NAJWIĘKSZE GIEŁDY 

TOWAROWE NA 

ŚWIECIE

Czym jest giełda 

towarowa?

Giełda  towarowa  (wg  J.  Zieleniewskiego 
i  S.  Szczypiorskiego)  jest  instytucją 
rynku  formalnego,  na  którym  w 
określonym miejscu i czasie dochodzi do 
porównywania 

popytu

i  podaży  oraz  do  sprzedaży  i  kupna 
określonych 

towarów 

masowych 

ujednoliconych  pod  względem  stopnia 
jakości.

 

 

Giełda towarowa działa jako spółka, a 
jej  akcjonariuszami  są  najczęściej 
agencje  rynkowe,  fundacje  rozwoju 
gospodarczego, 

banki, 

izby 

gospodarcze oraz inni uczestnicy (np. 
producenci, 

hurtownicy), 

a 

ostatnio 

również 

firmy 

ubezpieczeniowe.

Zadania giełdy towarowej:

• Zapewnienie rynku i regulowanie go tak, by 

jego  uczestnicy  korzystali  z  udogodnień

w  prowadzeniu  handlu  poszczególnymi 

towarami

• Ustanowienie  słusznych  zasad  kupieckiego 

postępowania  (oznacza  to  kształtowanie 

etyki  kupieckiej  wyznaczającymi  właściwe 

postępowanie 

w 

sprawach 

nieuregulowanych przepisami)

• Organizowanie  działań  rynku  poprzez 

ustalenie  jednolitych  reguł  i  standardów 

prowadzenia handlu, określenie przedmiotu 

transakcji, czasu prowadzenia operacji 

• Ustanowienie transakcji standardowych 
• Organizowanie dla zainteresowanych 

systemu informacji rynkowej 

• Wprowadzenie mechanizmów 

rozstrzygania sporów (ustanowienie 
przy giełdach sądów polubownych), 
rozliczania transakcji i płatności 
zobowiązań 

• Kreowanie atrakcyjnych form 

inwestowania. 

 

 

Giełdy  towarowe  są  zazwyczaj 
wyspecjalizowane 

w 

handlu 

określoną grupą towarów, rzadziej 
jednym  produktem.  Biorąc  pod 
uwagę 

kryterium 

specjalizacji 

towarowej  można  wyróżnić  giełdy 
surowców 

rolnych 

i 

przemysłowych.

Przedmioty transakcji :

– towary (np. produkty roślinne i 

zwierzęce),

– usługi (np. usługi transportowe, usługi 

ubezpieczeniowe)

– transakcje finansowe (np. indeksy 

giełdowe, dewizy)

 

 

Towary giełdowe

Towarów

 

będących przedmiotem obrotu giełdowego 

jest ponad 50. Do głównych należą:

GRUPA 

TOWARÓW

PRZYKŁADY TOWARÓW

PRODUKT

Y 

ROŚLINN

E

•Zboża (pszenica, ryż, proso,     

itp.)
•Oleiste (w tym nasiona 
słonecznika, lnu, rzepaku, itp..; 

oleje słonecznikowy, palmowy, 
arachidowy, oliwa z oliwek)
•Cukier surowy, biały, rafinowany
•Używki: kawa, herbata, 

przyprawy
•Inne artykuły żywnościowe: 
ziemniaki, jabłka, miód, itp..
•Surowce włókiennicze: bawełna, 
juta, sizal, konopie.

 

 

GRUPA 

TOWARÓW

PRZYKŁADY TOWARÓW

PRODUKTY 

POCHODZENIA 

ZWIERZĘCEGO

•Żywiec wołowy i wieprzowy, 
tuczone cielęta i owce, wołowina, 

bekon, mięso mrożone, jaja, skóry, 
wełny, jedwab i inne

MATERIAŁY

 

ENERGETYCZNE 

I SMARY

•Ropa naftowa, benzyna, olej 
napędowy i opałowy, koks, energia 

elektryczna

INNE 

CHEMIKALIA

•Aceton, alkohol etylowy, kwasy, 

itp..

METALE

•Aluminium, chrom, cyna, cynk, 
kadm, magnez, mangan, miedź, 

platyna, rtęć, srebro, złoto, a także 
półwyroby i wyroby z tych metali (w 

formie blach, monet), niektóre 
stopy, itp..

 

 

Wyznaczniki towarów 

giełdowych:

•Jednorodność  (wymienność,  oznacza 

że  jedną  partie  towaru  można  bez 

szkody dla nabywcy zastąpić tą samą 

ilością 

i jakością)
•Trwałość (nie może się łatwo psuć)
•Możliwość standaryzacji 
•Masowość popytu i podaży
•Niepewność  wielkości  popytu  i 

podaży

Uczestnicy giełdy

Do uczestników giełdy zalicza się: 
 członków giełdy, 
 maklerów, 
 gości giełdy.

