ZBIOROWE PRAWO PRACY

POJĘCIE ZBIOROWEGO PRAWA PRACY

• W najogólniejszym ujęciu zbiorowe prawo pracy

to ogół przepisów,

które regulują prawa i interesu grupowe pracowników i pracodawców.

• Przedmiotem gry między partnerami społecznymi są przede

wszystkim interesy reprezentowanych przez nich podmiotów w ujęciu
globalnym, dotyczącym całej grupy, a nie poszczególnych jednostek.

• Do zakresu przedmiotowego zbiorowego prawa pracy zalicza się:

- stosunki dotyczące działalności związków zawodowych i organizacji
pracodawców
- rozwiązywanie sporów zbiorowych
- stosunki regulowane przez układy zbiorowe pracy
- stosunki związane z udziałem pracowników w zarządzaniu zakładami
pracy

T. Zieliński, Pojęcie i przedmiot zbiorowego prawa pracy, w: Zbiorowe prawo pracy w społecznej gospodarce

rynkowej, red. G. Goździewicz, Toruń 2000, s. 17 i n.

PODSTAWOWE ZASADY ZBIOROWEGO

PRAWA PRACY

• Zasada dialogu społecznego w zbiorowych stosunkach pracy
• Zasada ograniczonej roli państwa w zbiorowych stosunkach pracy
• Zasada równego traktowania partnerów społecznych
• Zasada autonomii partnerów społecznych
• Zasada prawa koalicji
• Zasada kształtowania zbiorowych stosunków pracy w drodze

rokowań

• Zasada zachowania pokoju społecznego w zbiorowych stosunkach

pracy

• Zasada uznania prawa partnerów społecznych do akcji zbiorowych
• Zasada uczestnictwa pracowników w zarządzaniu zakładem pracy.

G. Goździewicz, Podstawowe zasady zbiorowego prawa pracy, w: Zbiorowe prawo pracy w

społecznej gospodarce rynkowej, red. G. Goździewicz, Toruń 2000.

ZWIĄZKI ZAWODOWE

• Związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną

organizacją ludzi pracy powołaną do reprezentowania i

obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych (art. 1

u.z.z.).

• Cechy pojęciowe związku zawodowego to:

dobrowolność

- samorządność
- niezależność

• Nikt nie może ponosić ujemnych następstw z powodu

przynależności do związku zawodowego lub pozostawania poza

nim albo wykonywania funkcji związkowej (art. 3 u.z.z.).

•

Statuty oraz uchwały związkowe określają swobodnie struktury

organizacyjne związków zawodowych. Zobowiązania majątkowe

mogą podejmować wyłącznie statutowe organy struktur

związkowych posiadających osobowość prawną (art. 9 u.z.z.).

ZAKRES SWOBODY KOALICJI

• Szersze prawo koalicji

czyli prawo zrzeszania się i tworzenia

związków zawodowych posiadają:

pracownicy

bez względu na

podstawę nawiązania stosunku pracy,

członkowie rolniczych

spółdzielni produkcyjnych

, oraz

osoby wykonujące pracę na

podstawie umowy agencyjnej

, jeżeli nie są pracodawcami oraz

osoby skierowanym do zakładu pracy w celu odbycia służby
zastępczej.

• Węższe prawo koalicji

czyli prawo wstępowania do związków

zawodowych (bez prawa ich tworzenia) przysługuje:

osobom

wykonującym pracę nakładczą

(mogą wstępować do związków

zawodowych działających w zakładzie pracy, z którym nawiązały
umowę o pracę nakładczą),

emeryci i renciści, bezrobotni

• Ograniczenia swobody koalicji w odniesieniu do szczególnych

kategorii pracowników mogą wynikać z przepisów szczególnych

ZASADY REPREZENTACJI PRACOWNIKÓW

• Zasady reprezentacji pracowników przez związki zawodowe

uregulowane zostały odmiennie dla spraw o charakterze zbiorowym
i odmiennie dla spraw o charakterze indywidualnym.

• W zakresie praw i interesów zbiorowych

obowiązuje zasada

reprezentacji ogólnej – w tych sprawach

związki zawodowe

reprezentują wszystkich pracowników, niezależnie od ich
przynależności związkowej.

• W sprawach indywidualnych stosunków pracy

obowiązuje zasada

reprezentacji szczególnej -

związki zawodowe reprezentują prawa i

interesy swoich członków

. Na wniosek pracownika niezrzeszonego

związek zawodowy może podjąć się obrony jego praw i interesów
wobec pracodawcy.

