Temperament a choroby 

somatyczne

Magdalena Malczyk

Agnieszka Kot

 

 

Psychosomatyka

•

Systematyczne badania w zakresie 
powiązań psyche i somy podjęto 
dopiero w latach 30 poprzedniego 
stulecia, a ich dorobek pozwolił na 
wyodrębnienie osobnej gałęzi 
wiedzy psychosomatyki.

 

 

Psychosomatyka 

•

Do chorób psychosomatycznych 
należą:

-

choroba wrzodowa

-

nadciśnienie tętnicze

-

choroba wieńcowa i zawał

-

astma oskrzelowa

-

choroby autoimmunologiczne

-

nowotwory

 

 

Psychosomatyka

•

Etiopatogeneza chorób 
psychosomatycznych:

-

struktura osobowości 

-

czynniki sytuacyjne o charakterze 
traumatycznym, które wystąpiły w 
okresie dzieciństwa

-

wrodzona „ słabość” danego 
narządu

 

 

Wzorce zachowania

•

WZA- zwiększone ryzyko 

zachorowania na chorobę wieńcowa 

i zawał serca, chorobę wrzodowa i 

chorobę reumatyczną 

•

WZA-zespół jawnego zachowania 

lub styl życia charakteryzujący się : 

-

skrajnym współzawodnictwem

-

walka o osiągnięcia 

 

 

WZA 

-

agresywnością 

-

pobudliwością 

-

nadmierną czujnością

-

wybuchowym sposobem mówienia 

-

napięciem mięśni twarzy

-

poczuciem presji czasu 

-

nadmierna odpowiedzialnością

 

 

WZA

•

Związek WZA a zapadalnością na 

różne choroby może wynikać z :

-

niehigienicznego trybu życia 

-

nadmiaru obowiązków

-

realizowaniu wielu celów w krótkim 

terminie

-

braku czasu na wypoczynek i 

racjonalne odżywianie

 

 

WZA

-

wysokiego poziomu lęku

-

dłuższego zalegania emocji po 
wystąpieniu sytuacji stresowej

-

podwyższonej triady neurotycznej 
(depresja, hipochondria, histeria).

 

 

WZA

•

Dwufazowa reakcja na niepowodzenia:

-

I faza – wzrost mobilizacji, czujności, 
pobudliwości, skłonności do irytacji, 
rywalizacji i agresji, zniecierpliwienie 
oraz impulsywność – wzrost aktywności 
układu SYMPATYCZNEGO 

-

II faza – uczucie bezradności i 
zniechęcenia – wzrost aktywności 
układu PARASYMPATYCZNEGO

 

 

WZA

•

Częste i intensywne przechodzenie z 
fazy I do fazy II przynosi ze sobą 
trwałe niekorzystne skutki 
zdrowotne dla układu krążenia. Sam 
stres nie wpływa niekorzystnie na 
ich zdrowie, ale to że działania 
zmierzające do rozwiązania 
problemu są nieskuteczne. 

 

 

WZA

•

Tłumienie bólu i strachu przed 
odrzuceniem powoduje u tych osób:

-

napięcie mięśni ciała i usztywnienie 
klatki piersiowej

-

zniesiona zostaje wrażliwość i 
świadomość uczuć pochodzących z 
jej wnętrza, biorących swój 
początek z odruchów i doznań serca

 

 

WZA

•

Nagły atak lęku (paniki) : 

-

silne pobudzenie układu 
sympatycznego wyzwala skurcze 
naczyń krwionośnych

-

usztywnienie naczyń wieńcowych

-

zwężenie światła (miażdżyca)

-

całkowite zamknięcie światła

-

ZAWAŁ

 

 

WZA

•

Atak paniki może wystąpić przy 
nagłym załamaniu się próby 
wyjścia z pułapki lub załamaniu się 
funkcji obronnych przed 
doświadczeniem ponownego 
odrzucenia. 

 

 

WZB

•

Potrafią się odprężyć 

•

Są łagodne 

•

Nie śpieszą się 

•

Łatwiej doznają satysfakcji

•

Maja tendencje do poddawania się 
prądowi życia 

 

 

WZC

•

Kooperatywne 

•

Spokojne 

•

Cierpliwe

•

Nieasertywne

•

Ukrywające negatywne emocje 

(gniew, lęk)

•

Uległe wobec zewnętrznych 

autorytetów

 

 

WZC

•

U osób ze wzorcem typu c występuje 
zwiększone ryzyko zachorowania na 
nowotwory.

•

Stan poprzedzający chorobę :

-

brak poczucia bezpieczeństwa

-

rezygnacja 

-

poczucie niezdolności do obrony przed 
rzeczywistością lub wyimaginowaną 
utratą gratyfikacją   

 

 

WZC

•

Pacjentów nowotworowych cechuje: 

-

fasada łagodnej dobroci i niezdolność 

do gniewu

-

wyraźny brak swobody w kontaktach 

interpersonalnych

-

niska satysfakcja z życia seksualnego

-

mała aktywność społeczna 

-

problemy z zależnością od otoczenia 

 

 

Trójfazowy model karcynogenezy 
Baltruscha

•

Faza I sytuacji rozwojowej:

-

frustracja potrzeby kontaktu emocjalnego

-

wrogość

-

lęk, poczucie zagrożenia, bezradności

-

nadmierna zależność od rodziców

-

zaburzenia rozwoju psychologicznego

-

załamanie się potencjałów 
odpornościowych

 

 

BALTRUSCH c.d.

•

Faza II sytuacji pośredniczącej:

-

nadkompensacyjne związki z rodzicami

-

negatywne nastawienie do siebie i 

świata

-

konflikty intra- i interpsychiczne

-

wrogość

-

poczucie braku bezpieczeństwa, 

bezradność

 

 

BALTRUSCH c.d.

-

brak objawów neurotycznych 
psychosomatycznych – reakcja zmiany 
lub zaburzenia gastryczne i naczyniowe

Faza III sytuacji rozwojowej: 

-

sytuacja traumatyczna 

-

załamanie się psychobiologicznych sił 
odpornościowych

-

poczucie zagrożenia, bezradności, 
rozpaczy  

 

 

Model karcynogenezy M. 
Seligmana

-

sytuacja trudna (stresowa, patogeny)

-

pesymistyczny styl wyjaśniania 
niepowodzeń

-

stan bezradności, depresja 

-

zmniejszenie  wydzielania katecholamin

-

wzrost wydzielania endorfin

-

osłabienie funkcjonowania systemu 
immunologicznego 

-

choroba 

 

 

Choroby autoimmunologiczne 
(RZS, SM, choroba Basedowa)

•

Pacjenci ci są:

-

spokojni

-

introwertycy

-  godni zaufania 

-

sumienni

-

nie okazują emocji

-

ulegli innym

-

wrażliwi na krytykę