Turystyka kwalifikowana - piśmiennictwo

Turystyka kwalifikowana -
piśmiennictwo



Horczyński, K

., Wybrane zagadnienia z

turystyki i krajoznawstwa, skrypt AWF.

Katowice 1985, t. I - III.



Łobożewicz, T

., Turystyka kwalifikowana,

wyd. „Kraj”. Warszawa 1983.



Gaworecki,

W.W

Turystyka,

Polskie

Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2003.



Merski, J

., Turystyka kwalifikowana, wyd.

Wyższa Szkoła Ekonomiczna, Warszawa 2002.

Dzieje wędrówek ludzi -
starożytność



Persja (drogi – system zarządzania i
potrzeby militarne, oberże),



Grecja

(proxenia,

igrzyska

olimpijskie),



Rzym (hospicja, itineraria),



Chiny – Wielki Mur,



przyczyny gospodarcze - Fenicjanie,
Pacyfik (Lapitowie).

Dzieje wędrówek ludzi –
średniowiecze (1)



Podział cesarstwa rzymskiego – 395;

Teodozjusz I - Honoriusz (Mediolan) i

Arkadiusz (Konstantynopol),



upadek cesarstwa zachodniego - Odoaker -

476



św. Brendan VI w. (Vinlandia),



Nadodd, Vildegardson IX w. Islandia,



Eryk Rudy X w. Grenlandia,



Mandanowie,



krucjaty,



Marco Polo (1254-1324),

Dzieje wędrówek ludzi –
średniowiecze (2)



bulla papieska Aleksandra VI

(1493) i traktat z Tordesillas
(1494),



sól, złoto i korzenie,



Henryk Żeglarz (1394-1460),



Bartolomeo Diaz (1450-1500) ,

Dzieje wędrówek ludzi –
średniowiecze (3)



Vasco da Gama (1469-1524),



1453 – upadek

Konstantynopola,



Krzysztof Kolumb (1451-

1506); 1492 – lądowanie

Kolumba w Ameryce

(Indiach Zachodnich)

Dzieje wędrówek ludzi –
średniowiecze (3)



cech hotelarzy we Florencji, XIV w.,



rola religii – pielgrzymki (Ziemia
Święta, Santiago de Compostella,
Fudżijama, święta góra Japończyków,
góra Kajlas w Tybecie, święta góra
hinduizmu),



wyprawy do szkół – Bolonia, Padwa,



turystyka jako taka – przewodnicy
(cicerone; XVII w.).

Dzieje wędrówek ludzi –
oświecenie (1)



Willem Barents (1550-1597), Vitus
Bering (1681-1741),



James Cook (1728-1779),



Jean La Perousse (1741-1788),
Louis Bougainville (1729-1811),
Antoine d’Entrecasteaux (1737-
1793), Dumont d’Urville (1790-
1842).

Dzieje wędrówek ludzi – XVIII-
XIX wiek



Maurycy Beniowski

(1746-1786),



Nikołaj Mikłucho-Makłąj

(1846-1888),



Stefan Szolc-Rogoziński

(1861-1896),

Dzieje wędrówek ludzi - XIX –
XX w.



Afryka:

John

Speke,

David

Livingstone, John Stanley, Luigi di

Savoia (książę Abruzzów),



Rejony polarne: James Ross, Roald

Amundsen, Fridtjöf Nansen, Robert

Scott, Ernest Shackleton, Luigi di

Savoia,



Wyprawy śladami historii: Thor

Heyerdahl, Tim Severin.

Dzieje wędrówek ludzi – Polska
(1)



Kaspar da Gama (1450-1510),



Beata Łaska (1563 – Tatry),



Adam Jarzębski (1614),



Michał Boym (1614-1659),



Stanisław Staszic (1755-1826),



Julian Ursyn-Niemcewicz (1758-
1841),

Dzieje wędrówek ludzi – Polska
(2)



Wincenty Pol (1807-1872),

Seweryn Goszczyński (1801-
1876), Tytus Chałubiński
(1820-1889) - Tatry,



Stefan

Szolc

Rogoziński

(1861-1896) - Afryka,

Dzieje wędrówek ludzi – Polska
(3)



Benedykt Dybowski (1833-1930),
Jan

Czerski

(1840-1892),

Aleksander Czekanowski (1833-
1876) - Syberia,



Ignacy Domeyko (Ameryka Pd.;
1802-1889),

Paweł

Strzelecki

(Australia; 1797-1873)

Dzieje wędrówek ludzi – Polska
(4)



Sokół (1867),



Polskie Towarzystwo Tatrzańskie
(1873),



Polskie Towarzystwo Krajoznawcze
(1906),



Mieczysław Karłowicz, Stanisław
Ignacy Witkiewicz, Stefan Żeromski,



Karol Szymanowski, Karol Wojtyła;

Dzieje wędrówek ludzi – Polska
(3)

Gen. Mariusz Zaruski (1867-1941)



Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie
Ratunkowe (1909); śmierć
Mieczysława Karłowicza,



Polski Związek Żeglarski (1924),



Zawisza Czarny.

&&&Dzieje wędrówek ludzi –
Polska (3)



Orbis (1923),



Gromada (1937),



Polskie

Towarzystwo

Turystyczno-Krajoznawcze
(1950)

–

stowarzyszenie

wyższej

użyteczności,

połączenie PTT i PTK.

Definicje -

rekreacja

Rekreacja

- zespół zachowań

człowieka realizowanych w
czasie wolnym, mających na
celu wypoczynek po pracy i
regenerację

sił,

będący

zarazem ważnym zjawiskiem
społecznym

Najważniejsze cechy
rekreacji



musi być dobrowolna,



zwykle zawiera czynności inne niż
wykonywane w codziennym życiu,



inna pozycja osoby uprawiającej
zorganizowane formy rekreacji w
grupie niż w życiu codziennym,



musi dawać radość

Podstawowe funkcje
rekreacji (1)



aktywacyjna

–

zaspokajająca

naturalną

potrzebę uprawiania rekreacji, tkwiącą w

naturze człowieka,



równoważąca

(homeostatyczna)

–

umożliwiająca

człowiekowi

odzyskanie

równowagi

wewnętrznej

(homeostaza),

utraconej w wyniku oddziaływania na człowieka

wielu

różnych

bodźców

(np.

