Analiza i ocena zagrożeń
Analiza i ocena zagrożeń
Wprowadzenie
Wprowadzenie
Nadmierne i niewłaściwe obciążenie układu ruchu
związane z pracą zawodową jest przyczyną wielu urazów
i dolegliwości układu mięśniowo-szkieletowego.
Stworzenie stanowiska pracy, które nie powodowałby
nadmiernego obciążenia i zmęczenia układu mięśniowo-
szkieletowego pracownika wymaga przeanalizowania
parametrów związanych z pozycją przy pracy, siłą
wywieraną
podczas
pracy
oraz
czasem
oddziaływania siły przy określonej pozycji ciała i
częstością ich zmian lub powtórzeń.
Te podstawowe parametry wpływające na obciążenie
układu mięśniowo-szkieletowego w procesie pracy
powinny być rozpatrywane łącznie.
Ocena obciążenia statycznego oparta jest
Ocena obciążenia statycznego oparta jest
na znajomości takich czynników jak:
na znajomości takich czynników jak:
rodzaju przyjętej postawy ciała w trakcie
wykonywanych czynności,
stopnia wymuszenia zajmowanej pozycji i
pochylenia ciała,
możliwości zmiany przyjętej pozycji ciała,
położenia kończyn i ich czynności ruchowych,
chronometrażu czasu pracy pracownika.
OWAS
OWAS
-
- Ovako Working Posture Analysis System
OWAS to metoda analizy obciążenia statycznego oceniająca
wielkości tego obciążenia na stanowiskach pracy. Metoda
bierze pod uwagę obciążenie pochodzące od czterech
czynników:
A) pozycja pleców,
B) położenie przedramion,
C) praca nóg,
D) wielkość obciążenia zewnętrznego,
ale nie uwzględnia częstości zmiany pozycji oraz rytmu
pracy.
Do oceny przyjąć należy pozycję ciała o największym
obciążeniu statycznym, jeżeli utrzymywana jest w czasie
dłuższym niż 3 godziny w trakcie zmiany roboczej.
Sposób
Sposób
postępowania:
postępowania:
1
. Wybrać czynność (pozycje przy pracy) przeważającą w
ciągu zmiany roboczej (rys. 1).
2. Ustalić kod wybranej pozycji przy pracy (wg określonej
zasady - rys.2), następnie z podanego diagramu (rys.
nr 3) odczytać typ kategorii obciążenia (1, 2, 3 lub 4).
3. Z odpowiedniej tabeli (tab. nr 1 ) odczytać opis dla
wyznaczonej kategorii obciążenia.
4. Z następnej tabeli (tab. nr 2 ) odczytać interpretacje
kategorii (obciążenie małe, średnie lub duże) w
zależności od tego, jaką część zmiany roboczej
utrzymywana jest dana kategoria (pozycja ciała) bez
zmiany na inną.
A) Pozycje pleców:
1 − wyprostowane, 2 – zgięte do przodu,
3 – skręcone, 4 – zgięte i skręcone
B) Pozycje położenia
przedramion:
1 – obydwa poniżej stawu łokciowego,
2 – jedno powyżej stawu łokciowego,
3 – obydwa powyżej stawu łokciowego
C) Pozycje pracy nóg:
1 – pozycja siedząca, 2 – stojąca z
nogami wyprostowanymi, 3 – stojąca z
jedną nogą wyprostowaną, 4 – stojąca z
nogami zgiętymi, 5 – stojąca z jedną
nogą zgiętą, 6 – klęczenie na jednym lub
obu kolanach, 7 – chodzenie
Rys.1
Rys.1 Pozycje przy pracy – klasyfikacja położenia pleców, ramion i nóg
Rys.1
Rys.1 Pozycje przy pracy – klasyfikacja położenia pleców, ramion i nóg
Kod siły zewnętrznej w zależności od populacji
Kod siły zewnętrznej w zależności od populacji
Oprócz klasyfikacji położenia pleców, ramion i nóg należy określić
także obciążenie zewnętrzne czyli siłę zewnętrzną (D w kodzie
pozycji ciała).