• Reprezentacja w sprawach indywidualnych

wymaga woli osoby

reprezentowanej

. W sprawach indywidualnych nie można narzucić

reprezentacji związkowej –

zasada negatywnej wolności związkowej

TWORZENIE ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

• Związek zawodowy powstaje z mocy uchwały o jego

utworzeniu, odjętej przez co najmniej 10 osób
uprawnionych do tworzenia związków zawodowych.

• Osoby które podjęły uchwałę o utworzeniu związku

zawodowego, uchwalają statut i wybierają komitet
założycielski w liczbie od 3 do 7 osób.

• Związek zawodowy podlega obowiązkowi rejestracji w KRS.

Jeżeli komitet założycielski nie złoży w terminie 30 dni od
dnia założenia związku wniosku o rejestrację, uchwała o
utworzeniu związku traci moc.

• Związek zawodowy oraz jego jednostki organizacyjne

wskazane w statucie nabywają osobowość prawną z dniem
zarejestrowania.

WYKREŚLENIE ZWIĄZKU Z REJESTRU

Związek zawodowy ulega wykreśleniu z rejestru w przypadku:

• Podjęcia uchwały o rozwiązaniu związku przez wskazany w statucie

organ;

• Gdy zakład pracy, w którym dotychczas działał związek zawodowy

został wykreślony w właściwego rejestru z powodu likwidacji lub
upadłości tego zakładu, albo jego przekształcenia organizacyjno –
prawnego uniemożliwiającego kontynuowanie działalności tego związku;

• Gdy liczba członków związku utrzymuje się poniżej 10 przez okres

dłuższy niż 3 miesiące.

Związek zawodowy może również zostać wykreślony z rejestru na wniosek

Ministra Sprawiedliwości, jeżeli prowadzi działalność sprzeczną z
ustawą, a uprzednio podejmowane środki (grzywna, nakazanie
przeprowadzenia nowych wyborów do organu związku) okażą się
bezskuteczne.

POLSKI MODEL RUCHU ZWIĄZKOWEGO

• Cechą charakterystyczną polskiego modelu ruchu

związkowego jest

wyeksponowanie roli organizacji szczebla

zakładowego

– zakładowych organizacji związkowych.

• Szczególna rola zakładowych organizacji związkowych

wynika:
1)

z faktu, że tylko zakładowe (ewentualnie

międzyzakładowe) organizacje związkowe mogą działać na
szczeblu zakładu pracy

, co wymusza na związkach

ponadzakładowych tworzenie struktur zakładowych;
2)

z wyposażenia zakładowych organizacji związkowych z

bardzo rozległe kompetencje

• Można zatem mówić o zakładowym modelu polskiego ruchu

związkowego.

ZAKŁADOWA ORGANIZACJA ZWIĄZKOWA

Zakładowe organizacje związkowe mogą być tworzone na dwa sposoby:

• W trybie ustawowym

(samodzielne związki zawodowe obejmujące zakresem

działania jeden zakład pracy).

• W trybie statutowym

(jednostki organizacyjne organizacji ponadzakładowych)

Zakładowa organizacja związkowa musi obejmować zakresem działania

cały zakład

pracy

Uprawnienia zakładowej organizacji związkowej przysługują tylko tym organizacjom,

które zrzeszają

co najmniej 10 członków będących pracownikami lub nakładcami

Organizacja związkowa ma obowiązek informować o liczbie członków związku, w tym

o liczbie członków będących pracownikami i nakładcami

na koniec każdego

kwartału

Organizacje związkowe nie zrzeszające wskazanej liczby członków mogą istnieć,

jednakże są „ubezwłasnowolnione”, pracodawca nie ma obowiązku w nimi
współdziałać.

MIĘDZYZAKŁADOWA ORGANIZACJA ZWIĄZKOWA

• Organizacją międzyzakładową jest

organizacja obejmującą swoim

zakresem działania więcej niż jednego pracodawcę

. O tym jakich

pracodawców obejmuje działaniem międzyzakładowa organizacja
związkowa rozstrzygają samorządne decyzje właściwych organów
danego związku zawodowego.

• O możliwości działania u danego pracodawcy przesądza

zrzeszanie co najmniej jednego pracownika zatrudnionego u tego
pracodawcy

, a nie jedynie postanowienia statutu obejmującego

pracodawcę zakresem działania organizacji.

• Międzyzakładowe organizacje związkowe mogą być tworzone na

dwa sposoby –

ustawowy i statutowy

• Międzyzakładowym organizacjom związkowym przysługują

uprawnienia zakładowych organizacji związkowych. Co do zasady
międzyzakładowa organizacja związkowa wykonuje te uprawnienia
u każdego pracodawcy z osobna.

