Zaburzenia głosu po leczeniu
Zaburzenia głosu po leczeniu
nowotworów krtani
nowotworów krtani
Zaburzenia głosu po leczeniu
Zaburzenia głosu po leczeniu
nowotworów krtani
nowotworów krtani
Epidemiologia raka
Epidemiologia raka
krtani
krtani
Rak krtani jest 4
Rak krtani jest 4
- tym pod względem częstości
- tym pod względem częstości
nowotworem u człowieka. U kobiet występuje 17
nowotworem u człowieka. U kobiet występuje 17
x rzadziej, jednak w ostatnich latach również
x rzadziej, jednak w ostatnich latach również
wśród kobiet obserwuje się wzrost zachorowań.
wśród kobiet obserwuje się wzrost zachorowań.
Polska należy do krajów o wysokiej zapadalności
Polska należy do krajów o wysokiej zapadalności
na tę chorobę. Ilość zachorowań ciągle wzrasta,
na tę chorobę. Ilość zachorowań ciągle wzrasta,
a wiek pacjentów ulega obniżeniu. Dla
a wiek pacjentów ulega obniżeniu. Dla
przykładu w 1960 roku odnotowano w Polsce
przykładu w 1960 roku odnotowano w Polsce
690 zachorowań, a w 1
690 zachorowań, a w 1
990
990
roku było ich już
roku było ich już
2500.
2500.
Czynniki ryzyka sprzyjające
Czynniki ryzyka sprzyjające
powstaniu raka krtani
powstaniu raka krtani
Długotrwałe działanie dymu tytoniowego
Długotrwałe działanie dymu tytoniowego
Nadużywanie
alkoholu
zwłaszcza
Nadużywanie
alkoholu
zwłaszcza
wysokoprocentowego
wysokoprocentowego
Działanie toksyn wziewnych w czasie pracy
Działanie toksyn wziewnych w czasie pracy
zawodowej (węglowodory aromatyczne zawarte
zawodowej (węglowodory aromatyczne zawarte
w spalinach, środki chemiczne używane do
w spalinach, środki chemiczne używane do
czyszczenia,
substancje
wytwarzane
w
czyszczenia,
substancje
wytwarzane
w
przetwórstwie
drewna
oraz
w
przemyśle
przetwórstwie
drewna
oraz
w
przemyśle
obuwniczym, pył azbestowy.)
obuwniczym, pył azbestowy.)
Dieta uboga w witaminy A i C
Dieta uboga w witaminy A i C
Dieta ubogobiałkowa
Dieta ubogobiałkowa
Wpływ palenia papierosów na
Wpływ palenia papierosów na
powstanie raka krtani
powstanie raka krtani
W procesie palenia tytoniu powstaje 4000
związków chemicznych, z których 40 może
zapoczątkować proces nowotworzenia. Działanie
tych związków polega na : miejscowym
drażnieniu
błony
śluzowej,
zmniejszeniu
utlenowania krwi, obniżeniu odporności i
stężenia antyoksydantów, a także uszkodzeniu
DNA komórki (działanie benzopirenu, który
powoduje mutacje genu p 53).
Wpływ picia alkoholu oraz
Wpływ picia alkoholu oraz
palenia papierosów na
palenia papierosów na
powstanie raka ktani
powstanie raka ktani
• Stałe
lub
częste
spożywanie
wysokoprocentowego
alkoholu
powoduje
przewlekły stan zapalny błony śluzowej, co
ułatwia penetrację substancji karcinogennych
zawartych w dymie tytoniowym.
• Badania Zatońskiego wykazały że wieloletnie
palenie tytoniu zwiększa ryzyko zachorowania na
nowotwór złośliwy krtani i gardła dolnego aż 30
x, a równoczesne palenie tytoniu i picie alkoholu
zwiększa ryzyko
330 x !
