Technologia kosmetyków
Wykład 1
Zarys anatomii i fizjologii skóry
Technologia kosmetyków
Wykład 1
Zarys anatomii i fizjologii skóry
Uzyskanie mechanicznej ochrony
skóry przed czynnikami
zewnętrznymi (preparaty
ochronne)
Uzyskanie działania leczniczego,
gdzie miejscem działania
substancji leczniczej może być:
powierzchnia skóry (środki
odkażające i antyseptyczne)
Cele stosowania preparatów
dermatologicznych
warstwy położone głębiej (leki
przeciwhistaminowe,
przeciwzapalne, miejscowo
znieczulające)
narządy, do których substancja
lecznicza dociera w wyniku
wchłaniania przez skórę
wywierając działanie ogólne
BUDOWA ANATOMICZNA
SKÓRY
Skóra pokrywająca
całe ciało
człowieka, składa
się z trzech
warstw:
(epidermis),
(dermis),
(subcutis).
Naskórek
Naskórek – epidermis, składa się głównie z
dojrzewających
komórek nabłonkowych,
nazywanych
keratynocytami.
Oprócz
keratynocytów w naskórku znajdują się
również komórki barwnikowe —
Komórki te w.ytwarzają melaninę, która
determinuje kolor skóry;
komórki odpowiedzialne za reakcje
immunologiczne -
komórki Langerhansa
i
komórki układu nerwowego
—
komórki
Merkela
(wolno adaptujące się
mechanoreceptory odpowiedzialne za
bodźce dynamiczne, statyczne i wibracyjne).
Komórki naskórka migrują w kierunku
wierzchniej warstwy skóry przechodząc
końcowe różnicowanie.
Naskórek (najgrubszy na
rękach i stopach) Naskórek
tworzy kilka warstw:
podstawną(stratum
basale),
kolczystą (stratum
spinosum),
ziarnistą (stratum
granulosum),
rogową (stratum
conrneum)
W skórze właściwej (dermis)
utworzonej z
tkanki łącznej
, znajdują
się
włókna kolagenowe, elastyna
oraz
elementy komórkowe
(fibroblasty,
naczynia i nerwy).
W głębokiej warstwie skóry właściwej
znajdują się
receptory wrażeń
mechanicznych
– ciałka blaszkowate
Vatera-Paciniego.
Dermis tworzy główną masę skóry i
jest dużo grubsza niż epidermis, co
nadaje jej elastyczności.
Skóra właściwa
Tkanka podskórna
Tkankę podskórną –tworzy
tkanka
tłuszczowa
i
łączna
. W skórze znajdują
się przydatki skóry:
gruczoły potowe
(ekrynowe, które wydzielają pot pod
wpływem emocji i impulsów w układu
nerwowego),
gruczoły łojowe
,
paznokcie
i
włosy
.
tkanka podskórna rąk posiada
znikomą ilość gruczołów łojowych, co
znacznie zmniejsza jej możliwości do
wytwarzania sebum.
Wewnętrzna strona dłoni nie posiada
mieszków włosowych,
SKÓRA JAKO ORGAN
OCHRONNY
Skóra ręki stanowi warstwę ochronną
przed szkodliwymi czynnikami różnej
natury. Jest to bariera chroniąca przed
zakażeniem bakteriami, grzybami,
wirusami, przed czynnikami
mechanicznymi, termicznymi,
chemicznymi i promieniowaniem
świetlnym, oraz zapewnia niezmienne
warunki dla środowiska wewnętrznego
organizmu (homeostazę).
Ochrona przed urazami
mechanicznymi
tkanka tłuszczowa podskórna dzięki
swojej sprężystości osłabia działanie
urazów mechanicznych a włókna
kolagenowe i sprężyste nadają
dodatkowej spoistości. Falisty układ
brodawek podskórnych pozwala na
rozciągnięcie skóry. Dodatkowo warstwa
rogowa ma zdolność przerastania w
przypadku powtarzających się urazów
mechanicznych.
Ochronę przed czynnikami
chemicznymi
Ochronę przed czynnikami
chemicznymi stanowią: płaszcz
tłuszczowy, w postaci wydzieliny z
gruczołów łojowych i wody wydzielanej
przez gruczoły potowe, kwaśne pH skóry
(pH 4,2-5,6) – bariera dla rozwoju
grzybów i bakterii i keratyna zawarta w
komórkach naskórka – ochrona przed
działaniem kwasów. Stałe wysychanie
powierzchni skóry i złuszczanie się
naskórka powoduje, iż bakterie zostają
usunięte mechanicznie.