UPRAWNIENIA ZAKŁADOWEJ ORGANIZACJI

ZWIĄZKOWEJ

Do zakresu działania zakładowej organizacji związkowej należy w

szczególności:

Zajmowanie stanowiska w indywidualnych sprawach pracowniczych w
zakresie unormowanym w przepisach prawa pracy.

Zajmowanie stanowiska wobec pracodawcy i organu samorządu załogi
w sprawach dotyczących zbiorowych interesów i praw pracowników.

Sprawowanie kontroli nad przestrzeganiem w zakładzie pracy
przepisów prawa pracy, a w szczególności przepisów oraz zasad bhp.

Kierowanie działalności społecznej inspekcji pracy i współdziałanie z
państwową inspekcją pracy,

Zajmowanie się warunkami życia emerytów i rencistów,

Ustalanie zasad wykorzystywania zakładowego funduszu świadczeń
socjalnych, współdziałanie z pracodawcą przy przyznawaniu świadczeń
z funduszu.

UPRAWNIENIA GWARNACYJNE ZAKŁADOWYCH

ORGANIZACJI ZWIĄZKOWYCH

• Prawo do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy członka

zarządu zakładowej organizacji związkowej.

• Prawo do zwolnienia od pracy zawodowej z zachowaniem prawa

do wynagrodzenia na czas niezbędny do wykonania doraźnej
czynności wynikającej z funkcji związkowej, jeżeli czynność ta nie
może być wykonana w czasie wolnym od pracy.

• Prawo do pomieszczenia i urządzeń koniecznych do prowadzenia

działalności związkowej na zasadach określonych w umowie z
pracodawcą.

• Prawo do szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy członków

zarządu zakładowej organizacji związkowej oraz członków
zakładowej organizacji związkowej upoważnionych do jej
reprezentowania wobec pracodawcy.

• Prawo do żądania od pracodawcy potrącania składek związkowych

z wynagrodzenia pracownika (za jego pisemną zgodą).

SZCZEGÓLNA OCHRONA DZIAŁACZY ZWIĄZKOWYCH

• Zakres podmiotowy

: szczególną ochroną obejmowani są: a) imiennie

wskazani uchwałą członkowie zarządu zakładowej organizacji związkowej,
b) imiennie wskazani członkowie zakładowej organizacji związkowej
upoważnieni do jej reprezentowania wobec pracodawcy.

• Zakres przedmiotowy:

zakaz wypowiedzenie i rozwiązania stosunku pracy

bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej, zakaz jednostronnej
niekorzystnej zmiany warunków pracy i płacy.

• Limit osób podlegających ochronie ustalany może być na dwa sposoby:

parytetowy i progresywny,

zależnie od wyboru zakładowej organizacji

związkowej. Organizacja nie mająca statusu organizacji reprezentatywnej
ma prawo

do jednego członka podlegającego ochronie.

• Okres ochrony:

przez czas wskazany przez okres określony uchwałą

zarządu a po jego upływie - dodatkowo prze czas odpowiadający połowie
okresu określonego uchwałą, nie dłużej jednak niż rok po jego upływie.

• Ochrona przysługuje też 3 członkom komitetu założycielskiego przez 6 m-

REPREZENTOWANIE W WARUNKACH PLURALIZMU

• W sprawach indywidualnych

każda zakładowa organizacja związkowa broni

praw i reprezentuje interesy swoich członków

• Pracownik niezrzeszony w związku zawodowym ma prawo do obrony swoich

praw na zasadach dotyczących pracowników będących członkami związku,
jeżeli wybrana przez niego zakładowa organizacja związkowa wyrazi zgodę na
obronę jego praw pracowniczych.

• W sprawach dotyczących zbiorowych praw i interesów pracowniczych

organizacje związkowe

mogą tworzyć wspólną reprezentację.

• W sprawach wymagających zawarcia porozumienia lub uzgodnienia stanowiska

z pracodawcą zakładowe organizacje związkowe powinny uzgodnić
przedstawić

wspólnie uzgodnione stanowisko

• W sprawach wymienionych w art. 30 ust. 5 zakładowe organizacje związkowe,

lub wszystkie zakładowe organizacje związkowe reprezentatywne w rozumieniu
art. 241(25) powinny przestawić wspólne stanowisko w terminie 30 dni,

bezskuteczny upływ tego terminu zwalnia pracodawcę z obowiązku
współdziałania z zakładowymi organizacjami związkowymi i upoważnia do
samodzielnego działania

. Pracodawca ma jedynie obowiązek rozpatrzeć

odrębne stanowiska organizacji związkowych.

Document Outline