1

Równowaga 

rynkowa

 

 

2

Program wykładu



Równowaga rynkowa: podstawowe 
pojęcia



Niewidzialna ręka, czyli rynek, który 
sam się oczyszcza



Statyka porównawcza

 

 

3



Część pierwsza: podstawowe 

pojęcia

 

 

4

Równowaga rynkowa: 

definicja



Równowaga rynkowa występuje wtedy, gdy wielkość 

zapotrzebowania jest równa ilości oferowanej.



Na rynku nie występuje niedobór dobra, nie 

występuje też jego nadwyżka (rynek jest 

„wyczyszczony”).



Każdy, kto chce kupić dobro po cenie rynkowej, kupi 

je, a każdy kto chce je po tej cenie sprzedać, będzie 

mógł to zrobić.



Kiedy rynek jest w równowadze, nie działają 

naturalne siły, które mogłyby zmienić cenę dobra i 

wielkość jego sprzedaży.

 

 

5

Cena równowagi i ilość 

równowagi



Cena równowagi (cena 

czyszcząca rynek): cena, przy 

której wielkość zapotrzebowania jest 

równa ilości oferowanej.



Ilość równowagi: ilość dobra, jaką 

sprzedaje się na rynku w stanie 

równowagi. 

 

 

6

Równowaga rynkowa: 

ilustracja graficzna

P

Q

Punkt

równowagi

Cena

równowagi

Ilość

równowagi

S

D

P

E

0

Q

E

E

 

 

7

Nierównowaga rynkowa: 

niedobór dobra



Niedobór dobra 

(nadwyżka 

wielkości 

zapotrzebowania

) występuje przy 

cenie niższej od 

ceny równowagi. 

Wówczas wielkość 

zapotrzebowania 

przewyższa ilość 

oferowaną.

P

Q

Cena 

rynkowa

jest niższa 

niż

cena

równowagi

Faktyczna

wielkość sprzedaży

S

D

P

P

E

L

0

Q

E

Q

LD

E

LS

Q

Niedobór

 

 

8

Nierównowaga rynkowa: 

nadwyżka dobra



Nadwyżka dobra 
(nadwyżka ilości 
oferowanej) 
występuje przy 
cenie wyższej od 
ceny równowagi 
rynkowej. Wówczas 
ilość oferowana jest 
większa od wielkości 
zapotrzebowania.

P

Q

Cena rynkowa

jest niższa

 od ceny

równowagi

Faktyczna

wielkość sprzedaży

S

D

P

P

E

H

0

Q

E

Q

HS

E

HD

Q

Nadwyżka

P

 

 

9



Część druga: niewidzialna ręka

 

 

10

Rynek, który sam się 

oczyszcza: niewidzialna 

ręka



Kiedy na rynku występuje nierównowaga, 
konkurencja między tymi, którzy chcą 
kupić, 
a z drugiej strony między tymi, którzy chcą 
sprzedać, wyzwala siły, które spowodują 
zmianę ceny w kierunku równowagi. Nie 
ma potrzeby kierowania rynkiem – sam 
znajdzie drogę do równowagi. Kieruje nim 
niewidzialna ręka.

 

 

11

Niewidzialna ręka w 

warunkach niedoboru



Niedobór oznacza, że 

część konsumentów, 

którzy zapłaciliby za 

dobro cenę rynkową, 

nie dostanie go.



Niektórzy z nich będą 

skłonni raczej zapłacić 

więcej niż „odejść 

z kwitkiem”.



Rezultatem niedoboru 

jest presja na wzrost 

ceny.

P

Q

S

D

P

P

E

L

0

Q

E

Q

LD

E

LS

Q

Niedobór

Presja

na wzrost

ceny

 

 

12

Niewidzialna ręka w 

warunkach nadwyżki



Nadwyżka oznacza, że część 

dóbr dostarczonych na rynek 

nie znajdzie nabywców.



Sprzedawcy pogodzą się 

z koniecznością obniżki cen 

chcąc uniknąć zepsucia się 

niektórych dóbr („sell it or 

smell it”). Będą także chcieli 

uniknąć dodatkowych 

kosztów magazynowania 

dóbr lub transportowania ich 

z powrotem do producentów.



Rezultatem nadwyżki jest 

presja na spadek cen.

P

Q

S

D

P

P

E

H

0

Q

E

Q

HS

E

HD

Q

Nadwyżka

Presja

na spadek

cen

 

 

13



Część trzecia: statyka 

porównawcza

 

 

14

Wpływ wzrostu popytu na 

sytuację na rynku



Wzrost popytu (ceteris paribus) 
powoduje:



wzrost ceny równowagi,



wzrost ilości równowagi.

 

 

15

Ilustracja

P

Q

S

D

D

P

P

0

1

0

Q

0

Q

1

E

E

Wzrost

Wzrost

1

0

0 (stara)

1 (nowa)

 

 

16

Wpływ spadku popytu na 

sytuację na rynku



Spadek popytu (ceteris paribus) 
powoduje:



spadek ceny równowagi,



spadek ilości równowagi.

 

 

17

Ilustracja

P

Q

S

D

D

P

P

1

0

0

Q

1

Q

0

E

E

Spadek

Spadek

0

1

0 (stara)

1 (nowa)

 

 

18

Wpływ wzrostu podaży na 

sytuację na rynku



Wzrost podaży (ceteris paribus) 
powoduje:



spadek ceny równowagi,



wzrost ilości równowagi.

 

 

19

Ilustracja

P

Q

S

S

D

P

P

1

0

0

Q

1

Q

0

E

E

Spadek

Wzrost

0

1

1 (nowa)

0 (stara)

 

 

20

Wpływ spadku podaży na 

sytuację na rynku



Spadek podaży (ceteris paribus) 
powoduje:



wzrost ceny równowagi,



spadek ilości równowagi.

 

 

21

Ilustracja

P

Q

S

D

P

P

0

1

0

Q

0

Q

1

E

E

Wzrost

Spadek

1

0

1 (nowa)

S

0 (stara)

 

 

22

Wpływ jednoczesnego 

wzrostu popytu i podaży



Jednoczesny wzrost popytu i podaży 

powoduje:



wzrost lub spadek ceny równowagi (zależy to 

od skali zmiany popytu w stosunku do skali 

zmiany podaży),



wzrost ilości równowagi.

 

 

23

Ilustracja

P

Q

S

D

P

0

0

Q

1

Q

0

E

E

Wzrost

0

1

1 (nowa)

1 (nowa)

S

D

0 (stara)

0 (stara)

 

 

24

Wpływ jednoczesnego 

spadku popytu i podaży



Jednoczesny spadek popytu i podaży 

powoduje:



wzrost lub spadek ceny równowagi (zależy to 

od skali zmiany popytu w stosunku do skali 

zmiany podaży),



spadek ilości równowagi.

 

 

25

Ilustracja

P

Q

S

D

P

0

0

Q

0

Q

1

E

E

Spadek

1

0

0 (stara)

1 (nowa)

S

D

1 (nowa)

0 (stara)

 

 

26

Wpływ jednoczesnego 

wzrostu popytu i spadku 

podaży



Jednoczesny wzrost popytu i spadek 
podaży powoduje:



wzrost ceny równowagi,



wzrost lub spadek ilości równowagi (zależy to 
od skali zmiany popytu w stosunku do skali 
zmiany podaży).

 

 

27

Ilustracja

P

Q

S

D

P

P

0

1

0

Q

0

E

E

Wzrost

1

0

0 (stara)

1 (nowa)

S

D

1 (nowa)

0 (stara)

 

 

28

Wpływ jednoczesnego 

spadku popytu i wzrostu 

podaży



Jednoczesny spadek popytu i wzrost 
podaży powoduje:



spadek ceny równowagi,



wzrost lub spadek ilości równowagi (zależy to 
od skali zmiany popytu w stosunku do skali 
zmiany podaży).

 

 

29

Ilustracja

P

Q

S

D

P

P

1

0

0

Q

0

E

E

Spadek

0

1

0 (stara)

1 (nowa)

S

D

1 (nowa)

0 (stara)