Typologia przedsiębiorstw

Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii Organizacji i 
Zarządzania

Przedsiębiorstwa można klasyfikować 

ze względu na różne kryteria 

wyróżniające:

• charakter działalności,
• przynależność do gałęzi gospodarki 

narodowej,

• cel działalności,
• głębokość przerobu,
• rozmiar produkcji,
• terytorialne rozczłonkowanie,
• zakres internacjonalizacji, 
• własność.

Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii 
Organizacji i Zarządzania

Ze względu na charakter 

działalności, czyli spełnianą funkcję 
wyróżnia się przedsiębiorstwa:

- produkujące dobra materialne – rolne, 

wydobywcze, przetwórcze,

- świadczące usługi. 

Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii 
Organizacji i Zarządzania

Przedsiębiorstwa 

przetwórcze

Zajmują się technologicznym przystosowaniem 
uzyskanych surowców, względnie obrobionych 
półproduktów do potrzeb konsumentów lub 
innych przedsiębiorstw dalej przetwarzających 
produkty w wyroby gotowe (finalne), zdolne 
zaspokajać potrzeby ostatecznych użytkowników.

Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii 
Organizacji i Zarządzania

Przedsiębiorstwa 

przetwórcze



produkcja materiałów podstawowych 

dla celów dalszego przerobu (np. huty, 

odlewnie),



produkcja środków produkcji i inwestycji 

(np. maszyny i urządzenia produkcyjne, 

konstrukcje stalowe, środki transportu, 

produkty elektroniki),



budowlane,



produkujące dobra konsumpcyjne.

Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii 
Organizacji i Zarządzania

Przedsiębiorstwa świadczące usługi 
obejmują:



przedsiębiorstwa handlowe, zajmujące się 

rozprowadzaniem wyrobów przedsiębiorstw produkcyjnych, 

zarówno dla innych przedsiębiorstw (hurt), jak i dla 

bezpośrednich odbiorców (detal),



przedsiębiorstwa komunikacyjne i transportowe, zajmujące 

się transportem dóbr i ludzi oraz przesyłaniem informacji,



przedsiębiorstwa handlowe, świadczące usługi w obrocie 

pieniężnym, płatnościach i kredytowaniu oraz w obrocie 

papierami wartościowymi,



przedsiębiorstwa ubezpieczeniowe, przejmujące odpłatnie 

dające się oszacować ryzyko osób fizycznych i prawnych,



przedsiębiorstwa zaopatrywania ludności w prąd, gaz, wodę 

komunikacji miejskiej, oczyszczania miasta i inne,



inne przedsiębiorstwa usługowe – restauracje, hotele, biura 

prawne, kina, teatry.

Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii 
Organizacji i Zarządzania

Ze względu na przynależność do 

gałęzi gospodarki wyróżnia się 

przedsiębiorstwa: 



przemysłowe,



handlowe,



bankowe,



transportowe,



rzemieślnicze,



komunalne i inne.

Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii 
Organizacji i Zarządzania

W zależności od celu działalności 

gospodarczej rozróżnia się 

przedsiębiorstwa: 



zarobkowe, które przede wszystkim dążą do 

zysk,



użyteczności publicznej,



spółdzielcze (spółdzielnie), które nastawione 

są na wspieranie w drodze kooperacji 

działalności gospodarczej drobnych i średnich 

przedsiębiorstw będących ich członkami.

Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii 
Organizacji i Zarządzania

Ze względu na głębokość przerobu tj. stopień 

wielofazowości, oznaczający pionową integrację 

procesów wytwarzania wyróżnia się:

 



przedsiębiorstwa jednofazowe, produkujące 

proste wyroby lub półprodukty przeznaczone 

dla innych przedsiębiorstw poddających je 

dalszemu przetworzeniu,



przedsiębiorstwa wielofazowe, występuję w 

przypadku złożonej produkcji, gdy zachodzi 

potrzeba  pionowego rozczłonkowania całego 

procesu na poszczególne fazy.

Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii 
Organizacji i Zarządzania

Na podstawie terytorialnego 

rozczłonkowania przedsiębiorstwa 

można podzielić na:



jednozakładowe, 



wielozakładowe, 



sieciowe. 

Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii 
Organizacji i Zarządzania

Uwzględniając stopień 

internacjonalizacji można przyjąć 

według R.W. Griffina następujący 

podział przedsiębiorstw:

 



krajowe – nabywa całość swych zasobów oraz 

sprzedaje całość swych produktów i usług w jednym 

kraju.



międzynarodowe – zlokalizowane jest głównie w 

jednym kraju, lecz pozyskuje znaczną część swoich 

zasobów lub dochodów z innych krajów,



wielonarodowe – nabywa surowce, zaciąga pożyczki, 

produkuje swoje wyroby i sprzedaje je na rynku o 

zasięgu światowym,



globalne – firma światowa lub ogólnoświatowa – 

przekracza granice państwowe i nie jest przywiązane 

do jednego kraju macierzystego.  

Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii 
Organizacji i Zarządzania

Przyjmując za kryterium własność, 

można przedsiębiorstwa podzielić na 

następujące grupy:

 



państwowe,



samorządu terytorialnego,



spółdzielcze, 



prywatne, 



mieszane.    

Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii 
Organizacji i Zarządzania

Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii 
Organizacji i Zarządzania