Członkowie giełdy

 

Członkami 

giełdy 

są 

zazwyczaj 

przedsiębiorstwa 

produkcyjne 

lub 

handlujące 

towarem 

będącym 

przedmiotem  obrotu  na  danej  giełdzie. 
Członkami  mogą  być  osoby  fizyczne 
które reprezentują te firmy.
Mają  prawo  do  zawierania  transakcji 
zarówno w charakterze maklera jak i na 
własny 

rachunek, 

uczestnictwa 

w 

zebraniach giełd oraz prawo wyborcze. 

 

 

Większość  giełd  utrzymuje  stałą 

liczbę członków np. 
•Chicago  Board  of  Trage  ma  ich 

1402,
•New  York  Commodity  Exchange  – 

386,
•London  Commodity  Exchange  liczy 

35.
 
Członkostwo  ma  swoją  cenę,  która 

waha się w zależności od aktywności 

danej giełdy.

Maklerzy giełdowi 

Są pośrednikami przy zawieraniu transakcji. 
Makler działa na rachunek osób trzecich. Za 
swe  usługi  pobiera  prowizje  (wynosi  ok. 
0,5%). Uprawnienia maklerskie zdobywa się 
w  wyniku  zdanego  egzaminu.  Wymagania 
stawiane  maklerom  są  bardzo  wysokie  na 
wszystkich  giełdach  i  wiąże  się  z  licznymi 
ograniczeniami  (np.  zakaz  prowadzenia 
przez 

maklera 

transakcji 

giełdowych 

towarami, 

których 

jest 

producentem, 

przetwórcą lub zajmuje się ich obrotem). 

 

 

 

Goście giełdy

Mogą 

zawierać 

transakcje 

za 

pośrednictwem członków giełdy oraz 
maklerów.  Mogą  również  wejść  na 
giełdę 

w 

towarzystwie 

osoby 

uprawnionej.

Na giełdach towarowych 

zawierane są dwa 

podstawowe typy transakcji:

• transakcje rzeczywiste 
• transakcje nierzeczywiste 

Transakcje rzeczywiste  

Celem  jest  faktyczny  zakup  lub  sprzedaż 
towaru  (przeniesienie  prawa  własności) 
znajdującego  się  na  składzie,  w  pobliżu 
giełdy,  bądź  w  dalszej  odległości.  Może  to 
być  także  towar  będący  dopiero  w  fazie 
produkcji. 

Ze 

względu 

na 

termin

i  sposób  dostawy  transakcje  rzeczywiste 
dzieli się na: 
• 

transakcje 

z 

natychmiastową 

dostawą (spot) – odbiór towaru następuje 
w ciągu jednego dnia do dwóch tygodni od 
chwili zawarcia umowy; 

•

transakcje  na  przybycie  lub  na  towary
w  drodze  –  dotyczą  towarów  już  załadowanych
i  skierowanych  do  określonego  miejsca,  po 
zawarciu  transakcji  nabywca  wskazuje  miejsce, 
gdzie towar ma być ostatecznie dostarczony; 

•

transakcje  na  załadowanie  –  dostawca  po 
zawarciu  umowy  w  ustalonym  późniejszym 
terminie  ma  obowiązek  załadować  towar
w  porcie  wysyłki  lub  innym  miejscu  i  skierować 
go do miejsca ustalonego w umowie. 

Transakcje nierzeczywiste

     

Zawierane  nie  dla  chęci  kupna  samego 

towaru, ale dla odsprzedaży kontraktu po 
zmienionej
w  międzyczasie  cenie.  Transakcje  te 
nazywane  są  też  często  spekulacyjnymi. 
Pozwalają  na  rozwój  asekuracji  cenowej  i 
łagodzą  wpływ  koniunktury  na  wahania 
cen towarów. 

Największe giełdy towarowe na 

świecie znajdują się w:

 Chicago 
 Sydney
 Nowym Jorku 
 Londynie 
 Amsterdamie 

 

 

THE CHICAGO BOARD OF TRADE 

(CBOT)

Założona  w  roku  1848  celem  zorganizowania 
rynku 

zboża. 

Głównym 

zadaniem 

było 

wprowadzenie 

standaryzacji 

ilościowej 

i 

jakościowej  ziarna,  będącego  przedmiotem 
obrotu.
Aktualnie  na  tej  giełdzie  znajdują  się  w  obrocie 
kontrakty terminowe i opcje, dla których bazą są 
produkty rolne (kukurydza, soja, olej sojowy, ryż, 
pszenica,  owies),  indeksy  (Dow  Jones  Industrial 
Average  i  jego  odmiany),  stopy  procentowe 
(długoterminowe  obligacje  skarbowe),  metale 
(srebro i złoto), produkty naftowe (ropa naftowa, 
olej opałowy).

