Podstawy
przedsiębiorczości
Temat: Zachowania
przedsiębiorcze w strukturach
samorządu terytorialnego
Podstawy
przedsiębiorczości
Temat: Zachowania
przedsiębiorcze w strukturach
samorządu terytorialnego
Społeczność lokalna jest to zbiorowość zamieszkująca
wyodrębnione, stosunkowo niewielkie terytorium, jak np. parafia,
wieś, czy osiedle, w której występują silne więzi wynikające ze
wspólnoty interesów i potrzeb, a także z poczucia zakorzenienia
i przynależności do zamieszkiwanego miejsca.
Jako elementy konstytuujące społeczność lokalną wymienia
się w:
• przestrzeń (geograficznie wydzielony obszar) i terytorium,
• zbiorowość, która zamieszkuje to terytorium,
• społeczne interakcje,
• wspólne więzi ludzi i instytucji, co sprawia że zbiorowość
charakteryzuje się wewnętrznym zintegrowaniem,
• poczucie sentymentu do miejsca zamieszkania.
Społeczność lokalna
Rozwój „społeczności” pobudza:
• wspólne, społeczne miejsca i obszary,
• stałe współdziałanie,
• zaufanie społeczne do ludzi i instytucji,
• sieci kontaktów społecznych,
• zaufani przywódcy,
• wydarzenia i zajęcia, w których można brać udział,
• systemy komunikowania się,
• wsparcie dla zaangażowania wolontariatu,
• mechanizmy wspólnego (demokratycznego) podejmowania
decyzji,
• okazje do wspólnej nauki (edukacja formalna i nieformalna).
Społeczność lokalna
Artykuł 163 Konstytucji RP stanowi, że "Samorząd terytorialny
wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub
ustawy dla organów innych władz publicznych".
Od 1 stycznia 1999 r. obowiązuje w Polsce trójszczeblowa struktura
samorządu terytorialnego:
• samorząd gminny,
• samorząd powiatowy,
• samorząd województwa.
Gmina jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego w Polsce
(art. 164 ust.1. Konstytucji RP). Rolę gminy szczegółowo określa
ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.
Samorząd terytorialny
Wyróżniamy trzy rodzaje gmin:
• miejskie,
• miejsko – wiejskie i,
• wiejskie (zbiorowe, wielowioskowe).
Rada gminy może w obrębie gminy tworzyć mniejsze jednostki
administracyjne (tzw. jednostki pomocnicze gminy): sołectwa,
dzielnice, osiedla lub inne jednostki
(art. 5, ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym).
Gmina realizuje zadania poprzez swoje organy: radę gminy (organ
stanowiący i kontrolny) oraz wójta, burmistrza lub prezydenta
miasta (organ wykonawczy).
Rada gminy może także stworzyć młodzieżową radę gminy o
charakterze konsultacyjnym.
Samorząd terytorialny
Zadania i kompetencje gminy dotyczą przede wszystkim:
• ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami,
• ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej,
• gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu
drogowego,
• wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i
oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku
oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów
komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,
• lokalnego transportu zbiorowego,
• ochrony zdrowia,
• pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych,
• gminnego budownictwa mieszkaniowego,
• edukacji publicznej,
Zadania i kompetencje samorządu
gminnego
• kultury, w tym bibliotek gminnych i innych placówek
upowszechniania kultury,
• kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń
sportowych,
• targowisk i hal targowych,
• zieleni gminnej i zadrzewień,
• cmentarzy gminnych,
• porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony
przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej,
• utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej
oraz obiektów administracyjnych,
• polityki prorodzinnej,
• promocji gminy,
• współpracy z organizacjami pozarządowymi,
• współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych
państw.
Zadania i kompetencje samorządu
gminnego
Samorząd powiatowy to wyodrębniony w strukturze państwa
związek społeczności lokalnej funkcjonujący w randze powiatu, który z
mocy prawa powołany jest do samodzielnego wykonywania zadań
administracji publicznej, a także wyposażony w materialne środki
umożliwiające realizację nałożonych mu zadań.
Samorząd powiatowy stanowi drugi szczebel samorządu terytorialnego
w Polsce obok samorządu gminnego i samorządu województwa.
Samorząd powiatowy posiada możliwość kształtowania własnej
wewnętrznej organizacji, m. in. wyboru organów samorządu
powiatowego (rada powiatu, zarząd powiatu), a także stanowienia
poprzez te organy prawa miejscowego.