Stany przedrakowe w
Stany przedrakowe w
krtani
krtani
• Swoiste zapalenia krtani ( gruźlica, twardziel)
• Nawrotowe, nieswoiste zapalenie krtani
• Brodawczaki krtani u dorosłych
• Polipy krtani
• Modzelowatość krtani (pachydermia)
• Rogowacenie białe (leukoplakia)
• Rogowacenie czerwone
Objawy kliniczne raka
Objawy kliniczne raka
krtani
krtani
Zależą od:
Zależą od:
Umiejscowienia
Umiejscowienia
nowotworu
nowotworu
Stopnia złośliwości
Stopnia złośliwości
Formy wzrostu
Formy wzrostu
Charakteru naciekania
Charakteru naciekania
guza
guza
Stopnia
Stopnia
zaawansowania
zaawansowania
klinicznego
klinicznego
•Przeszkoda w gardle
•Ból przy połykaniu
•Zmiana barwy głosu
•Długotrwała chrypka
•Niepoddający się
leczeniu stan zapalny
•Duszność
•Krwioplucie
•Guz szyi
Stopnie zaawansowania
Stopnie zaawansowania
raka krtani
raka krtani
Rak przedinwazyjny-ograniczony do nabłonka
Rak przedinwazyjny-ograniczony do nabłonka
błony śluzowej (granicą jest błona podstawna).
błony śluzowej (granicą jest błona podstawna).
Rak inwazyjny przekracza błonę podstawną,
Rak inwazyjny przekracza błonę podstawną,
nacieka podścielisko, powstają komórki atypowe.
nacieka podścielisko, powstają komórki atypowe.
Stopień złośliwości raka zależy od dojrzałości
Stopień złośliwości raka zależy od dojrzałości
jego komórek:
jego komórek:
I-( G-1)- rak wysoko dojrzały,
I-( G-1)- rak wysoko dojrzały,
II-( G-2)- rak średnio dojrzały,
II-( G-2)- rak średnio dojrzały,
III-( G-3)- rak nisko dojrzały
III-( G-3)- rak nisko dojrzały
Rozpoznanie raka
Rozpoznanie raka
krtani
krtani
Opiera się na:
Opiera się na:
wywiadzie,
wywiadzie,
badaniu laryngologicznym (laryngoskopia
badaniu laryngologicznym (laryngoskopia
pośrednia, bezpośrednia)
pośrednia, bezpośrednia)
badaniu foniatrycznym (stroboskopia)
badaniu foniatrycznym (stroboskopia)
endoskopii+pobraniu wycinka
endoskopii+pobraniu wycinka
badaniach rtg (MRI, TK)
badaniach rtg (MRI, TK)
badaniu histopatologicznym
badaniu histopatologicznym
Średni czas rozpoznania raka krtani w Polsce
Średni czas rozpoznania raka krtani w Polsce
wynosi od 60 do 360 dni.
wynosi od 60 do 360 dni.
Leczenie raka krtani
Leczenie raka krtani
Chirurgiczne:
Chirurgiczne:
a) wewnątrzkrtaniowe
a) wewnątrzkrtaniowe
(mikrochirurgia,
(mikrochirurgia,
laser)
laser)
b) zewnątrzkrtaniowe
b) zewnątrzkrtaniowe
(operacje częściowe lub
(operacje częściowe lub
całkowite
całkowite
usunięcia krtani)
usunięcia krtani)
Radioterapia,
Radioterapia,
Chemioterapia
Chemioterapia
Wycięcie fałdu
Wycięcie fałdu
głosowego - chordektomia
głosowego - chordektomia
W
W
ycięcie
ycięcie
fałdu
fałdu
głosowe
głosowe
go
go
wraz z guzem. Może
wraz z guzem. Może
być wykonan
być wykonan
e
e
metodą tradycyjną, przez
metodą tradycyjną, przez
ci
ci
ę
ę
ci
ci
e
e
na szyi. Wówczas dla zabezpieczenia drożności
na szyi. Wówczas dla zabezpieczenia drożności
dróg
oddechowych,
przed
rozpoczęciem
dróg
oddechowych,
przed
rozpoczęciem
operacji wykonuje się tracheotomię, czyli
operacji wykonuje się tracheotomię, czyli
przecięcie
tchawicy
i
założenie
rurki
przecięcie
tchawicy
i
założenie
rurki
t
t
racheotomijnej. Po wygojeniu rany i powrocie
racheotomijnej. Po wygojeniu rany i powrocie
drożności
drożności
dróg
oddechowych
dróg
oddechowych
rurkę
rurkę
tracheotomijną usuwamy.
