MATERIAŁY 

WYCISKOWE 

 

 

Masy wyciskowe muszą charakteryzować 

się:

• Łatwym uplastycznianiem ,
• Odpowiednio szybkim tężeniem w jamie ustnej 

,

• Wiernym odwzorowaniem podłoża 

protetycznego,

• Łatwym wyjmowaniem z jamy ustnej ,
• Zachowaniem kształtu po związaniu ,
• Przyjemnym smakiem i zapachem ,
• Nie drażnieniem tkanek jamy ustnej ,
• Łatwością w przygotowaniu ,
• Dokładnym odwzorowaniem pola 

protetycznego,

• Wytrzymałością mechaniczną ,
• Łatwością oddzielenia od modelu,
• Długim okresem trwałości.

 

 

Podział mas wyciskowych ze wzg na 

konsystencję gotowego wycisku (wg 

Wajsa)

•

Masy sztywne :

a)gips wyciskowy ,
b)masy Stensa ,
c)pasty tlenkowo-cynkowo-eugenolowe,
d)woski wyciskowe ,
e)masy wyciskowe na podłożu tworzyw sztucznych,
f)gutaperka ,

•

masy elastyczne 

a)alginatowe ,
b)agarowe ,
c)elastomery (elastyczne masy wyciskowe):silikonowe 

,polisulfidowe ,polieterowe ,

 

 

Podział mas ze wzg na czynniki powodujące 

tężenie (wg Spiechowicza)

•

Tężejące pod wpływem reakcji chemicznej :

a)gips wyciskowy ,
b)masy alginatowe ,
c)pasty wyciskowe ,
d)elastomery .

•

masy tężejące pod wpływem temperatury :

a)gutaperka ,
b)masy Stensa ,
c)masy agarowe ,
d)woski wyciskowe.

 

 

Masy wyciskowe sztywne

 

Gips wyciskowy - półwodzian siarczanu 
wapnia

Masy stensowe (materiał złożony 
termoplastyczny) 
- żywice 40%, woski 7%, kwasy organiczne 3% 
wypełniacze 50% (masy żywiczno woskowe)

Masy tlenkowo-cynkowo-eugenolowe 
(oleisto-żywicze)  A/  tlenek cynku, oleje, inne 
dodatki  B/  eugenol, oleje, żywica, inne 
dodatki

 

 

Masy wyciskowe 
elastyczne

Masy hydrokoloidalne 
nieodwracalne

Masy hydrokoloidalne 
odwracalne

Masy elastomerowe 
(kauczukopodobne)

Polisulfidowe

Silikonowe

Polieterowe

 

 

Hydrokoloidy nieodwracalne 
 

Masy alginatowe 

Sól sodowa lub potasowa kwasu alginowego

Siarczan wapnia

Fosforan sodu 

Ziemia okrzemkowa

Siarczan potasu 

chlorheksydyna

 

 

MASY ALGINATOWE 
HYDROKOLOIDOWE

* zmieniają się na drodze reakcji chemicznej (zol ↔ żel)
* używane do wykonania modeli (zaplanowanie leczenia, 

monitorowanie zmian, wytwarzanie tymczasowych 
rekonstrukcji protetycznych)

* odlewy gipsowe otrzymywane przez zalanie wycisków 

bez konieczności izolacji materiałów
* przygotowanie polega na mieszaniu odpowiednich 
ilości proszku i wody w odpowiednim pojemniku  przez 
ok. 60 sekund

* czas pracy 1,5 – 5 minut

 

 

*  czas wiązania masy 1 – 5  minut – można go wydłużyć 

poprzez zastosowanie zimnej wody do sporządzenia 
masy

* zmniejszenie proporcji proszku do wody zmniejsza 

wytrzymałość gotowego wycisku

* czas wiązania oceniany na podstawie powierzchownej 

lepkości masy

* wskaźnik czasu pracy masy: kolor (jasnoróżowy ↔ biały)
* deformacje np. przy wyjmowaniu wycisku – ok. 2%
* elastyczność alginatów średnio na poziomie 14%
*  wytrzymałość na ściskanie 0,5- 0,9 MPa (

norma min. 0.35 MPa)