nadmiaru

informacji),



regeneracyjna

– utożsamiająca rekreację z

wypoczynkiem, który jest traktowany jako

konieczność życiowa organizmu jako jego

odpowiedź na zmęczenie pracą,

Podstawowe funkcje
rekreacji (2)



zdrowotna

– zgodnie z którą rekreacja,

zwłaszcza ruchowa, jest powinnością

współczesnego

człowieka,

jako

niezbędny czynnik w profilaktyce i

terapii chorób cywilizacyjnych,



oczyszczająca

(katartyczna)

–

przedstawiająca rekreację jako sposób

uwolnienia się od napięć, frustracji i

obciążeń współczesnego życia, sposób

na wyładowanie hamowanych emocji i

popędów, jako ucieczkę od codzienności,

a nawet od samego siebie,

Podstawowe funkcje
rekreacji (3)



społeczno-afiliacyjna

–

postrzegająca

rekreację

jako

formę

aktywności

zaspokajającą potrzebę przyjaźni oraz

kontaktów międzyludzkich, co dokonuje się

przez tworzenie małych grup oraz struktur

społecznych o charakterze nieformalnym,



kreacyjno-wychowawcza

której

zwolennicy dostrzegają ogromne znaczenie

rekreacji w procesie wychowania, traktując

ją jako formę badania świata, działanie

twórcze, którego skutkiem jest harmonijny

rozwój człowieka,

Podstawowe funkcje
rekreacji (4)



autoekspresji

– traktująca rekreację jako

formę

spełnienia

naturalnych

dążeń

człowieka

poprzez

wyrażenie

własnej

osobowości,

aktywność

odpowiadającej

strukturze psychofizycznej, dostarczającą

zadowolenia ze spełnienia własnych potrzeb

i pragnień,



wyrównawcza

(kompensacyjna)

–

najszersza z przedstawionych koncepcji,

zgodnie z którą rekreacja jest formą

aktywności mającej na celu wyrównanie

braków doświadczanych w codziennym

życiu

Superkompensacja

praca

odnowa sił

superkompensacja

wypoczynek

zmęczenie

śc

Definicje -

sport

Sport

- ćwiczenia i gry służące

podnoszeniu

nabywaniu

sprawności fizycznej i wyrabianiu
pewnych cech charakteru, jak
wytrwałość,

lojalność,

nawyk

przestrzegania reguł.

Definicje -

turystyka

(1)



Waltera Hunzikera:



„

zespół zjawisk i stosunków,

które  wynikają  z  podróży  i
pobytu  osób  przyjezdnych,  o
ile  nie  następuje  w  związku  z
tym osiedlenie i podjęcie pracy
zarobkowej

.”

Definicje –

turystyka

(2)



GUS:



„

zjawisko

przestrzennej

ruchliwości

człowieka

dobrowolną  czasową  zmianą
miejsca  pobytu  związana  ze
zmianą  środowisk  i  rytmu
życia

”.

Definicje -

turystyka

(3)



Słownik Języka Polskiego:



„

zorganizowane zbiorowe lub

indywidualne

wyjazdy

poza

miejsce  stałego  zamieszkania,
wędrówki  po  obcym  terenie,
mające  cele  krajoznawcze  lub
będące

formą

czynnego

wypoczynku.

”

Formy aktywności ruchowej



sport;

citius,

altius,

fortius; główny składnik –

współzawodnictwo



rekreacja

ruchowa;

główny

składnik

–

aktywność ruchowa

Niepożądane funkcje
aktywności ruchowej (1)



zwyrodnienia sportu:



zawodowstwo,



doping farmakologiczny i

„hodowla” sportowców,



polityka.

Niepożadane funkcje
aktywności ruchowej (2)



koszty (trener Henryk Kasperczak,
20 tys. € miesięcznie),



nieprzydatność

życiu

codziennym - wręcz deformacja
ciała,



wyrzeczenia

sportowców

(np.

zakaz jazdy na nartach dla
chodziarzy czy biegaczy).

Pożądane funkcje aktywności
ruchowej



przeciwdziałanie

skutkom

hipokinezji,



aktywność ruchowa jako składnik

wszechstronnego

rozwoju

człowieka,



aktywność ustawiczna,



sport

(techniki

sportowe)

traktowany jako narzędzie, a nie

cel.

Czynniki aktywności
fizycznej



harmonijne rozwijanie sfery

ciała, ducha i umysłu (grecka
triada

– stadion, teatr

świątynia);



treść pojęcia „kultura fizyczna”,



związki kultury fizycznej z

turystyką.

Czynniki aktywności
fizycznej



harmonijne rozwijanie sfery

ciała, ducha i umysłu (grecka
triada

–

stadion,

teatr

świątynia);



treść pojęcia „kultura fizyczna”,



związki kultury fizycznej z

turystyką.

Kultura



Całokształt

materialnego

duchowego

dorobku

ludzkości

gromadzony,

utrwalany

wzbogacany w ciągu jej dziejów,
przekazywany

pokolenia

pokolenie

(Słownik

języka

polskiego)

Kultura fizyczna



Część

składowa

kultury

społeczeństwa

obejmująca

dziedzinę kształtowania fizycznych
uzdolnień

człowieka,

naukę

wychowaniu fizycznym, sportowym
społeczeństwa i osobistą higienę
oraz

racjonalną

organizację

czynnego

wypoczynku

(Słownik

języka polskiego)

Wychowanie



Całokształt  zabiegów  mających  na
celu  ukształtowanie  człowieka  pod
względem  fizycznym,  moralnym  i
umysłowym  oraz  przygotowanie  go
do

życia

społeczeństwie;

wykształcenie

określonym

kierunku.

Uczeni – specjaliści w dziedzinie
turystyki



prawdziwi, tworzący nie jałowy

rozwój, lecz rzeczywisty postęp,



hochsztaplerzy, plączący się w

gąszczu nikomu niepotrzebnych,
własnoręcznie

poczynionych

rozróżnień i potykający się o
własne nogi; nauka „na siłę”.

Rodzaje turystyki



wypoczynkowa,



kulturalna,



towarzyska,



sportowa,



związana z gospodarką i nauką,



związana z polityką.

Czego można oczekiwać od
turystyki?