tracheotomijną usuwamy.
Mikrochirurgia endoskopowa
Mikrochirurgia endoskopowa
Częściowe lub całkowite
Częściowe lub całkowite
usunięcie krtani
usunięcie krtani
Typy zabiegów-
Typy zabiegów-
częściowe usuniecie krtani czołowe,
częściowe usuniecie krtani czołowe,
częściowe usunięcie krtani czołowo- boczne,
częściowe usunięcie krtani czołowo- boczne,
połowicze usunięcie krtani,
połowicze usunięcie krtani,
nadgłośniowe poziome usunięcie krtani,
nadgłośniowe poziome usunięcie krtani,
prawie całkowite usuni
prawie całkowite usuni
ę
ę
cie krtani
cie krtani
.
.
Radioterapia
Radioterapia
M
M
etoda stosowana w następujących przypadkach:
etoda stosowana w następujących przypadkach:
we wczesnych stadiach choroby nowotworowej,
we wczesnych stadiach choroby nowotworowej,
jako leczenie alternatywne do operacji
jako leczenie alternatywne do operacji
częściowych, głównie chordektomii,
częściowych, głównie chordektomii,
w przypadkach bardzo zaawansowanych,
w przypadkach bardzo zaawansowanych,
nieoperacyjnych,
nieoperacyjnych,
w przypadkach kiedy pacjent nie wyraża
w przypadkach kiedy pacjent nie wyraża
zgody
zgody
na
na
leczenie operacyjne
leczenie operacyjne
,
,
j
j
ako leczenie uzupełniające po operacji.
ako leczenie uzupełniające po operacji.
Chemioterapia
Chemioterapia
S
S
tosowana jest w przypadku
tosowana jest w przypadku
braku
braku
zgody na
zgody na
leczenie
leczenie
operacyjne oraz jako leczenie
operacyjne oraz jako leczenie
paliatywne:
paliatywne:
chemioterapia połączona z radioterapią
chemioterapia połączona z radioterapią
(chemioradioterapia)
(chemioradioterapia)
chemioterapia indukcyjna
chemioterapia indukcyjna
neoadiuwantowa
neoadiuwantowa
poprzedzająca
poprzedzająca
właściwe leczenie
właściwe leczenie
c
c
hemioterapia uzupełniająca, adiuwantowa.
hemioterapia uzupełniająca, adiuwantowa.
Powikłania po leczeniu raka
Powikłania po leczeniu raka
krtani
krtani
Po laryngektomii częściowej
Po laryngektomii częściowej
- dysfagia,
- dysfagia,
zachłystywanie się, zaburzenia dro
zachłystywanie się, zaburzenia dro
ż
ż
ności
ności
drogi oddechowej
drogi oddechowej
- zwężenia.
- zwężenia.
Po laryngektomii całkowitej - zakażenie rany,
Po laryngektomii całkowitej - zakażenie rany,
przetoka gardłowa, zwężenie tracheostomii,
przetoka gardłowa, zwężenie tracheostomii,
zwężenie przełyku, zaburzenie gospodarki
zwężenie przełyku, zaburzenie gospodarki
wapniowej w wyniku wycięcia przytarczyc,
wapniowej w wyniku wycięcia przytarczyc,
hypotyreoza wskutek wycięcia tkanki gruczołu
hypotyreoza wskutek wycięcia tkanki gruczołu
tarczowego.
tarczowego.