Samorząd powiatowy
Na czele powiatu stoi starosta wybierany przez radę powiatu, który wraz
z zarządem powiatu jest organem władzy wykonawczej w powiecie.
W Polsce mamy 379 powiatów.
Wśród nich wyodrębniamy dwa rodzaje powiatów:
1) powiaty grodzkie - jest ich 65. Są to z reguły miasta powyżej 100
tys. mieszkańców z kilkoma wyjątkami, jak Świnoujście, Grudziądz,
Zamość, Sopot, Biała Podlaska, czy miasta Śląska. Właściwie są to gminy,
które dodatkowo wykonują funkcje powiatu. Zamiast starosty urzęduje
prezydent miasta, który przejmuje jego uprawnienia. W miejsce rady
powiatu działa rada miasta. Nazwa formalna to "miasto na prawach
powiatu„.
2) powiaty ziemskie - tworzone przez kilka gmin (wiejskich, wiejsko-
miejskich, miejskich). Władza wykonawcza należy do starosty i zarządu
powiatu.
Samorząd powiatowy
Samorząd województwa jest to wyodrębniony w strukturze państwa
związek społeczności regionalnej funkcjonujący w randze
województwa, który z mocy prawa powołany jest do samodzielnego
wykonywania zadań administracji publicznej, a także wyposażony w
materialne środki umożliwiające realizację nałożonych na niego zadań.
Samorząd województwa posiada możliwość kształtowania własnej
wewnętrznej organizacji, m. in. wyboru organów samorządu
wojewódzkiego (sejmik województwa, zarząd województwa), a także
stanowienia poprzez te organy prawa miejscowego.
Przez termin województwo i samorząd województwa rozumie się
regionalną wspólnotę samorządową oraz odpowiednie terytorium.
Samorząd województwa
Zadania powiatów
Zadania publiczne wykonywane w powiecie mają charakter
ponadgminny, dotyczą w szczególności:
- infrastruktury społecznej (promocja i ochrona zdrowia, edukacja
publiczna, polityka prorodzinna, pomoc społeczna, przeciwdziałanie
bezrobociu, aktywizacja lokalnego rynku pracy, pomoc osobom
niepełnosprawnym, kultura, ochrona dóbr kultury, kultura fizyczna i
turystyka, ochrona praw konsumenta, współpraca z organizacjami
pozarządowymi, promocja powiatu ),
- bezpieczeństwa i porządku
publicznego ( porządek publiczny,
bezpieczeństwo obywateli, obronność,
ochrona przeciwpożarowa,
przeciwpowodziowa, zapobieganie innym
nadzwyczajnym stanom zagrożenia życia i
zdrowia ludzi, wykonywanie zadań
powiatowych służb, inspekcji i straży ),
Zadania powiatów
- infrastruktury technicznej ( gospodarka nieruchomościami,
transport i drogi publiczne, utrzymanie powiatowych urządzeń i
obiektów użyteczności publiczne j ), ładu przestrzennego i
ekologicznego (zagospodarowanie przestrzenne, nadzór budowlany,
geodezja, kartografia i kataster, gospodarka wodna, ochrona
środowiska, rolnictwo, leśnictwo i rybactwo śródlądowe ).
Ustawa przewiduje także możliwość
wykonywania przez organy powiatu zadań
z zakresu administracji rządowej, na
których wykonanie dostaje odpowiednie
środki finansowe. Zadania własne na
podstawie ustawy powiat wykonuje w
imieniu własnym i na własną
odpowiedzialność.
Zadania województw
Z uwagi na regionalne usytuowanie województwa w strukturze podziału
terytorialnego kraju, jest on właściwy do określania strategii rozwoju
województwa jako wyszczególnionego regionu.
Strategia ta realizowana jest przez wojewódzkie programy, przy
uwzględnieniu wyznaczonych ustawą celów:
- kształtowanie i utrzymanie ładu przestrzennego,
- podwyższanie poziomu konkurencyjności i innowacyjności gospodarki
województwa,
- rozwijanie aktywności gospodarczej,
- pielęgnowania polskości oraz rozwoju i kształtowania świadomości
narodowej, obywatelskiej i
kulturowej mieszkańców,
- pielęgnacja wartości środowiska kulturowego i przyrodniczego z
uwzględnieniem potrzeb
przyszłych pokoleń.
spodarkę finansową na podstawie uchwalonego budżetu województwa.