Wówczas zrozumiałem, że chcąc coś podczas

podróży zobaczyć, nie trzeba być

bezmyślnym „turystą-popychadłem”, którego

najrozmaitsze agencje wyzyskują, stadami

obwożąc takich „podróżników” po dawno

oklepanych szlakach. Należy wyzwolić się od

starych szablonów, należy unikać w miarę

możności takich środków lokomocji, jak

pociąg i duży parowiec, z których absolutnie

nic się nie widzi, nie odczuwa.

Andrzej Bohomolec,

Wyprawa jachtu „Dal”

Turystyka kwalifikowana

Turystyka

kwalifikowana

–

czasowa,

dobrowolna, częsta zmiana miejsca w

przestrzeni,

wymagająca

przygotowania

wytrzymałościowego i opanowania technik

turystycznych,

połączona

zmianą

codziennego trybu życia, zaspokajaniem

potrzeb

ruchu

wysiłku

fizycznego,

osobistego

kontaktu

środowiskiem

społecznym, przyrodniczym i kulturowym

oraz potrzeb informacyjno-poznawczych,

dla

której zasady uprawiania opracowało

PTTK

Uwaga o turystyce
kwalifikowanej



Dostępna literatura przedmiotu tkwi
korzeniami

innym

układzie

społeczno-politycznym.



Słuchacze tego wykładu muszą mieć
twórczy  stosunek  do  przedmiotu,
gdyż  zakorzenienie  w  dawnych
źródłach  nie  umniejsza  faktycznych
wartości turystyki kwalifikowanej.

Cele turystyki czynnej



poznawczy,



emocjonalny – obyczajowość
(etos) turysty,



różnorodnych umiejętności,



zdrowotny,



wychowawczo-ekologiczny.

Cechy charakterystyczne
turystyki czynnej (w tym
kwalifikowanej)



Zasadnicza  różnica  w  stosunku  do
sportu  –  zdobycie  sprawności  i
wydolności,  ale

brak czynnika

współzawodnictwa!



Działanie w oparciu o kadry
społeczne, nie zawodowe,



Główny cel turystyki – poznawczy.

Formy turystyki kwalifikowanej
(1)

piesza nizinna,

piesza górska (poza systemem
turystyki

kwalifikowanej

treking),

kolarska,

kajakowa,

żeglarska,

Formy turystyki kwalifikowanej
(2)

narciarska,

motorowa,

speleologiczna,

podwodna,

10)

jeździecka.

Inne formy zorganizowanej
turystyki czynnej



turystyka campingowa,



turystyka

lotnicza,

wycieczkowa

morska,

wysokogórska  (wycieczki  na
Mount  Everest),  kosmiczna,
ale  one  nie  są  sformalizowane
przez PTTK.

Inne formy aktywności
turystycznej i środowiskowej –

outdoor activity

aktywność pod gołym

niebem (

outdoor activity

) -

zespół

działań

człowieka

wykonywanych w środowisku
naturalnym o własnych siłach,
nakierowanych

rozwój

możliwości człowieka.

Inne formy aktywności
turystycznej i środowiskowej -

friluftsliv

friluftsliv

– życie pod gołym

niebem; Norwegia to góry i
ocean; narodowy styl życia w
kraju

niedawno

uprzemysłowionym;

raz

pierwszy określenia friluftsliv
użył 150 lat temu Henryk Ibsen
w sztuce „W górach”.

Inne formy aktywności
turystycznej i środowiskowej –

ecopedagogy

(1)



nabycie

przez

studentów

podstawowych

umiejętności

bezpiecznego

wykonywania

rozmaitych

czynności

pod

gołym niebem we wszystkich
porach roku,

Inne formy aktywności
turystycznej i środowiskowej –

ecopedagogy

(3)



ukształtowanie

poglądu

nabycie  wiedzy  o  przyrodzie  i
środowisku  oraz  całościowym
oglądzie  na  stosunek  człowieka
do natury

Inne formy aktywności
turystycznej i środowiskowej –

ecopedagogy

(4)



umiejętność

samooceny

nabycie

kwalifikacji

pedagogicznych do pełnienia
funkcji aktywności w życiu pod
gołym niebem,

Inne formy aktywności
turystycznej i środowiskowej –

ecopedagogy

(5)



ukształtowanie

społecznych

postaw

zgodnych

wymaganiami przyrody.

Inne formy aktywności
turystycznej i środowiskowej –

ecopedagogy

(6)



Zamierzam z moimi studentami

wyruszyć na 5 dni na nartach w las w

okolicy Oslo, sporządzać posiłki pod

gołym

niebem

nocować

biwakach. Chcemy iść naszymi

szlakami, śladami zajęcy, lisów i łosi,

budując i mieszkając w szałasach

jakie mieli drwale, grzejąc się przy

wielkim ognisku, żywiąc się tak jak

drwale w 1910 roku.

Inne formy aktywności
turystycznej i środowiskowej –

Erlebnis-pedagogy

Erlebnis-pedagogy

- Niemcy. Ongiś

fatalna zasada „Gelobt sei, was hart

macht“ – podstawa wyszkolenia w

Hitlerjugend; tu nie zasada zła, ale

wykorzystanie – w końcu to było

podobne

skautingu

Baden

Powella, będącego wszak wzorcem i

dla naszego harcerstwa - dziś

przeżywanie

jako

podstawa

zrozumienia rzeczywistości.

Inne formy aktywności
turystycznej i środowiskowej –

adventure education



adventure education

– przygoda,

czynne uczestnictwo w wydarzeniach na

obrzeżach

świata

„codziennego”;

wykształcenie

przygodowe;

przygoda

mająca na celu zrozumienie i oddziaływanie

na świat, zarówno lepiej, jak i bardziej

autentycznie, ku ogólnemu pożytkowi

świata.



krytyka:

przygoda jest nieprzewidywalna,

więc nie można jej zaplanować i często jest

to zwykłe ryzykanctwo.

Inne formy aktywności
turystycznej i środowiskowej –

outdoor education

outdoor

education

kształcenie odbywające się w
środowisku

naturalnym;

obejmuje

konwencjonalne

kształcenie

środowisku

naturalnym oraz żeglarstwo,
kajakarstwo, wspinaczkę itp.