Powikłania po
Powikłania po
radioterapii
radioterapii
wczesne : zapalenie błon śluzowych, oparzenia
wczesne : zapalenie błon śluzowych, oparzenia
sk
sk
ó
ó
ry, oparzenie błon śluzowych g.d.o.
ry, oparzenie błon śluzowych g.d.o.
p
p
óźne : bliznowacenie, radionekroza tkanek szyi z
óźne : bliznowacenie, radionekroza tkanek szyi z
tkanką kostną włącznie, przewlekłe obrzęki
tkanką kostną włącznie, przewlekłe obrzęki
( duszność i dysfagia), zwężenie tracheostomii.
( duszność i dysfagia), zwężenie tracheostomii.
Zmiany po całkowitym
Zmiany po całkowitym
usunięciu krtani
usunięciu krtani
Zmiany dotyczące oddychania
Zmiany dotyczące oddychania
Zmiany dotyczące połykania i smaku
Zmiany dotyczące połykania i smaku
Zmiana sposobu komunikacji
Zmiana sposobu komunikacji
Sposoby uzyskania
Sposoby uzyskania
mowy zastępczej
mowy zastępczej
Rehabilitacja foniatryczna- wykształcenie
Rehabilitacja foniatryczna- wykształcenie
głosu przełykowego lub gardłowego,
głosu przełykowego lub gardłowego,
Zastosowanie metod chirurgicznych w celu
Zastosowanie metod chirurgicznych w celu
uzyskania wyżej wymienionych głosów
uzyskania wyżej wymienionych głosów
zastępczych za pomocą:
zastępczych za pomocą:
- autoplastycznych połączeń i przetok
- autoplastycznych połączeń i przetok
tchawiczo- przełykowych
tchawiczo- przełykowych
- protezy wentylowej ( fonacyjnej)
- protezy wentylowej ( fonacyjnej)
- miotomii mięśnia zwieracza gardłowo-
- miotomii mięśnia zwieracza gardłowo-
przełykowego.
przełykowego.
Głos przełykowy
Głos przełykowy
Seeman 1924 r
Seeman 1924 r
Mechanizm: generator drgań w ustach
Mechanizm: generator drgań w ustach
przełyku i m. pierścienno-gardłowy a
przełyku i m. pierścienno-gardłowy a
zastępczy zbiornik powietrza w przełyku.
zastępczy zbiornik powietrza w przełyku.
Powietrze wydostaje się z przełyku
Powietrze wydostaje się z przełyku
worowadza w drgania usta przełyku
worowadza w drgania usta przełyku
tworząc dźwięk podstawowy (60-80 Hz),
tworząc dźwięk podstawowy (60-80 Hz),
który jest modulowany
który jest modulowany
Głos przełykowy
Głos przełykowy
Rehabilitacja- od wytworzenia
Rehabilitacja- od wytworzenia
dźwięcznego odbicia (ructus)
dźwięcznego odbicia (ructus)
Metody: aspiracyjna i iniekcyjna
Metody: aspiracyjna i iniekcyjna
Czas trwania: od 6 tygodni do 3 miesięcy
Czas trwania: od 6 tygodni do 3 miesięcy
Czynniki utrudniające
Czynniki utrudniające
powstanie mowy przełykowej
powstanie mowy przełykowej
Ciśnienie w ustach przełyku > 80 mmHg
Ciśnienie w ustach przełyku > 80 mmHg
Ubytek słuchu >50 dB
Ubytek słuchu >50 dB
Upośledzony rozwój umysłowy
Upośledzony rozwój umysłowy
Stan po laryngektomii rozszerzonej
Stan po laryngektomii rozszerzonej
Brak uzębienia, protez
Brak uzębienia, protez
Choroby współistniejące
Choroby współistniejące
Duże zaawansowanie nowotworu krtani
Duże zaawansowanie nowotworu krtani
Wiek> 70 lat
Wiek> 70 lat
Duże zachyłki gardła
Duże zachyłki gardła
Mowa gardłowa
Mowa gardłowa
Pseudogłośnia znajduje się w gardle
Pseudogłośnia znajduje się w gardle
środkowym
środkowym
Sposoby uzyskania
Sposoby uzyskania
mowy zastępczej
mowy zastępczej
zastosowanie protezy głosowe
zastosowanie protezy głosowe
j (
j (
sztucznej
sztucznej
krtani):
krtani):
wytwarza ton
wytwarza ton
podstawowy,
podstawowy,
wprawia w
wprawia w
drgania mi
drgania mi
ęś
ęś
ni
ni
e
e
dna jamy ustnej, następnie
dna jamy ustnej, następnie
przetwarza ton w rezonatorach.
