Ergonomia jako 

wiedza 

interdyscyplinarna 



Systematyczne badania ergonomiczne 
rozpoczęto w okresie drugiej wojny 
światowej w USA i w Wielkiej Brytanii. 
Miejsce i czas zainicjowania tych prac 
były konsekwencją okoliczności, w 
których znalazły się te państwa. 



Czas wojny, to dla każdego społeczeństwa okres 

działań warunkujących przeżycie. Podejmowane 

są wówczas wzmożone wysiłki na rzecz budowy 

nowych, doskonalszych środków technicznych 

służących do transportu wielkiej liczby ludzi, a 

także sprzętu i materiałów oraz budowy nowych 

środków łączności, przetwarzania informacji, 

wytwarzania żywności, paliw, odzieży i budowy 

obiektów inżynierskich. Na efektywne wyniki 

tych wysiłków mogą liczyć tylko państwa bogate 

i posiadające wysoko rozwiniętą technikę oraz 

odpowiednio wyszkoloną kadrę. 



Podczas drugiej wojny światowej wysoki stopień 
skomplikowania osiągnęły środki techniczne 
służące do sprawnego zabijania ludzi i niszczenia 
ich siedlisk: samoloty, okręty, czołgi, broń 
strzelecka, broń masowego rażenia, pojawiły się 
nowe, nieznane wcześniej urządzenia, jak stacje 
radarowe, maszyny szyfrujące oraz liczące. Praca 
człowieka jako operatora tych skomplikowanych 
urządzeń wymagała sprostania nowym, trudnym 
zadaniom i przynosiła nieznane wcześniej 
obciążenia. 



W środowisku pracy zaczęło dominować 

obciążenie psychiczne, jednocześnie ludzie 

doznawali ekstremalnych przeciążeń 

fizycznych i uciążliwości pochodzących od 

czynników środowiskowych. Maszyny to 

wytrzymywały, ponieważ były zaprojektowane 

do działań w takich właśnie warunkach. Nie 

można było tego samego powiedzieć o 

człowieku. Okazało się, że człowiek jest 

najbardziej zawodnym elementem systemu, 

do którego został włączony i często był 

przyczyną niepowodzeń, strat i katastrof. 



Do analizy tych zdarzeń i określenia ich 
przyczyn włączono specjalistów z grupy 
nauk o człowieku: głównie psychologów i 
fizjologów. Wyniki ich badań wskazywały, 
że jedyną drogą podwyższenia 
niezawodności systemu złożonego z 
człowieka i urządzeń technicznych jest 
uwzględnianie możliwości i ograniczeń 
człowieka przy projektowaniu tych 
urządzeń. 



Rozwiązanie problemów, które z taką 
ostrością pojawiły się w omawianym 
czasie, wymagało udziału wielu 
specjalistów z różnych dyscyplin 
naukowych. Dyscypliny te można ująć w 
dwie grupy: nauki o człowieku i nauki 
techniczno-organizacyjne 

 Nauki współtworzące 

ergonomię

Nauki o człowieku

Nauki techniczno-

organizacyjne

Fizjologia pracy

Technika i technologia 

Psychologia pracy

Organizacja pracy

Antropometria

Ekonomika pracy

Nauki medyczne

Nauka o jakości



Przedstawiciele wszystkich nauk z obu 
grup muszą współdziałać ze sobą 
podczas analizowania i rozwiązywania 
problemów ergonomicznych. Tego typu 
nauki nazywamy interdyscyplinowymi, 
ponieważ problemy przez nie 
rozwiązywane leżą pomiędzy (inter) 
innymi, znanymi wcześniej 
dyscyplinami lub ich grupami. 



Ergonomia nie jest jedyną nauką 
interdyscyplinową. Czasy współczesne 
charakteryzują się pojawianiem się 
wielu tego typu nauk (np. biofizyka, 
ekologia, biotechnologia, astrofizyka) - 
można rzec, że jest to 
charakterystyczna tendencja końca XX 
wieku. 

    Ergonomia należy do grupy nauk 

ergologicznych, które w różnych aspektach 
zajmują się pracą ludzką. Szczególnie silne 
związki łączą ergonomię z następującymi 
dziedzinami (podano do nich wybrane 
definicje): 



ochroną pracy - jest to "zespół środków i 
metod zawartych w aktach prawnych 
nakładających na zakład pracy obowiązek 
kształtowania warunków pracy, które by 
zabezpieczały pracowników przed 
zagrożeniami dla ich życia lub zdrowia oraz 
umożliwiały regenerację utraconych sił 
biologicznych również poza pracą" ,



bezpieczeństwem i higieną pracy - 
"zespół minimalnych warunków 
określonych przepisami prawnymi, 
mających na celu zabezpieczenie 
pracowników przed zagrożeniami dla 
ich życia lub zdrowia, występującymi 
podczas pracy" 



organizacją pracy - "suma działań 
technicznych, ekonomicznych i 
organizacyjnych, skierowanych na stworzenie 
optymalnego połączenia siły roboczej i środków 
produkcji (przedmiotów i środków pracy) oraz 
zapewnienia człowiekowi właściwych warunków 
pracy". W ujęciu prakseologicznym 
organizowanie dotyczy układu elementów 
uporządkowanych i powiązanych ze sobą w taki 
sposób, że elementy te przyczyniają się do 
powodzenia całości, czyli - osiągnięcia celu 

Obszar zainteresowania 
współczesnej ergonomii

Obszar

Zakres

Wyznaczniki

Wybrane 

przykłady

Ergonomia fizyczna

Cechy 
konkretnego 
człowieka

Cechy anatomiczne 
antropometryczne 
fizjologiczne 
biomechaniczne

Pozycja podczas 
pracy, ręczne prace 
transportowe, ruchy 
powtarzalne

Ergonomia 
kognitywna

Cechy 
konkretnego 
człowieka

Charakterystyka 
postrzegania, pamięć, 
wnioskowanie odruchy, 
reakcje, 

Obciążenie 
umysłowe, 
podejmowanie 
decyzji, stres, 
interakcja człowiek-
komputer

Makroergonomia

System 
socjotechniczny

Struktura, procesy, 
polityka

Komunikacja 
interpersonalna, 
zarządzanie 
zasobami ludzkimi, 
telepraca, czas 
pracy.