Motywacje turystyki (1)



fizyczne

(wypoczynkowa,

lecznicza, sportowa),



psychiczne

(oświatowa,

wypoczynkowa, klubowa),



międzyludzkie (rodzinna, klubowa,
kempingowa i obozowa – ucieczka
od życia codziennego, powrót do
natury),

Współczesne służby ratownicze
(1)



telefonia komórkowa,



telefonia satelitarna,



CB-radio,



ELT

(Emergency

Locator

Transmitter),



EPIRB

(Emergency

Position

Indicating Radio Beacon),

Współczesne służby ratownicze
(2)



PLB (Personal Locator Beacon),



COSPAS-SARSAT (system satelitarny
umożliwiający odbieranie wezwania
pomocy

lokalizowanie

potrzebujących pomocy),



GMDSS (Global Maritime Distress
and Safety System).

Fizjologia ogólnie



Zasilanie

– układ pokarmowy,

układ oddechowy,



Narządy wykonawcze

– układ

kostno-mięśniowy,



Sterowanie

– ośrodkowy układ

nerwowy.

Fizjologia – narządy
wykonawcze (2)

Mięsień szkieletowy

budowa,

działanie,

zasilanie,

przemiany tlenowe i
beztlenowe.

Budowa pamięci -
krótkotrwała pamięć
czuciowa

krótkotrwała pamięć czuciowa

(short-term sensory store, STSS)
zachowująca informację – np.
uczucie

dotyku,

temperatury,

dźwięk, zapach itp. – przez bardzo
krótki

okres,

około

sekundy;

następuje w niej albo usunięcie
danej informacji, albo przekazanie
jej do pamięci krótkotrwałej.

Budowa pamięci - pamięć
krótkotrwała



pamięć krótkotrwała

(short-

term memory, STM), do której
trafiają

informacje

nie

„odfiltrowane”  przez  krótkotrwałą
pamięć  czuciową;  jest  to  główny
ośrodek  przetwarzania  informacji,
z  którego  odpowiednio  utrwalone
informacje  zostają  przekazane  do
pamięci długotrwałej.

Budowa pamięci - pamięć
operacyjna



pamięć operacyjna

(working

memory,

WM)

pamięć

zawierająca

1-10

porcji

informacji,

pochodzących

różnych

źródeł.

Porcje

pozostają aktywne i podlegają
przetwarzaniu

pamięci

operacyjnej.

Sterowanie ruchami –
ośrodkowy układ nerwowy

Ośrodkowy układ nerwowy

A. napięcie mięśniowe,

B. synergie mięśniowe,

C. ruchy w przestrzeni,

D. programy czynności czuciowo-

ruchowych,

E. przetwarzanie symbolicznych

odwzorowań aktywności ruchowej.

Sterowanie ruchami – teoria
Bernsztejna

poziom E

–

przetwarzanie symbolicznych odwzorowań ruchu

. poziom D

–

symboliczne odwzorowania ruchu

poziom C

–

poziom pola przestrzennego

poziom B

–

poziom synergii mięśniowej

poziom A

–

poziom napięcia (tonusu) mięśniowego

Uczenie się ruchów – teoria
Bernsztejna

poziom E

przetwarzanie symbolicznych odwzorowań ruchu

poziom D

symboliczne odwzorowania ruchu

poziom C

poziom ruchliwości przestrzennej

poziom B

synergie mięśniowe

poziom A

napięcie mięśniowe (tonus)

polecenie

wykonania

czynności

informacja

zwrotna

kod symboliczny (słowny), programy ruchu

kod czuciowy, wzorce ruchu

przekodowanie

kod czuciowy

kod symboliczny

kod czuciowy

Obieg informacji podczas
wykonywania czynności czuciowo-
ruchowej

PAMIĘĆ DŁUGOTRWAŁA

przechowywanie słów (symboli)

tworzenie i przetwarzanie programów czuciowo-ruchowych

PAMIĘĆ OPERACYJNA

odbiór zamiarów

porcjowanie koncepcyjne

PRZEKODOWANIE SYMBOLICZNO-CZUCIOWE

(słowa – odczucia pożądane)

ąc

się

ję

pro

ces

dzą

cy si

ę z

ych

uci

ych

tworzenie symboli (słów)

tworzenie zamiarów

ŚRODOWISKO

tworzenie bodźców

KRÓTKOTRWAŁA PAMIĘĆ CZUCIOWA

postrzeganie bodźców

ŚRODOWISKO

skutki ruchu

NARZĄDY RUCHU

wykonanie ruchu

(odczucia pożądane – działanie)

PAMIĘĆ KRÓTKOTRWAŁA

postrzeganie bodźców

porcjowanie postrzeżeniowe

PRZEKODOWANIE CZUCIOWO-SYMBOLICZNE

(bodźce - słowa)

Fizjologia – termoregulacja
(1)

Wymogi temperaturowe ośrodkowego

układu

nerwowego

istot

stałocieplnych

nadmierna temperatura – ochrona

przed przegrzaniem

rozszerzanie zewnętrznych naczyń
krwionośnych,

pocenie się.

Fizjologia – termoregulacja
(2)

Przechłodzenie – stan w którym ustrój

szybciej traci ciepło niż jest je w stanie
wytwarzać;

skutkuje

obniżeniem

temperatury:

I stopień (do 35ºC),

II stopień (do 31ºC),

III stopień (poniżej 31ºC).

- Zasady postępowania z osobą w stanie

przechłodzenia.

Termoregulacja – zasady
postępowania z osobą w stanie
przechłodzenia



pozostawanie

bezruchu

zabezpieczanie przed utratą ciepła
(worki aluminiowe),



- ogrzewanie,



- podać letnią, mocno osłodzoną
herbatę,



ABSOLUTNIE NIE WOLNO PODAĆ

ALKOHOLU! GROZI TO ŚMIERCIĄ!

Wymogi środowiskowe (1)

turystyka piesza nizinna

– szlaki

nizinne; czyste środowisko,

turystyka piesza górska

– szlaki

górskie; czyste środowisko,

turystyka

kolarska

–

szlaki

rowerowe, nizinne i górskie,

turystyka kajakowa

– odpowiednie

akweny o niewielkim zafalowaniu,

Wymogi środowiskowe (2)

turystyka żeglarska

– odpowiednie

akweny (głębsze niż dla kajaków i
bardziej otwarte), praktycznie cały
świat,

turystyka narciarska

(zjazdowa i

śladowa) - tereny i szlaki narciarskie,

turystyka

motorowa

–

szlaki

motorowe

odpowiednich

wartościach,

Wymogi środowiskowe (3)

speleologiczna

– jaskinie, walory

turystyczne samych jaskiń i dojazdu,

podwodna

– akweny zapewniające

odpowiedni poziom bezpieczeństwa i
walory estetyczne i poznawcze,

10)

jeździecka

– szlaki jeździeckie,

umożliwiające zaspokojenie potrzeb
jeźdźca i konia.

Cechy turysty
kwalifikowanego



ZDROWY ROZSĄDEK,



poszanowanie przyrody,



skłonność do podejmowania wysiłku,



ciekawość świata,



znajomość

zasad

zachowania

środowisku,



znajomość własnej fizjologii,



umiejętność posługiwania się sprzętem
turystycznym.

Swoboda i luz (1)



swoboda

«możliwość

postępowania,

zachowywania

się

według własnej woli, bez konieczności

ulegania

przymusowi;

brak

skrępowania, niezależność, wolność. »



luz

«swoboda

naturalność

zachowania, zazwyczaj połączona z

odprężeniem psychicznym.»



Słownik języka polskiego

Swoboda i luz (2)



swoboda

– poruszanie się lekko i z

wdziękiem wśród wszelkich reguł, z
poszanowaniem

ich;

fachowość

najwyższej jakości,



luz

– ignorowanie wszelkich reguł;

pogarda  dla  zasad  (szacunek  dla
człowieka,  poszanowanie  przyrody  itp.),
której  zwykle  towarzyszy  prymitywizm
moralny  i  intelektualny,  a  niekiedy
również zachowania typu chuligańskiego.

Wolność w społeczeństwie



Potrzeba wolności; więzienie –

kara,



Cena za wygodę i zdobycze

cywilizacji – ograniczenie lub
samoograniczenie wolności,



Nawyk

samoograniczenia

–

gwizdanie na jachcie.

Kwalifikacje – turystyka piesza
nizinna



znajomość

szlaku

(umiejętność

korzystania z mapy),



meteorologia,



walory ekologiczne,



walory kulturowe,



umiejętności „harcersko-traperskie”

– samodzielność na szlaku,



pierwsza pomoc.

Kwalifikacje – turystyka piesza
górska



znajomość

szlaku

(umiejętność

korzystania z mapy),



meteorologia,



ekologia,



walory kulturowe,



ratownictwo i pierwsza pomoc,



GOPR i TOPR (Górskie Ochotnicze

Pogotowie Ratunkowe i Tatrzańskie

Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe),



elementy techniki wspinaczkowej.

Kwalifikacje – turystyka
kolarska



znajomość przepisów drogowych,



znajomość szlaku,



meteorologia,



orientacja w terenie, umiejętność

korzystania z mapy,



znajomość sprzętu,



umiejętności psychofizyczne,



bezpieczeństwo.

Kwalifikacje – turystyka
kajakowa



znajomość wody,



meteorologia,



orientacja na wodzie (umiejętność
korzystania z mapy),



znajomość sprzętu i przepisów,



znajomość zasad bezpieczeństwa,



pierwsza pomoc; WOPR (od 1962).

Kwalifikacje – turystyka
żeglarska śródlądowa



formalne uprawnienia żeglarskie



znajomość szlaku (umiejętność

korzystania z mapy),



meteorologia,



znajomość techniki prowadzenia jachtu,



znajomość przepisów,



znajomość zasad bezpieczeństwa,



ratownictwo – WOPR (Wodne Ochotnicze

Pogotowie Ratunkowe)

Kwalifikacje – turystyka
żeglarska morska

To, co w żeglarstwie śródlądowym, ponadto:

●

wyższe

kwalifikacje

formalne

uprawnienia żeglarskie

●

uprawnienia fachowe (np. radarowe,

ratownicze, komunikacyjne),

●

kwalifikacje nawigacyjne,

●

ratownictwo – SAR (Search and Rescue),

●

znajomość języków obcych (procedury

komunikacyjne,

morskie

pomoce

nawigacyjne).

Kwalifikacje – turystyka
motorowa



formalne uprawnienia do
prowadzenia pojazdu,



umiejętności techniczne obsługi
sprzętu,



meteorologia,



języki.

Kwalifikacje – turystyka
speleologiczna



formalne

uprawnienia

uprawiania

turystyki

speleologicznej,



wyszkolenie

(geologia,

jaskinie

krasowe),



wiedza o jaskiniach,



umiejętności techniczne.

Kwalifikacje – turystyka
podwodna



formalne uprawnienia do
nurkowania



wyszkolenie,



wiedza (np. o fizjologii nurkowania),



umiejętności techniczne,



ekologia,



meteorologia i hydrologia,



znajomość zasad bezpieczeństwa.

Kwalifikacje – turystyka
jeździecka



kontakt ze zwierzęciem,



rozwój sfery odczuwania
(właściwości terapeutyczne,
hipoterapia),



ekologia,



meteorologia.

Cechy wspólne



obyczajowość,



solidarność,



eliminacja zachowań niepożądanych,



duma

przynależności

określonego kręgu,



chęć

zdobycia

jak

najwyższych

kwalifikacji faktycznych i formalnych.

Wynaturzenia – tzw. sporty
ekstremalne



współzawodnictwo,



nienaturalność,



działanie na pokaz,



traktowanie ryzyka jako wartości
samej w sobie.

Kwalifikacje turysty – hard
skills



Kwalifikacje

„twarde”

(hard

skills):

umiejętności techniczne,

znajomość  zasad  bezpieczeństwa  i
poszanowania  środowiska;  łatwo
wytrenowalne;  wiedza  przyrodnicza,
kulturowa,  językowa,  wiedza  o
własnej  fizjologii,  wiedza  o  sprzęcie
turystycznym,

pierwsza

pomoc

(cztery złote minuty).

Kwalifikacje turysty – meta
skills



Kwalifikacje „pozaosobowe” (meta-

kwalifikacje, meta skills):

zdolności

komunikacyjne, giętki styl przywódczy,

kodeks

etyczny,

rozwiązywanie

problemów,

podejmowanie

decyzji,

dokonywanie

ocen;

wspomaganie

łączenia

kwalifikacji

„miękkich”

„twardych”

celu

wykształcenia

skutecznego przywódcy w dziedzinie

aktywności pod gołym niebem.

Kształcenie turystów w PTTK
(1)



Turyści „szeregowi” – odznaki
turystyczne, pobudzanie ambicji,
skłanianie do systematyczności.



Odznaki turystyczne – dwa rodzaje:



- ogólnopolskie,



- regionalne.

Kształcenie turystów w PTTK
(2)



Przodownik

doświadczony

turysta

prowadzący

grupy

służący swym doświadczeniem
innym turystom; zdobywanie –
staż, szkolenie, egzamin.

Kształcenie turystów w PTTK
(3)



Instruktor

– przodownik z dużym

stażem

dodatkowymi

uprawnieniami

(np.

instruktor

narciarstwa)

Kształcenie turystów w PTTK
(4)



Przewodnik

- osoba posiadająca

uprawnienia

prowadzenia

wycieczek

krajoznawczo-

turystycznych

określonym

terenie;

egzaminy

prowadzone

przez PTTK;

znajomość języków

obcych

Masowość turystyki



Turystyka fotelowa,



Turystyka czynna,



Masowość

turystyki

–

czynnik

decydujący

biznesie turystycznym.

Bezpieczeństwo – zasada
„safety first”



Dawniej:

Navigare

necesse est,

vivere non

est necesse!



Dziś:

Noradrenalina bez

ryzyka,

noradrenalina

„za darmo”.

Wychowanie do turystyki

Mała przydatność umiejętności

turystycznych  w  życiu  codziennym
(na  krótką  metę,  bo  hipokinezji  i
zubożenia  intelektualnego  wskutek
braku

kontaktu

światem

zewnętrznym

nie

dostrzega

się

natychmiast),

skąd

wynika

konieczność

uświadamiania

tych

potrzeb i

wychowania do turystyki

Syndrom „ucznia
czarnoksiężnika”



niezdolność

człowieka

przewidzenia wszystkich skutków
swoich

działań

(symulacja

bez

modelu).



pazerność człowieka i bezwzględna
eksploatacja środowiska naturalnego.



moda

ekologię

fałszywe

rozumienie ochrony przyrody.

Zagrożenia nie wywołane przez
człowieka



zaburzenia klimatyczne.



niszczenie

warstwy

ozonowej

wskutek oddziaływania czynników
naturalnych.



aktywność fizyczna Słońca.



katastrofy naturalne – hipoteza o
przyczynach wyginięcia dinozaurów.

Zagrożenia wywołane przez
człowieka



zaburzenia

klimatyczne

(efekt

cieplarniany),



przemysłowe niszczenie warstwy
ozonowej (rak w Nowej Zelandii),



zaburzanie naturalnych procesów w
przyrodzie (port we Władysławowie),



wycinanie puszcz tropikalnych –
niszczenie fabryk tlenu.

James Lovelock (4)

Nic nie zanieczyszcza bardziej

niż

stado

krów;

przy

zachowaniu wszelkiej proporcji
krowy

produkują

więcej

odpadów i gazów toksycznych
niż jakakolwiek fabryka!

Ekologia – prawdziwa i
pozorna



rzetelne organizacje ekologiczne –
Greenpeace.



„biznes”

hochsztaplerzy

ekologiczni

(wysypisko

śmieci

można urządzić tylko wtedy, gdy
opłaci

się

daninę

organizacji

ekologicznej).

Ekologiczne zagrożenia
turystyczne (wybrane
przykłady)



wycinanie

drzew

trasy

narciarskie,



zadeptywanie Wielkiego Kanionu
Kolorado,



zanieczyszczanie Wielkich Jezior
Mazurskich i Bałtyku.

Ochrona przyrody na świecie –
rola UNESCO



UNESCO

United

Nations

Educational,

Scientific

and

Cultural

Organization

(

Organizacja

Narodów

Zjednoczonych

Spraw

Oświaty, Nauki i Kultury

);

World

Heritage List

(Lista Dziedzictwa

Światowego)

Miejsca dziedzictwa światowego
w Polsce (1)

Starówka w Krakowie (1978),

Kopalnia soli w Wieliczce (1978),

Obóz koncentracyjny Auschwitz

(1979),

Puszcza Białowieska (1979,

1992),

Starówka w Warszawie (1980),

Starówka w Zamościu (1992),

Miejsca dziedzictwa światowego
w Polsce (2)

Starówka w Toruniu (1997),

Zamek

krzyżacki

Malborku

(1997),

Kalwaria Zebrzydowska (1999),

10.

Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy

(2001),

11.

Drewniane kościółki w południowej

Małopolsce (2003),

12.

Park Mużakowski/Muskauer Park

(2004).

Czynniki rozwoju turystyki



czas wolny,



potrzeba i nawyk (wychowanie do
turystyki),



rejony i atrakcje turystyczne,



dostępność sprzętu,



transport,



reklama,



informacja,



zasoby finansowe.

Baza materialna turystyki (1)



dom turysty

– obiekt o charakterze

hotelowym

pomieszczeniami

noclegowymi o zróżnicowanym standardzie,



dom wycieczkowy

– obiekt hotelowy

służący turystom, świadczący nieco mniej

usług niż dom turysty,



schronisko młodzieżowe PTSM

– obiekt

noclegowy, sezonowy lub całoroczny,

świadczący tanie usługi; jego zadaniem jest

wspieranie rozwoju turystyki młodzieżowej,

Baza materialna turystyki (2)



schronisko

- obiekt posiadający

co najmniej 10 pokoi, świadczący
szeroki zakres usług dla klientów,



schron turystyczny

- obiekt

noclegowy,

usytuowany

przy

szlaku turystycznym,



bacówka

- małe

schronisko

turystyczne,

Baza materialna turystyki (3)



stacja turystyczna PTTK

- obiekt

zorganizowany i wyposażony przez PTTK w

obiekcie prywatnym,



stanica wodna PTTK

- obiekt noclegowy,

usytuowany przy szlaku turystycznym,



kemping

- wielofunkcyjne obozowisko

turystyczne o wysokim standardzie

zagospodarowania,



pole biwakowe

- obozowisko turystyczne

najniższej kategorii.

Wodne szlaki turystyczne w
Polsce

Łączna długość turystycznych

szlaków wodnych – 30000 km,



w tym o walorach
międzynarodowych – 1500 km,



o walorach krajowych – 6000 km,



o walorach regionalnych - 25000
km.

Formy wędrówek turystycznych
(1)



obóz wędrowny

- wieloetapowa

wędrówka

lekkim

sprzętem

turystycznym, piesza lub korzystająca

ze środków lokomocji,



wycieczka

- kilkudniowa wędrówka

grupy zorganizowanej, korzystającej z

usług

recepcyjnych

gastronomicznych, odbywana w celu

krajoznawczym, rekreacyjnym lub

kulturowym.

Formy wędrówek turystycznych
(2)



złaz

- masowa impreza turystyczna

zakończona uroczystym spotkaniem
uczestników indywidualnych i grup
(np. przy ognisku) ,



rajd

- planowa wędrówka kilku grup

turystycznych

określonym

terenie i z ustalonymi zadaniami
turystycznymi,

Formy wędrówek turystycznych
(2)



spływ kajakowy

- wieloetapowa

wędrówka kajakowa licznych załóg
na ustalonej trasie według zasad
określonych regulaminem,



rejs żeglarski

– wielodniowa

wędrówka

morska

jachcie

żaglowym lub motorowym, zwykle z
zachodzeniem do kilku portów.

Przygotowanie wyprawy
turystycznej



zaznajomienie się z atrakcjami
turystycznymi (co należy zwiedzić),



przygotowanie językowe (łatwość
komunikacji,

nie

perfekcja

gramatyczna),



przygotowanie

„logistyczne”

–

noclegi, wyżywienie, ubezpieczenie
itp.

Zagrożenia w aktywności
turystycznej



papierosy,



alkohol,



narkotyki,



nadmierne

napięcie

nerwowe

(stres); oddziaływanie fizjologiczne i
psychologiczne (prawo Yerkesa-
Dodsona).

Prawo Yerkesa-Dodsona

-k

ła

niski
wysoki

poziom pobudzenia (lub motywacji)

Turystyka kwalifikowana w
szkole (1)



wychowanie do turystyki,



uświadomienie możliwości i

niezbędności,



ukazanie wartości,



ukształtowanie nawyków.

Zasady żywienia

płeć

wiek

kalorie

węglo-

wodany

(g)

tłusz-

cze (g)

białka

(g)

wita-

miny

ABC

(mg)

chł.

13-15

3300

460-525 80-125

110,7

chł.

16-20

3700

535-600

100-

130

100

123

dz.

13-15

2800

390-425 80-110

97,5

dz,.

16-20

2700

360-390 90-105

97,3

Normy obciążenia; turystyka
piesza nizinna i podgórska

wiek

początku-

jący

(km)

średnio za-

awansowani

(km)

za-

awansowani

(km)

tempo

(km/godz

12-14

6-8

8-10

10-12

3 – 3,5

14-16

8-10

10-12

11-15

3,5 – 4

16-18

10-12

12-14

15-20

4 – 4,5

Dla dziewcząt – 20% mniej.

Sprzęt „ogólnoturystyczny”



namioty,



materace pneumatyczne,



karimaty,



śpiwory,



kuchenki,



plecaki (stelaż)

Sprzęt do turystyki pieszej



obuwie, cechy obuwia,



bielizna,



odzież,



plecak lub chlebak,



nowoczesne materiały (GoreTex,
Avilastik),

Sprzęt do turystyki
kajakowej



kajaki turystyczne (sklejkowe, z
tworzyw, składane),



wyposażenie kajaka:



kajaki sportowe - fartuchy;



sprzęt do przenosek;



wilgoć na kajaku,



przechłodzenie

Sprzęt do turystyki
żeglarskiej



śródlądowa „lekka”,



śródlądowa „ciężka”,



zatokowa,



morska,



oceaniczna;



wyposażenie osobiste żeglarza – odzież,

higiena;



specyfika słonej wody – nie schnie

(specjalne mydła i szampony),



przechłodzenie

Sprzęt do turystyki
motorowej



sprzęt do turystyki motorowej:



samochody,



przyczepy,



motocykle;



miłośnicy starych samochodów;



etos harleyowców;



„Easy Rider”

Pojęcie niepełnosprawności



określenie niepełnosprawności,



paraolimpiady,



zdrowotność fizyczna i psychiczna

(witamina T),



kształtowanie poczucia własnej

wartości,



likwidowanie bariery psychicznej między

pełnosprawnymi i niepełnosprawnymi,



różnica między „nie mogę” a „nie chcę”.

Umiejętności turysty
kwalifikowanego



ocena własnych możliwości fizycznych,



ocena wpływu wysiłku na stan zdrowia
(obserwacja pulsu),



obserwacja oddechu,



pomiar ciężaru i temperatury ciała,



czas powrotu po wysiłku do
spoczynkowych parametrów
biologicznych.

Turystyka kwalifikowana ludzi z
dysfunkcją narządów ruchu



Porażenie mózgowe – niedowłady,



Atatoza i spastyczność,



Następstwa choroby Heinego-Medina,



Fizyczne wady wrodzone kończyn,



Paraplegia,



Specyfika

niepełnosprawności

rodzaju turystyki – np. kolarstwo nie

obciąża aparatu kostno-stawowego.

Turystyka kwalifikowana ludzi
niewidomych (1)



Rozbudzenie potrzeby i ukazanie
możliwości,



Aktywność fizyczna,



Rola kontaktu słownego,



Żeglarstwo ludzi niewidomych w
Niemczech,



Wynaturzenie

–

samotny

rejs

niewidomego przez Atlantyk.

Turystyka kwalifikowana ludzi
niewidomych (2)



Pomoc widzących: opisy obiektów i
widoków; rola kontaktu słownego,



Turystyka piesza nizinna i górska,



Rowerowa – tandemy,



Kajakowa, żeglarska, narciarska –
kontakt tylko słowny i dźwiękowy (w
prawo, w lewo, stój).

Turystyka kwalifikowana ludzi
upośledzonych umysłowo



Upośledzenie lekkie (dojrzałość 16-latka,
wiedza 12-latka),



Umiarkowane,



Znaczne

głębokie;

zachowania

apatyczne i eretyczne,



Rola turystyki w rozwoju intelektualnym –
wychowawcza, poznawcza i zdrowotna,



Najpopularniejsza forma – wycieczki.

Turystyka kwalifikowana
inwalidów słuchu: skala
zaniedbań



Wykształcenie ludzi niesłyszących:

bez wykształcenia - 20%

;

podstawowe - 56%; średnie - 11%;

wyższe - 1%;



Zawód: rolnicy – 25%; robotnicy
niewykwalifikowani

–

26%;

pracownicy

umysłowi – 7%.