Do samorządu województwa należy także wykonywanie zadań o
charakterze wojewódzkim wskazanych właściwymi ustawami,
szczególnie w zakresie:
• ładu ekologicznego (ochrona środowiska),
• infrastruktury technicznej (drogi publiczne, transport),
• bezpieczeństwa publicznego,
• infrastruktury społecznej (pomoc społeczna, przeciwdziałanie
bezrobociu, aktywizacja lokalnego rynku pracy, polityka prorodzinna,
ochrona praw konsumentów, promocja i ochrona zdrowia, kultura i
ochrona dóbr kultury, edukacja publiczna, w tym również szkolnictwo
wyższe, kultura fizyczna i turystyka).
W ustawach mogą być także określone zadania, które samorząd
województwa może wykonywać jako zadania z zakresu administracji
rządowej. Wykonywane są one wówczas przez zarząd województwa.
Zadania województw
Budżet jednostki samorządu terytorialnego jest rocznym planem
dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej jednostki,
stanowi część uchwały budżetowej.
Budżet jest uchwalany w formie uchwały budżetowej na rok
budżetowy. Uchwała budżetowa zawiera także plany przychodów i
wydatków zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych
jednostek budżetowych i funduszy celowych oraz dochodów własnych
jednostek budżetowych.
Budżet jednostki samorządu
terytorialnego
Konstrukcja treści budżetu jest wyznaczona przez zespół zasad
budżetowych, wśród których najważniejsze znaczenie należy
przypisać zasadom:
– zasada jedności – jednostka samorządu terytorialnego
samodzielnie prowadzi gospodarkę finansową na podstawie budżetu,
który jest podstawą realizacji zadań przez tę jednostkę w ciągu roku,
– zasada jawności – gospodarka środkami publicznymi jest jawna. Na
organ wykonawczy nałożony jest obowiązek informowania
mieszkańców gminy o założeniach projektu budżetu kierunkach
polityki społecznej oraz wykorzystaniu środków budżetowych,
– zasada uprzedniości – budżet jednostki samorządowej powinien
zostać uchwalony do końca roku budżetowego poprzedzającego rok
budżetowy - zasada ta nie ma charakteru bezwzględnie
obowiązującego,
– zasada równowagi budżetowej – na organach jednostki
samorządu terytorialnego spoczywa obowiązek podjęcia wszystkich
czynności, które doprowadziłyby do zachowania równowagi
budżetowej w każdym stadium prowadzenia gospodarki budżetowej,
– zasada szczegółowości – budżet musi być ustalony i wykonywany
ze szczegółowym podziałem dochodów i wydatków budżetowych.
Budżet jednostki samorządu
terytorialnego
Zakres budżetu – można o nim mówić biorąc pod uwagę zakres –
przedmiotowy, podmiotowy i czasowy:
– zakres przedmiotowy pojawia się w treści, rodzajach oraz formach
dochodów i wydatków budżetowych,
Zakres budżetu
-zakres podmiotowy to objęcie
budżetem jednostek samorządu
działalności finansowej - komunalnych
jednostek organizacyjnych,
- zakres czasowy dotyczy okresu, w jakim
mogą być uzyskiwane dochody i
dokonywane wydatki ujęte w budżecie w
okresie roku budżetowego.
Dochodami budżetu jednostki samorządowej są środki publiczne
pobierane bezzwrotnie przez jednostki samorządu terytorialnego od
podmiotów gospodarczych oraz osób fizycznych (np. podatki i opłaty),
jak również środki otrzymywane z budżetu państwa – subwencje i
dotacje, które mogą być przeznaczane na wydatki publiczne oraz
rozchody.
Budżet
Wydatkami budżetu jednostki
samorządowej nazywamy środki
publiczne przekazywane z tego budżetu
na realizację zadań. Do wydatków
jednostki samorządu terytorialnego nie
zalicza się środków wypłacanych z
budżetu na spłatę wcześniej
zaciągniętych zobowiązań z tytułu
kredytów i pożyczek.
Przedsiębiorczość w strukturach samorządowych
Czynnikiem istotnie wpływającym na rozwój przedsiębiorczości jest
polityka gminy w zakresie dostarczania i kontraktowania usług na
lokalny rynek. Gmina jest pracodawcą, zleceniodawcą, klientem i
inwestorem, dlatego wpływa na działalność firm prywatnych także
poprzez swoje zachowania w zakresie sprzedaży i zakupu towarów,
zlecania robót i kontraktowania usług.