Ochrona przed czynnikami
fizycznymi
Ochrona przed czynnikami
fizycznymi polega na tworzeniu się
melaniny, która ma zdolność zarówno
rozpraszania jak i pochłaniania
biologicznie czynnej części widma
słonecznego, tak więc stanowi ochronę
przed promieniami nadfioletowymi (UV).
Mechanizmy polegające na zwiększaniu
i zmniejszaniu utraty ciepła przez
organizm są elementem ochronnym
przed nadmiernym przegrzaniem lub
oziębieniem skóry.
Przenikanie substancji przez
skórę
Substancja lecznicza może
przenikać przez skórę trzema
drogami:
1. Transdermalnie
– przez komórki,
2. Transepidermalnie
– pomiędzy
komórkami,
3. Transfolikularnie
– przez
gruczoły i mieszki włosowe.
Barierę podczas procesu
wnikania stanowi warstwa
rogowa naskórka-zwłaszcza ściśle
ułożone suche i całkowicie
zrogowaciałe komórki jej
najbardziej zewnętrznej warstwy.
Warstwa rogowa zawiera ok. 5-
10% wody, jednak białka obecne
w błonach komórek zdolne są do
wiązania ok. 80% wody.
Nawodnienie sprawia, że warstwa
rogowa pęcznieje i staje się
bardziej przepuszczalna.
Wnikanie substancji do warstwy
rogowej i przechodzenie przez nią
jest etapem najpowolniejszym,
określającym szybkość całego
procesu dyfuzji przez skórę
Przenikanie przez kolejne
warstwy żywych komórek
naskórka i wychwytywanie
substancji leczniczej przez
kapilary przebiega szybko.
O przepuszczalności skóry
(większej lub mniejszej) dla
różnych związków
chemicznych decydują
czynniki:
Typ skóry,
Anatomiczna lokalizacja skóry,
Wiek osoby stosującej preparat,
Stan skóry (zmiany chorobowe,
uszkodzenia mechaniczne, stan
nawodnienia)
Działanie kosmetyku
przeznaczonego do podania na
skórę zależy od:
Właściwości fizykochemicznych
substancji leczniczej,
- substancje rozpuszczalne w lipidach
łatwiej przenikają przez warstwę
rogową niż substancje hydrofilowe.
- Modyfikacja lipofilowości kosmetyków
w celu zwiększenia przenikania przez
skórę →
koncepcja prekursora
kosmetyku (prokosmetyku),
który po
przeniknięciu przez warstwę rogowa
ulega zmetabolizowaniu i uwalnia
aktywną substancję macierzystą
- Dyfuzja substancji polarnych i
zjonizowanych poprzez kanały
hydrofilowe skóry.
Największa
absorbcja substancji czynnej następuje,
gdy stężenie formy niezjonizowanej jest
największe
W kosmetykach aplikowanych na skórę
stosuje się substancje lecznicze
(czynne) w formie kwasowej lub
zasadowej, a nie w formie soli.
Jeśli w dyfundującej cząsteczce obecne
są
grupy polarne
możliwe są ich
oddziaływania z grupami polarnymi
obecnymi w naskórku – powoduje to
spadek zdolności cząsteczki do dyfuzji.
- Wielkość cząsteczek
– szybciej
przenikają związki o mniejszej
cząsteczce (hydrokortyzon,
estradiol, jod, kwas borny,
nitrogliceryna) niż te o cząsteczce
większej. Hormony peptydowe,
antybiotyki makrolidowe,
wielocukry praktycznie nie
przenikają przez skórę.
- Lotność związku
– gazy przenikają
przez skórę łatwo
Rodzaju podłoża i jego właściwości,
Podłoże –
obojętny, chemicznie
trwały nośnik kosmetyku, który
powinien uwalniać substancje
leczniczą we właściwym czasie i
właściwej ilości. W wyniku
własnego oddziaływania na skórę
powinien ułatwiać jej wnikanie do
warstwy rogowej
Stanu skóry,
Wzajemnego oddziaływania
kosmetyk-podłoże-skóra,
Obecności substancji
pomocniczych.
Substancje
pomocnicze
– mogą mieć
decydujący wpływ na szybkość
uwalniania substancji aktywnej z
preparatu (kremu, toniku,
balsamu), na szybkość wchłaniania
i trwałość postaci kosmetyku.