Zgodnie z metodą OWAS siła ta może być klasyfikowana jako: 1, 2
lub 3.
Dla potrzeb oceny ryzyka poprzez czynnik obciążenia statycznego
zróżnicowano wartości siły dla mężczyzn, kobiet i młodocianych.
Kod
Kod
obciążenia
obciążenia
Mężczyźni
Mężczyźni
[kg]
[kg]
Kobiety i
Kobiety i
młodociani
młodociani
chłopcy [kg]
chłopcy [kg]
Dziewczęta
Dziewczęta
[kg]
[kg]
1
< 10
< 5
< 2
2
10-20
5-10
2-6
3
> 20
> 10
> 6
C - NOGI:
C - NOGI:
1. pozycja siedząca
2. stojąca z nogami
wyprostowanymi
3. stojąca z jedną nogą
wyprostowaną
4. stojąca z nogami zgiętymi
5. stojąca z jedną nogą zgiętą
6. klęczenie na jednym lub obu
kolanach
7. chodzenie
C - NOGI:
C - NOGI:
1. pozycja siedząca
2. stojąca z nogami
wyprostowanymi
3. stojąca z jedną nogą
wyprostowaną
4. stojąca z nogami zgiętymi
5. stojąca z jedną nogą zgiętą
6. klęczenie na jednym lub obu
kolanach
7. chodzenie
D - OBCIĄŻENIE
D - OBCIĄŻENIE
ZEWNĘTRZNE
ZEWNĘTRZNE
/mężczyźni/:
1. masa poniżej 10 kg
2. masa od 10 do 20 kg
3. masa powyżej 20 kg
D - OBCIĄŻENIE
D - OBCIĄŻENIE
ZEWNĘTRZNE
ZEWNĘTRZNE
/mężczyźni/:
1. masa poniżej 10 kg
2. masa od 10 do 20 kg
3. masa powyżej 20 kg
Rys. 2. ZASADA WYZNACZANIA KODU POZYCJI CIAŁA
Rys. 2. ZASADA WYZNACZANIA KODU POZYCJI CIAŁA
Rys. 2. ZASADA WYZNACZANIA KODU POZYCJI CIAŁA
Rys. 2. ZASADA WYZNACZANIA KODU POZYCJI CIAŁA
B – PRZEDRAMIONA:
B – PRZEDRAMIONA:
1. obydwa łokcie poniżej stawu
ramiennego
2. jeden łokieć powyżej stawu
ramieniowego
3. obydwa powyżej stawu ramiennego
Przykład:
Pracownik stojący przy taśmie i przez większą
część zmiany przykręcający nakrętki na śruby,
które ważą mniej niż 4 kg
A.
Plecy – zgięte do przodu [2]
B.
Przedramiona – obydwa łokcie poniżej stawu
ramieniowego [1]
C.
Nogi – pozycja stojąca z nogami wyprostowanymi [2]
D.
Obciążenie zewnętrzne – masa poniżej 10 kg [1]
KOD: 2121
Na podstawie pełnego kodu pozycji ciała
ludzkiego składającego się z czterech cyfr,
należy odczytać typ kategorii z diagramu.
Rys. Nr 3. DIAGRAM ODCZYTYWANIA KODU OBCIĄŻENIA STATYCZNEGO
Na podstawie pełnego kodu pozycji ciała składającego się z
czterech cyfr
należy odczytać typ kategorii z diagramu.
2
Tabela nr 1.
