cholesterol wolny (~1,4 mmol/l)
cholesterol zestryfikowany
wolne kwasy tłuszczowe (WKT)
nasycone i nienasycone (~0,4 mmol/l)
fosfolipidy - głównie lecytyna (~3,1
mmol/l)
triacyloglicerole – estry glicerolu i
kwasów tłuszczowych o długich
łańcuchach (~1,6 mmol/l)
1.
Chylomikrony
2.
Lipoproteiny o bardzo małej
gęstości (VLDL lub pre-β-
lipoproteiny)
3.
Lipoproteiny o małej gęstości (LDL
lub β-lipoproteiny)
4.
Lipoproteiny o dużej gęstości (HDL
lub α-lipoproteiny)
ApoA - HDL.
ApoB-100 – LDL, VLDL.
ApoB-48 - chylomikrony.
Apo C-I, C-II, C-III – mniejsze,
przenoszone pomiędzy różnymi
lipoproteinami.
ApoE – VLDL, LDL, chylomikrony,
chylomikrony resztkowe
1.
Są kofaktorami enzymów (np. C-II →
lipaza lipoproteinowa, A-I → LCAT)
2.
Mogą działac jako białka
przenoszące lipidy (np. apoD w HDL)
3.
Działają jako ligandy w interakcjach
z receptorami lipoprotein w tk. (np.
apo B-100 i apo E i rec. LDL, apo E i
rec. remnantów, apo A-I rec. HDL)
Pojawiają się w osoczu na skutek:
1.
Lipolizy triacylogliceroli w tkance
tłuszczowej
2.
W wyniku działania lipazy
lipoproteinowej przy pobieraniu TAG
do tkanek
Występują w połączeniu z albuminą
Szybko usuwane z krwi
1.
Ulegają utlenieniu realizując 25-50%
zapotrzebowania energetycznego w
okresie głodowania
2.
Estryfikowane do triacylogliceroli w
tkankach
Przyłączenie kompleksu albumina-kwas
tłuszczowy do błony plazmatycznej
Dysocjacja kompleksu
Kwas tłuszczowy wiąże się do błonowego
białka transportującego kwas tłuszczowy
(przezbłonowy kotransporter z Na+)
Wniknięcie do cytozolu
Wolny kwas tłuszczowy wiąże się z
białkiem wiążącym kwas tłuszczowy
Transportowany z jelita w
chylomikronach, a z wątroby w VLDL
CHYLOMIKRONY - transportują wszystkie
lipidy zawarte w pokarmach do układu
krążenia (układ limfatyczny –
odprowadzający chłonkę z jelita).
VLDL - w większości pochodzi z wątroby.
Transportuje triacyloglicerole z wątroby
do tk pozawątrobowych.
Występuje w sieciach naczyń
włosowatych,
W sercu ma duże powinowactwo do
triacylogliceroli, x10 większe niż w tk
tłuszczowej.
Obecna we krwi tylko po wstrzyknięciu
heparyny.
Kofaktory: fosfolipidy i apo C-II
Inhibitory: apo A-II i apo C-III
Lipoproteina przyczepia się do enzymu na
śródbłonku
Triacyloglicerol -> diacyloglicerol ->
monoacyloglicerol -> WKT
Pewna ilość wolnych kwasów tłuszczowych
wraca do krążenia przyłączona do albumin,
większość transportowana do tkanki.
Receptor VLDL – ułatwia dostarczenie
kwasów tłuszczowych z triacylogliceroli
VLDL do adipocytów.
Wiąże VLDL w pobliży lipazy
lipoproteinowej przez co umożliwia kontakt
z enzymem.
Wynikiem działania lipazy jest utrata z
chylomikronów 90% triacylogliceroli i
apoC.
ApoE pozostaje i łączy się z powstałymi
chylomikronami resztkowymi, względnie
bogatszymi w cholesterol i jego estry.
VLDL -> resztkowe VLDL (IDL)
W pobieraniu chylomikronów
pośredniczy ApoE z udziałem dwóch
zależnych od ApoE receptorów:
1.
LDL (apoB-100, E)
2.
LRP
Lipaza wątrobowa ułatwia pobieranie:
1.
Działa jako ligand
2.
Katalizuje hydrolizę triacyloglicerolu i
fosfolipidów
Po zmetabolizowaniu do IDL, VLDL może pobrany
przez wątrobę bezpośrednio za pośrednictwem
receprota LDL albo może być przekształcony w LDL
LDL metabolizowany za pośrednictwem receptora
LDL, który jest swoisty dla apo B-100, ale nie apoB-
48.
Receptor LDL wiąże także lipoproteiny bogate w
apoE.
Występuje dodatnia zależność pomiędzy jego
stężeniem, a zapadalnością na miażdżycę naczyń
wieńcowych.
Jest syntetyzowany i wydzielany w
wątrobie i jelitach.
ApoC i apoE są syntetyzowane tylko w
wątrobie, są przenoszone z HDL
wątrobowych na HDL jelitowe.
HDL pełni funkcję magazynu apoC i
apoE potrzebnych w metabolizmie
chylomikronów i VLDL.
Świeże HDL składają się z dyskoidalnej
dwuwarstwy fosfolipidów, zawierają
wolny cholesterol
LCAT i jej aktywator apoA-I wiążą
dyskoidalne cząstki, a fosfolipid i wolny
cholesterol zostają przekształcone w
estry cholesterolowe i lizolecytynę.
Estry cholesterolowe przedostają się do
wnętrza (są hydrofobowe), a lizoleucyna
jest przenoszona na albuminę osocza. -
powstaje HDL.
Jest to mechanizm usuwania nadmiaru
niezestryfikowanego cholesterolu z
lipoprotein i tkanek.
Podwójna rola w metabolizmie HDL
1.
W wątrobie i tkankach
steroidogenicznych wiąże HDL za
pośrednictwem apoA-I, a ester
cholsterolu jest dostarczany do komórek
2.
W innych tkankach usuwa cholesterol,
który jest transportowany do wątroby i
wydzielany z żółcią – ODWRÓCONY
TRANSPORT CHOLESTEROLU
HDL pod wpływem LCAT przekształca sięw HDL3.
HDL3 przejmuje cholesterol z tkanek
Cholesterol jest estryfikowany za pośrednictwem
LCAT więc HDL3 -> HDL2 o mniejszej gęstości.
ODTWORZENIE HDL3:
1.
Selektywne dostarczenie estrów cholesterolu do
wątroby poprzez SR-B1.
2.
Hydroliza fosfolipidu i triacyloglicerolu HDL2 pod
wpływem lipazy wątrobowej.
W procesach tych odczepiana jest apoA-I, która
po asocjacji z minimalną ilością fosfolipidu i
cholesterolu tworzy preβ-HDL.
Kasetowy transporter A1 wiążący
ATP (ABCA1) łączy hydrolizę ATP z
wiązaniem substratu.
Preferencyjnie przenosi cholesterol z
komórek na ubogie w lipidy cząstki,
takie jak preβ-HDL lub apo A-I, które
wówczas są przekształcane w HDL3.
1.
Hipertriacyloglicerolemia
(towarzyszy niedoborom insuliny w
cukrzycy)
2.
Hipolipoproteinemie:
•
Abetalipoproteinemia
•
Rodzinna hipobetalipoproteinemia
•
Rodzinny niedobór α-lipoprotein
(choroba wyspy Tangier)
3. Hiperlipoproteinemie:
•
Rodzinny niedobór lipazy lipoproteinowej
(typ I)
•
Rodzinna hipercholesterolemia (typ II)
•
Rodzinna hiperlipoproteinemia typu III
(choroba szerokiego pasma β)
•
Rodzinna hipertriacyloglicerolemia (typ
IV)
•
Rodzinna hiperlipoproteinemia typu V
•
Rodzinna hiperalfalipoproteinemia
4. Rodzinny niedobór LCAT