•

*  odporność na rozrywanie 0,4 – 0,7 N/mm 

 

 

• Wycisk po wyjęciu należy opłukać pod zimną wodą i 

zdezynfekować i osuszyć jego powierzchnię oraz 
przechowywać tak, by zapobiec utracie wilgoci

• Model gipsowy nie powinien pozostawać w kontakcie z 

wyciskiem przez dłuższy czas, gdyż może dojść do 
uszkodzenia powierzchni modelu

• Wycisk pozostawiony na powietrzu może ulec 

skurczeniu, dlatego należy go odpowiednio 
zabezpieczyć i jak najszybciej wykonać model gipsowy

• Dezynfekcji wycisku np. przy użyciu sprayu należy 

dokonać przed wykonaniem modelu gipsowego , by 
zapobiec chorobom wirusowym

 

 

Masy alginatowe (hydrokoloidy nieodwracalne )     

Kromopan ,Zelga ,Hydrogum,Trialgin

 

Zalety

• Łatwe w użyciu ,
• Dobrze dobrany czas rozrabiania ,
• Dokładne w odwzorowaniu podłoża ,
• Łatwo oddzielające się od modelu ,
• Przyjemne dla lekarza i pacjenta ,

Wady

• Krótki czas do odlania modelu (ulegają odkształceniu) ,
• Mała wytrzymałość mechaniczna ,
• Krótki okres plastyczności ,
• Zbyt duża elastyczność ,

 

 

Hydrokoloidy odwracalne

Masy agarowe

12-15% agar,

 0.2% boraks (wytrzymałość masy, 
utrudnia wiązanie gipsu).

80 –85% woda,

0.1% środki konserwujące, 
kontrolujące płynność  i smak 

1-2% siarczan potasu (wiązanie gipsu 
w wycisku)

 

 

MASY AGAROWE 

HYDROKOLOIDOWE

• Złożone z nieodwracalnych żeli agarowych, które przy 

ogrzewaniu ulegają upłynnieniu (→ faza zol ), a przy 
ochładzaniu utwardzeniu (→ faza żel)

•  PROCES TEN MOŻNA POWTARZAĆ
• Przygotowanie mas wymaga dokładnej kontroli i drogiej 

aparatury

• Objętość wycisków ulega zmianom podczas 

przechowywania, więc modele gipsowe powinny być 
wykonane niedługo po wycisku

• Mogą powodować dyskomfort u pacjenta związany ze 

zmianą temperatur odczuwalną przy wykonywaniu 
wycisku\

•  Masa wprowadzana do jamy ustnej ma wyższą temp. Niż 

masa w fazie żelu

 

 

• Upłynnianie przez zanurzenie tubki z materiałem w wrzącej 

wodzie przez ok. 8-12 min (zależnie od ilości) a następnie 
jej ochłodzenie w kąpieli wodnej o temp. ok. 50 *C

• Wypełnienie łyżki wyciskowej i zanurzenie jej na min. 2 min 

w wodzie o temp. Ok 46 *C

• Zapewnia to twardszą konsystencję.
• CZASEM aplikowanie za pomocą strzykawki (pod wkłady, 

korony i stałe protezy częściowe) – nie jest konieczne 
ochładzanie w wodzie o niższej temperaturze

• Wycisk powinien być płukany, zdezynfekowany i osuszony
• Przechowywanie w wilgotnym środowisku, by zapobiec 

skurczeniu się wycisku  

 

 

• Tężenie w temp. 37 – 45 *C
• Zgodność wycisku z pierwotnym kształtem to ok. 99%
• Należy szybko wyjmować wycisk z jamy ustnej, aby 

zapobiec deformacjom, pęknięciu lub rozerwaniu

• Elastyczność 4-15 %
• Wytrzymałość na zgniatanie i rozrywanie większa niż 

wymagają tego normy

• Nie wszystkie gipsy są kompatybilne z masą agarową 
• Na wolnym powietrzu masy kurczą się , więc należy je 

przechowywać w odpowiednio wilgotnych warunkach

• Dezynfekcja podobnie jak masy alginatowe

 

 

Masy agarowe (hydrokoloidy odwracalne)

Virodouble ,Dublaga ,LAW-Dubliermase

 

Zalety

• Bardzo dokładne ,
• Niebrudzące ,o przyjemnym  zapachu ,
• Łatwe do odlewania ,
• Tanie ,
• Długi okres trwałości .