Gmina ma dużo możliwości wspierania przedsiębiorczości na własnym
terenie. Władze lokalne powinny stworzyć i uchwalić przede wszystkim
miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego i plan rozwoju
gospodarczego.
Zadaniem gminy jest inwestowanie w infrastrukturę techniczną oraz
przygotowanie terenu pod inwestycje.
Gmina może przy pomocy podmiotów gospodarczych stanowiących jej
własność
oddziaływać na lokalne zjawiska gospodarcze i przez to na rozwój
przedsiębiorczości.
Wypracowanie odpowiednio korzystnej polityki gminy w tym zakresie
powinno uwzględnić następujące zasady wynikające z zachowań
racjonalnych ekonomicznie w gospodarce rynkowej:
– pozbywanie się przez gminę nierentownych przedsiębiorstw
komunalnych (przez
prywatyzację, likwidację, upadłość),
– prywatyzowanie bądź likwidacja wszystkich jednostek organizacyjnych
gminy
prowadzących komercyjną działalność gospodarczą oraz tych
podmiotów prowadzących działalność o charakterze użyteczności
publicznej, którym po sprywatyzowaniu nie grozi stanie się monopolistą,
– ograniczanie działalności gospodarczej do dziedzin, którymi nie mogą
się zająć
inne podmioty gospodarcze.
Przedsiębiorczość w strukturach samorządowych
W każdej gminie, dbającej o rozwój gospodarczy, powinien działać
aktywnie punkt informacyjny dla przedsiębiorców lub dla
kandydatów na właścicieli firm. W takim miejscu przedsiębiorca
powinien mieć możliwość dowiedzenia się o możliwościach
otrzymania wsparcia finansowego lub innego na terenie gminy,
województwa i kraju.
Gmina poprzez tego typu instytucje powinna również organizować
szkolenia, np. jak zostać przedsiębiorcą, jak stworzyć biznesplan
określonego przedsięwzięcia itp.
Przedsiębiorczość w strukturach samorządowych
Najważniejszym instrumentem wspierania przedsiębiorczości jest
budżet gminy. To przy jego konstruowaniu zarząd gminy może
zaplanować wsparcie dla lokalnej przedsiębiorczości. To wspieranie nie
musi opierać się tylko na obniżaniu podatków i opłat lokalnych. Takie
rozwiązania nie są obecnie decydujące, choć mogą na początku
zachęcić przedsiębiorców np. do inwestycji na obszarze danej gminy.
Gminy mogą pomagać firmom i inwestorom poprzez:
• tworzenie funduszy poręczeniowo - pożyczkowych dla małych i
średnich firm,
• tworzenie aktywnych punktów informacyjnych dla przedsiębiorców lub
dla kandydatów na właścicieli firm,
• organizację kursów i szkoleń dla bezrobotnych, w porozumieniu z
miejscowym powiatowym urzędem pracy, tak aby jak najwięcej osób
posiadało kwalifikacje zgodne z zapotrzebowaniem przedsiębiorców
funkcjonujących na określonym obszarze,
• stworzenie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego,
• stworzenie strategii rozwoju gospodarczego lub rozwoju
przedsiębiorczości,
• przygotowanie budżetu gminy przewidującego wydatkowanie środków
na działania zmierzające do wspierania przedsiębiorczości,
• obniżanie podatków i opłat lokalnych,
• rozbudowę infrastruktury czy uzbrojenie i przygotowanie terenów pod
inwestycje,
• stworzenie witryny internetowej zawierającej elementy potrzebne
przedsiębiorcom.
Formy wspierania przedsiębiorczości
1. Biernacka M., Korba J., Smutek Z.: Podstawy przedsiębiorczości.
Podręcznik do liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i
technikum. Wyd. II. Operon, Gdynia 2009,
2. Gregorczyk S., Romanowska M., Sopińska A., Wachowiak P.:
Przedsiębiorczość bez tajemnic. Podręcznik do nauczania
podstaw przedsiębiorczości dla liceum
i technikum. WSiP 2009,
3.
4. E. Kornberger-Sokołowska: Dochody jednostek samorządu
terytorialnego, Warszawa 2002,
5. A. Borodo: Samorząd terytorialny. System prawno - finansowy,
wyd. 3, Warszawa 2004.
Literatura: