Teorie kontroli wzrostu

     Trzy najważniejsze teorie próbujące 

wyjaśnić zjawisko wzrostu: 

1) kość, jak inne tkanki, jest czynnikiem 

decydującym o swoim wzroście;

2) chrząstka jest głównym czynnikiem 

powodującym wzrost szkieletu, 
ponieważ reakcja kości jest wtórna i 
pasywna;

3) tkanki miękkie są czynnikiem 

decydującym o wzroście, a zmiany  w 
kości i chrząstce są wtórne.

• Jeszcze w latach 60. XX w. „teoria 

kostna” uznawana była za 
priorytetową, obecnie jest ona 
zupełnie odrzucana. Badacze coraz 
częściej skłaniają się ku teorii 
będącej połączeniem teorii 2) i 3).

• Dla zrozumienia istoty teorii należy 

rozróżnić pojęcia: miejsce wzrostu i 
ośrodek wzrostu.

• Miejsce wzrostu jest to jedynie 

obszar, na którym obserwuje się 
powiększanie się masy kości.

• Ośrodek wzrostu jest tym 

miejscem, w którym wyzwalane są 
genetycznie sterowane procesy 
wzrostowe. 

• Wszystkie ośrodki wzrostu są 

miejscami wzrostu, ale nie odwrotnie.

   Istniała teoria wedle której każda 

kość ma swój własny wzorzec 
wzrostowy, co prowadziło do uznania 
okolic szwów między kośćmi czaszki i 
szczęk za ośrodki wzrostu. Obecnie 
wiadomo jednak, że szwy i tkanki 
okostnowe nie są głównymi 
wyznacznikami wzrostu czaszki 
twarzowej – szwy są więc miejscami 
wzrostu, ale nie jego ośrodkami.

Chrząstka jako wyznacznik 

wzrostu czaszki twarzowej

• Wyniki licznych eksperymentów sugerują, że większość 

chrząstek jest w stanie reagować jak ośrodki wzrostu. 

Opisano kilka przypadków usunięcia przegrody nosowej u 

ludzi. W przypadkach tych następował ewidentny 

niedorozwój środkowej części twarzy. Zahamowanie wzrostu 

może świadczyć o tym, że chrząstka jest w stanie 

wywoływać procesy wzrostowe, a jej utrata znacznie je 

zmienia.

• Ze współczesnych opracowań wynika, że złamanie wyrostka 

kłykciowego żuchwy u młodych osób niezmiennie prowadzi 

do znacznych zaburzeń wzrostu, jednak badania 

przeprowadzone w Skandynawii dowodzą, że wyrostek 

kłykciowy u dziecka może w wyjątkowych sytuacjach (kiedy 

następują procesy regeneracyjne) powrócić do prawidłowych 

wymiarów i mało prawdopodobne jest, że będzie większy po 

urazie.

• Wnioski z eksperymentów:
   Chrząstka nasadowa i prawdopodobnie 

chrząstkozrost podstawy czaszki 

funkcjonują jako samodzielne ośrodki 

wzrostu i mogą - podobnie jak 

chrząstka nosa, choć w mniejszym 

stopniu- kontynuować samodzielny 

wzrost. Z kolei w  przypadku wyrostka 

kłykciowego wszystko przemawia za 

tym, że jego procesy wzrostowe 

przebiegają tak jak, jak w szwach 

czaszkowych i są reakcją na inne 

bodźce.

Wzrost w świetle teorii matrycy 

czynnościowej

• W latach 60. XX w. Moss ogłosił „teorię matrycy 

czynnościowej”. Mówi ona, iż jeśli to nie chrząstka ani nie 
kość wpływają bezpośrednio na regulację wzrostu, to rola ta 
powinna przypaść otaczającym tkankom miękkim. Na 
potwierdzenie tej teorii podaje się 2 przykłady. Po pierwsze, 
kiedy mózg jest bardzo mały, czaszka też jest mała 
(małomózgowie). Drugi przykład to warunki patologiczne 
zwane wodogłowiem. Kiedy wchłanianie płynu mózgowo-
rdzeniowego jest zaburzone, płyn gromadzi się i zwiększa 
ciśnienie wewnątrzczaszkowe, co przeszkadza w rozwoju 
mózgowia. Niekontrolowane wodogłowie powoduje, że 
czaszka jest 2 do 3 razy większa niż w warunkach 
prawidłowych.