub zmniejszeniu uchwalonych

rozmiarów budżetu, bądź też tylko na przesunięciach

środków budżetowych w ramach uchwalonego

budżetu (pomiędzy podziałkami klasyfikacji

budżetowej). Może to nastąpić tylko w przypadkach

przewidzianych w ustawie (art. 96 i 97 oraz art. 128).

Elastyczność budżetu zapewnia również instytucja

rezerw budżetowych (ogólnych i celowych).

Odpowiedzialność za

wykonanie budżetu.



Planowy charakter budżetu państwa ma także

znaczenie ustrojowe. Wykonywanie budżetu podlega

kontroli ze strony wyznaczonych w tym celu organów

(NIK - w odniesieniu do budżetu państwa i

regionalnych izb obrachunkowych - w odniesieniu do

budżetów jednostek samorządu terytorialnego).

Ocena wykonania bu dżetu państwa stanowi

podstawę do podejmowania uchwał w sprawie

absolutorium dla Rady Ministrów i dla zarządów

jednostek samorządu terytorialnego.

Document Outline