Pan z wójtem i 
plebanem.

Krótka rozprawa o klasowym wymiarze sojuszu 

między biznesem, państwem i Kościołem 

katolickim w Polsce po 1989 roku.

Nawi

ą

zanie do filozofii Karola 

Marksa



Praca jest tym, co czyni ludzi i ich relacje takimi, jakie są w danych i 

względnie stałych warunkach zewnętrznych. Zniekształcona przez 

podział pracy prowadzi do degradacji, dehumanizacji, niezdrowych 

stosunków międzyludzkich, świadomego i nieświadomego 

fałszowania rzeczywistości dla zachowania istniejącego porządku i 

ukrycia prawdy o nim.

„W społecznym wytwarzaniu swego życia ludzie wchodzą ze 

sobą w określone, konieczne, niezależne od ich woli 

stosunki, które odpowiadają określonemu szczeblowi rozwoju 

ich materialnych sił wytwórczych. Całokształt tych 

stosunków produkcji tworzy ekonomiczną strukturę 

społeczeństwa, realną bazę, na której się wznosi nadbudowa 

prawna i polityczna, a której odpowiadają określone formy 

świadomości społecznej. Sposób produkcji życia 

materialnego warunkuje społeczny, polityczny i duchowy 

proces życia w ogóle. Nie świadomość ludzi określa ich byt, 

lecz przeciwnie, ich byt społeczny określa ich świadomość.”

Nawi

ą

zanie do filozofii Karola 

Marksa, cd.



Materializm historyczny zakłada, że baza 

ekonomiczna na każdym etapie warunkuje 

specyficzną dla danego szczebla rozwoju 

społeczeństwa nadbudowę ideologiczną.

Według Marksa o istnieniu danej klasy 

decydują ekonomiczne warunki 

egzystencji, które różnicują styl życia 

ludzi i tworzą między nimi i innymi 

klasami antagonistyczne 

przeciwieństwo.

Sojusz biznesu, pa

ń

stwa i 

Ko

ś

cio

ł

a

Założenia wprowadzające w problematykę sojuszu:

1.

Zachodzi w szerokich ramach globalnego kapitału.

2.

Najważniejsze miejsce w sojuszu zajmuje biznes, po nim Kościół 

(jako patriarchalna struktura hierarchiczna), a następnie państwo 

(głównie z własnego wyboru).

3.

Interesy każdej ze stron układu są inne i sprzeczne z pozostałymi. 

Do konfrontacji między nimi nie dochodzi jedynie z powodu 

nieopłacalności, gdyż straty mogłyby być większe niż zyski.

4.

Opiera się na czynnikach materialnych.

5.

Trwałość sojuszu jest pochodną istniejącego podziału pracy na 

materialną i duchową. Biznes jest tu ekonomistą, Kościół – 

ideologiem, a państwo – organizatorem.

Rola Ko

ś

cio

ł

a w pa

ń

stwie

W latach 80-tych wygrani solidarnościowcy zaczęli wprowadzać w ustrój państwa zachodni model 

kapitalizmu, który narzucał ludziom zupełnie inny, skrajny styl życia i myślenia. Najważniejsza 

rolę zaczęły pełnić funkcje pracownicze, które jako jedyne określały wartość pracownika. 

Zjawisko, to odpowiada procesom alienacji Karola Marksa. 

Alienacja następuje w sytuacji, gdy skutki ludzkich czynów sprzeciwiają się swoim prawdziwym 

przeznaczeniom, gdy wartości lub odgrywane role nie reprezentują prawdziwych motywów, 

potrzeb i celów. W wypadku Polski lat 80-tych twory te urzeczywistniały interesy kapitalizmu. 

Alienacji towarzyszyła autoalienacja.

Autoalienacja, to wyobcowanie się człowieka w stosunku do społeczeństwa, innych ludzi a nawet 

samego siebie. Jest reakcją subiektywną człowieka, opartą na ludzkich odczuciach, postawach i 

przeżyciach.

Kościół aktywnie wspierał te zjawiska. Dzięki, wprowadzonej w 1989r. 

ustawie o stosunku PRL do Kościoła katolickiego, pozyskał znaczny majątek 

i co za tym idzie uprzywilejowaną pozycję. Działo się tak za sprawą Komisji 

Majątkowej, która miła być sądem polubownym pomiędzy sprzecznymi 

interesami rządu a Kościoła. W rezultacie za zamkniętymi drzwiami, i za 

zgodą obu stron, Kościół coraz bardziej się bogacił. Kolejnym etapem 

wzrostu roli Kościoła było wprowadzenie w 1990r religii do szkół, a dwa lata 

później włączenie oceny z tego przedmiotu w poczet przedmiotów 

znajdujących się na szkolnych świadectwach. 
W 1997 roku katecheci, za nauczanie religii, zaczęli otrzymywać pensję od 

państwa. Jednak treść nauczania i obsada nauczycieli pozostaje w kwestii 

Kościoła.

Ko

ś

ció

ł 

a biznes

Rozpad systemu zabezpieczeń społecznych PRL sprawił, że 

Kościół zdobył także dominującą pozycję na polu 

publicznie opłacanej działalności charytatywnej. W 

poczet jego majątku weszły 33 szpitale, 300 domów 

starców, zakładów opieki i sierocińców oraz ponad 1800 

poradni rodzinnych i wychowawczych.

Kościół, wciąż powiększając swój majątek, 

jednocześnie podtrzymywał niechęć 

ubogich do bogacenia się, tworząc 

wizerunek bogacza – zausznika 

szatana. Piętnuje bogactwo kojarząc je 

z moralną degradacją, rozpowszechnia 

myślenie, że droga do bogactwa jest 

drogą do potępienia.

Rosn

ą

ca rola Ko

ś

cio

ł

a

Wpływ Kościoła na podejmowane decyzje ujawnia się również w sferze seksualności i reprodukcji. 
W 1992r opozycjoniści względem Kościoła stworzyli Społeczny Komitet na rzecz Referendum, którego 

tematem miało być pytanie o karalność aborcji. Kościół katolicki jako organizacja polityczna 

pragnie utrzymać jak największą liczebność swoich wyznawców. W konsekwencji, pomimo dużego 

poparcia referendum, jego wniosek odrzucono, a rok później Sejm uchwalił represyjną ustawę 

antyaborcyjną.

Wprowadzone prawa i restrykcje najbardziej dotknęły warstwy 

najbiedniejsze. Dzięki rozbudowanemu podziemiu aborcyjnemu, 

kobiety o uprzywilejowanej pozycji, które mogły mieć dzieci i miały 

środki na ich wychowanie, nadal mogły dokonać aborcji. Te jednak, 

które nie miały środków do życia i wychowania potomstwa, rodziły 

dzieci pogłębiając tym samym swe ubóstwo i skazując na taką samą 

biedę swe dzieci. 

Tworzyły się rodziny wielodzietne, których ubóstwo sukcesywnie 

wzrastało. W 1997r stopa ubóstwa takich rodzin wynosiła 20,1%, w 

2004r wzrosła do 40,1 % a w roku 2005 wynosiła już 44 %.

Proces postępującego dziedzictwa pozycji społecznej warstw 

najbiedniejszych sprawił, że stawała się ona coraz liczniejsza. Ponad 

to ubóstwo dzieci i młodzieży, które ogranicza ich rozwój, utrudnia 

socjalizację i start w dorosłe życie, zagraża utrwaleniem tego stanu.

Rola Ko

ś

cio

ł

a rzymskokatolickiego 

w transformacji spo

ł

eczno-

ekonomicznej, podkre

ś

laj

ą

ca 

zarówno wzrost si

ł

y ekonomicznej 

Ko

ś

cio

ł

a, jak i jego zdolno

ść 

do 

skupiania wokó

ł

 siebie oraz 

politycznego neutralizowania (np. 
poprzez Radio Maryja) osób 
biednych i wykluczonych.

Ojciec Rydzyk i Radio 
Maryja

Wyznawcy Rydzyka są to osoby wykluczone z 

cywilizacji bankomatów, kart kredytowych, kremów 

przeciwzmarszczkowych, telefonów komórkowych 

itp.

Wokół ojca Rydzyka i Radia Maryja 

gromadzą się ludzie chorzy, 

ubodzy, których niskie renty i 

emerytury skazują na życie na 

marginesie. W Radiu Maryja 

odnajdują swojskie treści (te, 

których pragną słyszeć); RM daje 

im nadzieję i radość, jest ostoją 

trwałości w płynnym i 

nieprzyjaznym im świecie.

Dzia

ł

alno

ść 

Ojca Dyrektora

Ojciec Rydzyk od lat łączy znaczące osiągnięcia w sferze 

przedsiębiorczości z konsekwentnym ujmowaniem się za 

słabymi, znajdującymi się na marginesie społeczeństwa 

konsumpcyjnego, a także wpływa na sferę polityki. 

Szkoda, że autor artykułu nie 

ustosunkował się do skarg 

niektórych osób, które oddały dla 

Radia Maryja wszystkie swoje 

oszczędności, a gdy zdarzyło się, że 

zachorowały i potrzebowały pomocy 

i zwróciły się z tym do Radia Maryja, 

to nawet nikt nie chciał z nimi 

rozmawiać. 

Dzia

ł

alno

ść

 

Ojca 

Dyrektora, cd.

Ze względu na dużą liczbę zwolenników Rydzyk czuje się 

bezkarny i niejednokrotnie działa na granicy prawa lub 
je przekracza, przykładami takich działań są:



lekceważenie zobowiązań wobec Krajowej Rady 
Radiofonii i Telewizji,



antysemickie ekscesy,



lżenie najwyższych organów państwa,



skuteczne forsowanie korzystnych dla siebie 
rozwiązań ustawowych,



zbiórka świadectw udziałowych,



unikanie podatków, itp.

Dzia

ł

alno

ść

 

Ojca 

Dyrektora, cd.

Według szacunków serwisu Money.pl z 2006 r. 

straty skarbu państwa z tytułu niezapłaconych 
podatków mogą wynosić minimum 30 mln zł 
rocznie. 

W artykule autor niedokładnie podał tę 

informację – napisał o dochodach 
zamiast o stratach, przez co sens 
informacji jest zupełnie wypaczony; na 
szczęście podał źródło i można było 
sprawdzić, że chodzi o straty.

 

Podobie

ń

stwa mi

ę

dzy 

chrze

ś

cija

ń

stwem a 

komunizmem

Tu i tu dążeniem jest zbudowanie bezpaństwowego i 

bezklasowego społeczeństwa. Marks, jako ateista,  w 

jednym z opracowań napisał, że „jednostki osiągają 

szczyt doskonałości poświęcając się dla innych” i „nawet 

religia uczy nas, że idealna istota, którą wszyscy starają 

się naśladować, poświęciła siebie dla dobra ludzkości”.

Perspektywy

Prawdopodobnie w 

najbliższych latach w 

Polsce postępować 

będzie laicyzacja oraz 

prywatyzacja religii. Nie 

sposób wykluczyć, że 

sojusz biznesu, Kościoła i 

państwa będzie powoli 

tracił materialne 

podstawy.