Turystyka kwalifikowana
inwalidów słuchu – zasady i
możliwości



Brak podstawowego wykształcenia
–

konieczność

uzupełnienia w

turystyce kwalifikowanej,



Specjalne systemy porozumiewania
się,



Porucznik Ojo.

Turystyka kwalifikowana ludzi z
chorobami układu krążenia (1)



Rehabilitacja

ruchowa,

psychoterapia

readaptacja

społeczna,



Zagrożenia

szczególne:

przechłodzenie (pogoda, kąpiele,
sporty zimowe), wysiłki statyczne,



Mechanizmy termoregulacji,



Zasilanie mózgu,

Turystyka kwalifikowana osób z
nadwagą (1)



Nadwaga – cechy inwalidztwa,



Zagrożenia  (1):  zwiększona  lepkość
krwi,  wzrost  ciśnienia  tętniczego,
obniżenie  rezerw  adaptacyjnych
układu

krążenia,

upośledzenie

wentylacji płuc, 1% nadwagi –
skrócenie życia o 2 miesiące;
wzrost podatności na zachorowania;

Turystyka kwalifikowana osób z
nadwagą (2)



Zagrożenia (2): przeciążenie układu
kostno-stawowo-wiązadłowego;
podatność

choroby

układu

krążenia; zmiany w przemianie
materii;

zmiany

obrazie

morfologicznym

krwi;

zmiany

neurologiczne (psychika); obniżenie
sprawności – sterowanie i wykonanie
ruchu.

Turystyka kwalifikowana osób z
nadwagą (3)

Typ budowy ciała (I – V – A – H).



I – szczupła (małe zagrożenie otyłością),



V – atletyczna (średnie zagrożenie
otyłością),



–

mocna,

duże

zagrożenie,

odchudzanie trudne),



bardzo

mocna,

najbardziej

predestynująca do otyłości .

Turystyka kwalifikowana osób z
nadwagą (4)



Istota

otyłości

zasada

odchudzania; rola ruchu.



Body Mass Index; jego wartość nie
powinna przekraczać 25:

]}

[

wzrost

{

]

[

ciala

masa

BMI 

Turystyka kwalifikowana osób
starszych (1)



Spadek sprawności – już od 30 roku

życia. W wieku 50-60 lat – 60% tego co

w wieku 24 lat.



Stępienie ostrości zmysłów, obniżenie

inteligencji,

zwolnione

tempo

myślenia.



Obniżenie sprawności poszczególnych

układów ustroju (krążenie, oddech,

mięśnie, kości – kolagen, osteoporoza,

stawy – buty od 40 roku życia

Turystyka kwalifikowana osób
starszych (2)



Turystyka w złotych okularach,



Turystyka

„śmietnikowa”,

sprzedaż

masowego, tandetnego w istocie produktu
turystycznego,



Antystarzenie.



Turystyka piesza, rowerowa (obrazek z
Mazur – Niemcy około 70),



Turystyka narciarska, kajakowa, wioślarska,
żeglarska (Willis, Bereśniewicz, Miller)..

Turystyka kwalifikowana osób
starszych (3)



Dobór obciążeń wysiłkowych – co nie zabija,
to wzmacnia.



Czynniki psychiczne – potrzeba przebywania
w grupie (amerykańskie rejsy wycieczkowe).



Utrzymywanie i budowanie sprawności
psychofizycznej.



Zalecenie – raczej turystyka grupowa, nie
indywidualna. Podobna wartość bojowa
grupy.

Mniejszy

hart,

ale

większe

doświadczenie

Planowanie wysiłku na
podstawie tętna (2)

wiek

Intensywność w % maksymalnego

poboru tlenu

80% (200 –

wiek)

70% (190 –

wiek)

60% (180 –

wiek)

50-60

145

135

125

61-65

140

130

120

66-70

135

125

115

71-75

130

120

110

Zalecane formy turystyki



Chodzenie,

pływanie,

kajaki,

kolarstwo, żeglarstwo, narciarstwo
(zjazdowe

śladowe;

śladowych da się zjeżdżać, ale na
zjazdowych nie da się iść – Stasiu
Maksymowicz);

autokarowa,

motorowa, kempingowa, morska
(wczasy pod banderą).

Zagrożenia turystów
(przykładowe)



Pustynia, step: gady i owady
jadowite, brak wody,



Góry: wysokość, brak tlenu,



Groty: ciemność, uwięzienie, woda



Rzeki i jeziora: krokodyle,
hipopotamy, nurt,



Morze: rekiny, orki, wieloryby,
sztormy, niebezpieczny ląd.

Zasady bezpieczeństwa (1)



Pogoda;



Turystyka piesza – pilnowanie
szlaku;



Turystyka narciarska i kolarska –
duże prędkości, sprzęt.;



Woda – wiatr i fala (jachty
śródlądowe do 6ºB.



Sprzęt motorowy.

Zasady bezpieczeństwa (2)



Uwarunkowania klimatyczne i prognozy pogody



Drogi oceaniczne świata (Ocean Passages for

the World).



Vito Dumas (ruta impossible)



Frantz Romer (nagroda wytwórcy kajaków;

Deutscher Sport; Lizbona – Wyspy Kanaryjskie,

11 dni – pierwsza reanimacja; Wyspy

Kanaryjskie – St. Thomas, 58 dni – druga

reanimacja; 8 września wyruszył do Nowego

Jorku i nikt go już nie widział).

Pogwałcenie

podstawowej zasady turystyki – szacunku

dla przyrody.

Zasady bezpieczeństwa (3)



Pogwałcenie podstawowej zasady

turystyki – szacunku dla przyrody.



Obecna próba atakowania K2.



Księga Guinnessa i nagroda Darwina.



Anegdota o badaczach Antarktydy.

Apteczka pierwszej pomocy.



Służby ratownicze – GOPR, TOPR, WOPR,

SAR



Łączność – telefonia komórkowa, system

GMDSS

Atrakcje turystyczne w
Polsce



Geografia atrakcji turystycznych w
Polsce.



Miejsca dziedzictwa światowego
UNESCO.



Parki narodowe.



Rezerwaty przyrody.



Strefy ciszy.

Document Outline