przetwarza ton w rezonatorach.
Przetoki głosowe – metody
Przetoki głosowe – metody
chirurgiczne
chirurgiczne
Przetoki głosowe: nalewkowe, nadpierscieniowe,
Przetoki głosowe: nalewkowe, nadpierscieniowe,
nadtchawicze (E. Mozolewski)
nadtchawicze (E. Mozolewski)
Przetoki Staffierego
Przetoki Staffierego
Etapy rehabilitacji
Etapy rehabilitacji
mowy zastępczej
mowy zastępczej
Wytworzenie toru oddechowego żebrowo -
Wytworzenie toru oddechowego żebrowo -
przeponowego
przeponowego
Uzyskanie dźwięcznego odbicia,
Uzyskanie dźwięcznego odbicia,
Trening koordynacji oddechowo - fonacyjnej,
Trening koordynacji oddechowo - fonacyjnej,
Wydłużanie czasu fonacji samogłosek,
Wydłużanie czasu fonacji samogłosek,
Poprawa natężenia głosu,
Poprawa natężenia głosu,
Rozszerzenie skali,
Rozszerzenie skali,
Ćwiczenie akcentu i intonacji
Ćwiczenie akcentu i intonacji
Kryteria oceny zastępczej
Kryteria oceny zastępczej
mowy przełykowej
mowy przełykowej
Płynność mowy
Płynność mowy
Ilość słów wypowiadanych po jednym
Ilość słów wypowiadanych po jednym
zaczerpnięciu powietrza
zaczerpnięciu powietrza
Koordynacja mowy z oddychaniem
Koordynacja mowy z oddychaniem
Charakter głosu (czysty, ochrypły)
Charakter głosu (czysty, ochrypły)
Sposób tworzenia ( swobodny, z wysiłkiem)
Sposób tworzenia ( swobodny, z wysiłkiem)
Zrozumiałość mowy przez otoczenie
Zrozumiałość mowy przez otoczenie
Gotowość do mówienia
Gotowość do mówienia
Czas fonacji samogłoski
Czas fonacji samogłoski
Odsetek zrozumiałych słów testu
Odsetek zrozumiałych słów testu
jednosylabowego
jednosylabowego
Cechy fizyczne zastępczej
Cechy fizyczne zastępczej
mowy przełykowej
mowy przełykowej
obniżenie częstotliwości podstawowej
obniżenie częstotliwości podstawowej
średnio o 80 Hz (60 - 100 Hz)
średnio o 80 Hz (60 - 100 Hz)
o
o
bniżenie natężenia głosu
bniżenie natężenia głosu
d
d
wukrotne zwolnienie tempa mowy,
wukrotne zwolnienie tempa mowy,
c
c
zas fonacji samogłoski średnio
zas fonacji samogłoski średnio
3 s (2 - 7 s)
3 s (2 - 7 s)
Głos a mowa
Głos a mowa
człowieka
człowieka
Mowa jest wytworem pracy 3 aparatów:
Mowa jest wytworem pracy 3 aparatów:
Aparatu oddechowego,
Aparatu oddechowego,
Aparatu głosowego,
Aparatu głosowego,
Aparaty artykulacyjnego
Aparaty artykulacyjnego
Głos - powstaje w aparacie fonacyjnym. Jest
Głos - powstaje w aparacie fonacyjnym. Jest
złożonym zjawiskiem akustycznym i
złożonym zjawiskiem akustycznym i
mechanicznym, ale również lustrzanym
mechanicznym, ale również lustrzanym
odbiciem osobowości, wyrazicielem emocji,
odbiciem osobowości, wyrazicielem emocji,
kluczem do zaobserwowania tendencji
kluczem do zaobserwowania tendencji
neurotycznych i psychotycznych ( def. Brodnica).