Wady 

• Wyklucza się wyciski w jamie ustnej ze 

względu na duże różnice temperatur ,

• Muszą być natychmiast odlewane ,
• Słabe w głębokich szczelinach dziąsłowych.

 

 

Masy elastomerowe

Masy polisulfidowe =tiokolowe lub 
merkaptonowe

80% polimer polisulfidowy z grupą reaktywną –
SH (merkaptonową)

20% składniki wzmacniające masę dwutlenek 
tytanu

tlenek cynku,węglan miedzi i krzemionka 
+katalizator –(dwutlenek ołowiu + dwutlenek 
magnezu zawieszony we ftalanie dwubutylu lub 
octanu) lub inny katalizator - wodorotlenek 
miedzi

 wymagana bezwzględna suchość pola 

 

 

Masy elastomerowe

Silikony

Typ kondensacyjny:
A/ Dwumetylosiloksan (grupa reaktywna OH) + 
krzemionka   (35% płynna,  75% gęsta)
B/ Katalizator - estry organiczne
 
Metanol -  produkt uboczny polimeryzacji

Typ addycyjny:
A/ Niskocząsteczkowy silikon z reaktywną grupą 
winylową + katalizator kwas chloroplatynowy
B/ niskocząsteczkowy silikon +silany z grupą 
wodorową

Polimeryzacja  bez produktu ubocznego

 

 

Masy elastomerowe

Masy polieterowe 

Baza - niskocząsteczkowy 
polimer-reszta iminowo-
etylenowa

Katalizator – ester kwasu 
sulfonowego

Duża sztywność
Najmniejsze zmiany 
objętościowe
Przechowywać na sucho

 

 

• Gotowa masa powinna być wyciskana albo do strzykawki 

albo na łyżkę wyciskową 

• Lepkość materiałów wzrasta od konsystencji rzadkiej do 

gęstej (największy wzrost dla mas polieterowych i 
silikonowych), ochładzanie zwiększa lepkość

• Najdłuższy czas pracy mają masy polisulfidowe, krótszy 

silikonowe i polieterowe,

• Wzrost temperatury i wilgotności skraca czas pracy mas
• Kurczenie materiału podczas wiązania zależne jest od 

usieciowania  polimeru oraz od wiązań w łańcuchach 
polimerowych

• Na powietrzu są bardziej trwałe niż wyciski hydrokoloidowe

 

 

• Materiały rzadkie są bardziej elastyczne niż gęste
• Dla danej konsystencji sztywność maleje : masy 

polieterowe → masy silikonowe addycyjne → 
silikonowe kondensacyjne → masy polisulfidowe

• Masy silikonowe addycyjne i polisulfidowe nie 

zmieniają znacząco twardośći z upływem czasu

• Dezynfekcja przez zanurzenie na ok. 18h w środkach 

dezynfekujących, bez utraty cech

 

 

Masy elastomerowe

Silikony

Typ kondensacyjny:
A/ Dwumetylosiloksan (grupa reaktywna OH) + 
krzemionka   (35% płynna,  75% gęsta)
B/ Katalizator - estry organiczne
 
Metanol -  produkt uboczny polimeryzacji

Typ addycyjny:
A/ Niskocząsteczkowy silikon z reaktywną grupą 
winylową + katalizator kwas chloroplatynowy
B/ niskocząsteczkowy silikon +silany z grupą 
wodorową

Polimeryzacja  bez produktu ubocznego

 

 

Masy elastomerowe

Masy polieterowe 

Baza - niskocząsteczkowy 
polimer-reszta iminowo-
etylenowa

Katalizator – ester kwasu 
sulfonowego

Duża sztywność
Najmniejsze zmiany 
objętościowe
Przechowywać na sucho

 

 