Tabela nr 1. Opis kategorii obciążenia statycznego
oraz zalecenia odnośnie ewentualnych zmian na
stanowisku pracy
KATEGORI
A
OPIS KATEGORII
Kategoria 1
Pozycja lub pozycje przyjmowane podczas pracy są naturalne
Obciążenie jest optymalne lub akceptowalne
Nie ma potrzeby dokonywania zmian na stanowisku
Kategoria 2
Pozycja lub pozycje przyjmowane podczas pracy mogą mieć
negatywny wpływ na układ mięśniowo-szkieletowy
Obciążenie jest prawie akceptowalne
Nie ma potrzeby dokonywania natychmiastowych zmian na
stanowisku, ale należy wziąć pod uwagę konieczność
przeprowadzenia takich zmian w najbliższej przyszłości
Kategoria 3
Pozycja lub pozycje przyjmowane podczas pracy mają
negatywny wpływ na układ mięśniowo0szkieletowy
Obciążenie jest duże
Zmiany na stanowisku należy przeprowadzić tak szybko, jak
to możliwe
Kategoria 4
Pozycja lub pozycje przyjmowane podczas pracy mają bardzo
negatywny wpływ na układ mięśniowo-szkieletowy
Obciążenie jest bardzo duże
Zmiany na stanowisku należy przeprowadzić natychmiast
Do celów analizy obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego dla
każdej z utrzymywanych pozycji istotny jest czas trwania
określonej czynności opisanej przez kategorię oceny. Czas ten
określany jest w odniesieniu do czasu pracy i wyrażany w % czasu
pracy.
Ponadto, zróżnicowane zostały pozycje wymuszona i
niewymuszona.
Pozycja wymuszona to pozycja, która jest narzucona
konstrukcją stanowiska pracy lub rodzajem wykonywanych
czynności. Nie jest możliwa modyfikacja tej pozycji pod wpływem
subiektywnego odczucia pracownika zgodnie z jego preferencjami.
Pozycja niewymuszona to taka pozycja, która może być
zmieniana lub modyfikowana zgodnie z poczuciem wygody
pracownika, bez wpływu na jakość wykonywanej pracy.
Ocenę obciążenia związanego z wykonywaniem czynności
określonej kategorii (OWAS) w trójstopniowym systemie oceny
(małe, średnie, duże) przedstawia tabela nr 2.
Czynnik czasu
Tabela nr 2.
Tabela nr 2.
Interpretacja wyników oceny
obciążenia statycznego
Pozycja ciała przy pracy
(kategorie OWAS)
Czas utrzymywania jednej
pozycji (% czasu zmiany
roboczej)
Obciążenie
pozycja niewymuszona kategorii 1
do 70
małe
pozycja niewymuszona kategorii 1 lub
niewymuszona kategorii 2
do 50
pozycja wymuszona kategorii 2
do 30
pozycja niewymuszona kategorii 1
powyżej 70
średnie
pozycja niewymuszona kategorii 1 lub
niewymuszona kategorii 2
50-70
pozycja wymuszona kategorii 2
30-50
pozycja wymuszona kategorii 3 lub 4
do 30
pozycja wymuszona kategorii 1 lub
niewymuszona kategorii 2
powyżej 70
duże
pozycja wymuszona kategorii 2
powyżej 50
pozycja wymuszona kategorii 3 lub 4
powyżej 30
Podsumowanie
Podsumowanie
Przeprowadzanie chronometrażu w metodzie
OWAS dostarcza wielu istotnych danych o
przebiegu pracy na stanowisku roboczym. Dzięki
tej metodzie można łatwo określić jaką pozycję
przyjmuje pracownik przez większą część swojej
zmiany i czy jest wobec tego narażony na
dolegliwości szkieletowo-mięśniowe w stopniu
małym, średnim, czy dużym.
Zaletą metody OWAS jest niewątpliwie jej prostota
i uniwersalność – szczególnie wykorzystywana
była do badań na stanowiskach pracy w
przemyśle maszynowym, ale sprawdza się
również w innych przypadkach, jak chociażby dla
stanowisk biurowych.
Dziękuję za uwagę