neurotycznych i psychotycznych ( def. Brodnica).
Rozwój głosu i mowy
Rozwój głosu i mowy
(krzyk noworodka)
(krzyk noworodka)
bezpośrednio po porodzie
bezpośrednio po porodzie
odruchowy (zmiana temp. otoczenia)
odruchowy (zmiana temp. otoczenia)
fizjologiczna rola
fizjologiczna rola
:
:
usunięcie zalegających wód płodowych
usunięcie zalegających wód płodowych
wzrost temp. ciała
wzrost temp. ciała
zwiększenie pojemności płuc w pierwszych dniach życia
zwiększenie pojemności płuc w pierwszych dniach życia
brak możliwości modulacji, bardzo przenikliwy
brak możliwości modulacji, bardzo przenikliwy
wysokość 400 – 600 Hz
wysokość 400 – 600 Hz
Rozwój głosu i mowy
Rozwój głosu i mowy
(krzyk noworodka)
(krzyk noworodka)
w zależności od wysokości może wyrażać
w zależności od wysokości może wyrażać
ból, głód lub strach
ból, głód lub strach
ton trwały narastający bądź opadający lub wielokrotnie
ton trwały narastający bądź opadający lub wielokrotnie
przerywany
przerywany
prosty krzyk niemowlęcia trwa
prosty krzyk niemowlęcia trwa
od 1,1 – 2,8 sek
od 1,1 – 2,8 sek
. i
. i
najczęściej przypomina jedną z samogłosek („a” lub „e”)
najczęściej przypomina jedną z samogłosek („a” lub „e”)
ton podstawowy u płci męskiej jest wyższy niż u płci
ton podstawowy u płci męskiej jest wyższy niż u płci
żeńskiej
żeńskiej
Rozwój głosu i mowy
Rozwój głosu i mowy
(krzyk noworodka)
(krzyk noworodka)
Osobliwością jest to, że częstotliwość krzyku
Osobliwością jest to, że częstotliwość krzyku
noworodka
noworodka
440 Hz
440 Hz
odpowiada międzynarodowemu
odpowiada międzynarodowemu
tonowi podstawowemu do strojenia instrumentów
tonowi podstawowemu do strojenia instrumentów
muzycznych.
muzycznych.
W czasie pierwszych miesięcy życia dziecko
W czasie pierwszych miesięcy życia dziecko
najczęściej wydaje dźwięki o częstotliwości
najczęściej wydaje dźwięki o częstotliwości
od 294 do
od 294 do
587 Hz,
587 Hz,
a podczas płaczu może osiągnąć
a podczas płaczu może osiągnąć
nadzwyczajną wysokość dźwięku (częstotliwość) nawet
nadzwyczajną wysokość dźwięku (częstotliwość) nawet
do
do
2637 Hz
2637 Hz
!!!.
!!!.
Wraz z rozwojem, po kilku miesiącach, te ekstremalnie
Wraz z rozwojem, po kilku miesiącach, te ekstremalnie
wysokie tony zostają ponownie utracone.
wysokie tony zostają ponownie utracone.