ELASTOMEROWE MASY 

WYCISKOWE

• W kilku konsystencjach w zależności od technik 

wyciskowych:
- polisulfidowe: rzadkie, średnie, gęste 
- silikony addycyjne : ekstrarzadka, jednofasowa, 
ekstragęsta
- silikony kondensacyjne: rzadka, ekstragęsta

katalizator do silikonu kondensacyjnego – pasta lub płyn

• Sposoby mieszania:

- ręczne,

- automieszanie statyczne,

- automieszanie dynamiczne,

• Pasty wyciskowe mogą być wyciskane  z tubek – bazę i 

katalizator miesza się na papierowej podkładce, miesza 
szpatułką obrotowo i zgarniająco, aż do uzyskania 
jednolitej masy

 

 

Masy polieterowe

Deformacja- mniejsza niż 
m.polisulfidowe
                      większa niż 
m.silikonowych

Znacznie twardsze od 
silkonów i 
m.polisulfidowych

Mniejsza elastyczność 3% w 
porównaniu do 5% i 7% 

Zmiany objętości  - 
najmniejsze z wyjątkiem 
mas addycyjnych  

 

 

Elastomery :silikonowe 

Xantopren ,Elasticon ,SIR

 

Zalety

• Nie wymagają specjalnego oprzyrządowania ,
• Miły zapach i wygląd ,
• Duży stopień elastyczności ,
• Możliwość odlania kilku modeli ,
• Duża wytrzymałość mechaniczna ,
• Mała deformacja ,
• Bardzo dokładne, 

Wady

• Wysoki współczynnik rozszerzalności termicznej ,
• Hydrofobowość,
• Łatwo ulegają odkształceniu ,
• Wymagają dużej uwagi podczas odlewania modeli .

 

 

Elastomery :polisulfidowe 

Permalastic ,Coe-flex ,Omniflex

Zalety

• Nie wymagają żadnego oprzyrządowania ,
• Znaczna wytrzymałość mechaniczna ,
• Z jednego wycisku można odlewać kilka modeli ,
• Nie trzeba od razu odlewać modelu,
• Ostrokonturowe ,dokładne ,

Wady 

• Hydrofobowe ,
• Wrażliwe na podwyższoną temperaturę i wilgotność ,
• Podcienie muszą być zablokowane ,
• Niezbyt przyjemny zapach ,
• Brudzące ,
• Mała elastyczność .

 

 

Elastomery :polisiloksanowe 

Reflect ,Permagum ,Citricon

 

Zalety

• Nie wymagają specjalnego oprzyrządowania ,
• Dokładne ,
• Przyjemny zapach i wygląd ,
• Mogą być kilkakrotnie odlewane ,
• Nie muszą być od razu odlewane ,

Wady

• Hydrofobowe ,
• Trudne do odlania ,
• Drogie .

 

 

Elastomery :polieterowe 

Impregum ,Polygel ,Express

 

Zalety

• Nie wymagają specjalnego oprzyrządowania ,
• Dokładne ,
• Nie muszą być od razu odlane ,
• Krótki czas wiązania ,
• Mogą być kilkakrotnie odlewane ,
• Przyjemny zapach i wygląd ,

Wady

• Sztywne ,co może stwarzać trudności w wyjmowaniu 

wycisku z jamy ustnej,

• Trzeba zablokować podcienie ,
• Trzeba szybko rozrabiać ,
• Drogie .

 

 

MATERIAŁY DO 

OZNACZANIA ZWARCIA

MATERIAŁY ELASTOMEROWE
• Zastosowanie mas silikonowych addycyjnych i 

polieterowych

• Krótki czas opracowywania
• Możliwy dłuższy czas utrzymania w jamie ustnej w 

porównaniu z wyciskowymi masami elastomerowymi

• Duża twardość , niewielkie zmiany wymiarów nawet po 7 

dniach

• Lepsze niż wosk do ustalania zwarcia
WOSKI
• Mogą ulec zniekształceniu przy wyjmowaniu,mogą 

zmieniać wymiary przy przechowywaniu, zmieniają 
wymiary pod wpływem temperatury