 

 

W  roku  1874  powstała  giełda  Chicago 
Produce Exchange w celu zorganizowania 
obrotu  masłem,  jajami,  drobiem  i  innymi 
produktami rolnymi. 
W  roku  1898  utworzona  została  odrębna 
giełda  Chicago  Butter  and  Egg  Board, 
która  docelowo  została  przekształcona  w 
Chicago 

Mercantile 

Exchange. 

Początkowo 

giełda 

działała 

jako 

organizacja non – profit. 
12 lipca 2007 CME połączył się z CBOT.

 

 

Obecnie  giełda  ta  oferuje  kontrakty 
terminowe  i  opcje  na  rozmaite 
produkty  rolne  (półtusze  wieprzowe, 
wołowinę,  bydło  rzeźne,  mleczne, 
nabiał i produkty leśne) oraz indeksy 
(m.in. S&P, Nasdaq, Nikkei 225)

 

 

London International Financial 

Futures And Options Exchange 

- LIFFE

Założona  w  1982  roku.  W  1998  roku 
zmieniono 

system 

notowań 

na 

elektroniczny.  Giełda  ta  należy  do 
największych  instytucji  na  świecie 
organizujących 

handel 

opcjami 

i kontraktami terminowymi.

 

 

Na  giełdzie  notowane  są  kontrakty 
terminowe, dla których bazą są stopy 
procentowe 

(3M 

EURBOR, 

3M 

Sterling,  itp.),  indeksy  (FTSE  i  jego 
odmiany),  obligacje  (długoterminowe 
obligacje  skarbowe)  oraz  towary 
(kakao, 

kawa, 

cukier, 

pszenica, 

ziemniaki).

 

 

London Metal Exchange

Jest  jednym  z  głównych  rynków  wymiany 

metali na świecie.
Została założona w 1877 roku.
Początkowo w obrocie była tylko miedź, ołów 

i  cynk.  Dopiero  w  późniejszych  czasach 

zostały 

wprowadzone 

inne 

metale: 

aluminium  (1978),  nikiel  (1979),  stopy 

aluminium (1992) i stal (2008). W 2005 roku 

rozpoczęła się wymiana tworzyw sztucznych, 

a w 2009 roku zaczęto również wyminę cyny.

 

 

London Commodity 

Exchange

Londyńska 

Giełda 

Towarowa 

– 

założona 
w  1954  roku,  połączyła  główne, 
samodzielne,  stowarzyszenia  handlu 
terminowego  w  ramach  towarów 
pochodzenia  rolnego  dla  utworzenia 
wspólnej 

giełdy. 

W 

ciągu 

lat 

działalności, giełda ta dostosowała się 
do  ciągle  zmieniającej  się  natury 
między 

narodowego 

handlu 

giełdowego.

 

 

Obecnie  uznawana  jest  jako  główne 
centrum  handlu  takimi  towarami  jak 
kakao  i  kawa.  Pozostałe  towary  to: 
cukier 

biały 

i 

surowy, 

pszenica, 

jęczmień,  ziemniaki,  nasiona  roślin 
oleistych 

(sojowe, 

kokosowe, 

rzepakowe, słonecznikowe), itp.

 

 

New York Mercantile 

Exchange (NYMEX)

Giełda  ta,  założona  w  roku  1872  przez 
grupę  handlarzy  nabiałem,  początkowo 
została  nazwana  Butter  and  Cheese 
Exchange  of  New  Jork.  W  roku  1882 
nazwa  została  zmieniona  na  New  Jork 
Mercantile  Exchange.  W  roku  1994 
połączyła  się  z  nowojorską  Commodity 
Exchange, tworząc największą na świecie 
giełdę  oferującą  instrumenty  pochodne 
na towary.

 

 

W  obrocie  znajdują  się  kontrakty 
terminowe  i  opcje  na  energię 
elektryczną, 

gaz 

ziemny, 

ropę 

naftową, 

benzynę 

bezołowiową, 

propan,  indeksy  (FTSE  Eurotop  100, 
FTSE 

Eurotop 

300), 

metale 

(aluminium,  miedź,  złoto,  srebro, 
platyna, pallad).

 

 

Sydney Futures Exchange 

(SFE)

Została  utworzona  w  1962  roku 

jako  Sydney  Greasy  Wool  Futures 

Exchange, 

gdzie 

głównym 

przedmiotem obrotu była wełna nie 

oczyszczona. 

W  1972  roku  zmieniła  nazwę  na 

Sydney Futures Exchange.
27  marca  2006  roku  ogłoszono 

połączenie między Australian Stock 

Exchange 

i 

Sydney 

Futures 

Exchange.

 

 

W  obrocie  znajdują  się  kontrakty 
futures  (terminowe)  oraz  opcje  na 
cztery 

najbardziej 

aktywne 

w 

obrocie  rynku  –  stopy  procentowe, 
akcje,  waluty  i  towary,  łącznie  z 
wełną i bydłem.

 

 

Bibliografia

• „Giełdy w gospodarce światowej” 

pod red. W. Januszkiewicza

• „Giełdy towarowe” M. Drewiński
• Internet