Rozwój głosu, mowy i
Rozwój głosu, mowy i
języka
języka
do 1 r.ż.
do 1 r.ż.
zakres głosu poszerza się do 5 – 6
zakres głosu poszerza się do 5 – 6
półtonów i wykształcają się 2 główne formanty
półtonów i wykształcają się 2 główne formanty
samogłosek
samogłosek
w czasie gaworzenia
w czasie gaworzenia
rozwija się fonacja
rozwija się fonacja
połączonych samogłosek (wokalizacja)
połączonych samogłosek (wokalizacja)
w okresie naśladowania dźwięków z
w okresie naśladowania dźwięków z
otoczenia
otoczenia
rozwijają się czynniki muzyczne mowy
rozwijają się czynniki muzyczne mowy
(rytm, dynamika i melodia)
(rytm, dynamika i melodia)
Rozwój głosu, mowy i języka
Rozwój głosu, mowy i języka
Wraz ze wzrostem krtani zakres głosu powiększa się, w wieku
Wraz ze wzrostem krtani zakres głosu powiększa się, w wieku
wczesnodziecięcym o kilka półtonów (zakres głosu obejmuje a do e
wczesnodziecięcym o kilka półtonów (zakres głosu obejmuje a do e
¹
¹
)
)
pod koniec 8 r.ż
pod koniec 8 r.ż
. głos dziecka obejmuje już jedną oktawę
. głos dziecka obejmuje już jedną oktawę
przed okresem dojrzewania
przed okresem dojrzewania
poszerza się do 1,5 oktawy (a jedynie u
poszerza się do 1,5 oktawy (a jedynie u
30% dzieci do 2 oktaw)
30% dzieci do 2 oktaw)
jednocześnie dochodzi do stopniowego obniżenia średniego
jednocześnie dochodzi do stopniowego obniżenia średniego
położenia (tj. wysokości głosu podczas mówienia)
położenia (tj. wysokości głosu podczas mówienia)
i zwiększenia możliwości modulacyjnych głosu
i zwiększenia możliwości modulacyjnych głosu
głosy dziecięce (7 – 14 r.ż)
głosy dziecięce (7 – 14 r.ż)
można podzielić na:
można podzielić na:
- soprany (15%)
- soprany (15%)
- mezzosoprany (50%)
- mezzosoprany (50%)
- alty (25%)
- alty (25%)
u dzieci wysokość głosu w czasie mowy mieści się w obrębie
u dzieci wysokość głosu w czasie mowy mieści się w obrębie
najniższych tonów zakresu głosu.
najniższych tonów zakresu głosu.
Rozwój głosu, mowy i języka
Rozwój głosu, mowy i języka
okres mutacji
okres mutacji
W okresie dojrzewania głos u chłopców obniża się o 1 oktawę, a u
W okresie dojrzewania głos u chłopców obniża się o 1 oktawę, a u
dziewczynek o 1/3 oktawy
dziewczynek o 1/3 oktawy
Typowy dla wieku dziecięcego mały zakres głosu wzrasta w obu
Typowy dla wieku dziecięcego mały zakres głosu wzrasta w obu
kierunkach tzn. tonów wyższych i niższych, aż osiągnie zakres
kierunkach tzn. tonów wyższych i niższych, aż osiągnie zakres
typowy dla dorosłych tj. 24 do 36 półtonów
typowy dla dorosłych tj. 24 do 36 półtonów
Wpływ hormonów płciowych powoduje zróżnicowanie struktury
Wpływ hormonów płciowych powoduje zróżnicowanie struktury
krtani u obu płci
krtani u obu płci
W klimacie środkowoeuropejskim mutacja występuje u chłopców
W klimacie środkowoeuropejskim mutacja występuje u chłopców
w wieku 13 – 14 r.ż., a u dziewcząt wraz z pierwszą miesiączką
w wieku 13 – 14 r.ż., a u dziewcząt wraz z pierwszą miesiączką
Zmiany mutacyjne trwają od 6 tyg. do 3 miesięcy
Zmiany mutacyjne trwają od 6 tyg. do 3 miesięcy