PSYCHOLOGICZNA PROBLEMATYKA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ

PSYCHOLOGICZNA

PROBLEMATYKA

SYTUACJI

WYCHOWAWCZEJ

Adam Narolski

Collegium Balticum

Pedagogika

I rok I semestr

Pojęcie sytuacji wychowawczej

wstęp

Definicja sytuacji człowieka wg

Tomaszewskiego

„

Sytuacja jest to układ stosunków

między człowiekiem a innymi

elementami jego środowiska w

określonym

momencie czasu

”

Pamiętać należy o jedności czasu i

miejsca, które wydziela sytuacje ze

złożonego tła środowiska człowieka.

Pojęcie sytuacji wychowawczej

wstęp

Takie ujęcie sytuacji sprowadza ja do

sumy bodźców jakie działają na

człowieka nie może jednak ono

wyjaśnić zachowań o wyższej

organizacji gdyż w każdej sytuacji

poza układem bodźców człowiek

rozwiązuje jakieś zadanie.

Pojęcie sytuacji wychowawczej

wstęp

Sytuacja jest zawsze czyjąś sytuacją to

stanowi jej podmiotowość. Można

powiedzieć ze sytuacja jest tym co

spostrzega człowiek. Jak rozumie i

odczuwa układ bodźców oraz zadań.

Pojęcie sytuacji wychowawczej

wstęp

Dwa wcześniejsze ujęcia stanowią

jednak uproszczenie ponieważ nie

można traktować sytuacji tylko jako

obiektywnych zdarzeń (układu

bodźców) oraz subiektywnych odczuć

człowieka w niej się znajdującego!

Sytuacja jest współzależnością tego

co obiektywne (otoczenie) i

subiektywne (to co odbiera człowiek)

DEFINICJA SYTUACJI

WYCHOWAWCZEJ

wg A. Guryckiej

Sytuacja wychowawcza jest to układ

rzeczy, ludzi oraz zadań związanych

jednością miejsca i czasu,

organizowanych w celu zrealizowania

założonego projektu osobowości

wychowanka przez wychowawcę –

reżysera tych sytuacji.

Pojęcie sytuacji

wychowawczej

Każda sytuacja wychowawcza posiada

stronę obiektywną (przedmiotową) i

subiektywna (podmiotową), tzn., że

jest to zawsze sytuacja

psychologiczna konkretnego

wychowanka która składa się z

sytuacji obiektywnej

wyreżyserowanej przez wychowawcę

i subiektywnej jej odbioru przez tego

wychowanka.

Pojęcie sytuacji

wychowawczej

W pojęciu sytuacji wychowawczej

zawiera się dynamika procesu

wychowawczego. Dlatego, że

występuje tu zmienność źródła

wpływu (sytuacje mogą realizować

różni wychowawcy). W toku tego

samego procesu mamy do czynienia

z wielością i różnorodnością sytuacji.

ROLA SYTUACJI

WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM

W procesie wychowawczym sytuacja

wychowawcza zajmuje miejsce

centralne. To ona jest wykładnią celu

wychowawczego, źródłem

doświadczeń. A co za tym idzie

ogniwem decydującym o

skuteczności wywieranego wpływu

wychowawczego gdyż właśnie w jej

toku odbiór tego wpływu się

dokonuje.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W

PROCESIE WYCHOWAWCZYM c.d.

Sytuacje są ogniwem penetracji w

wychowanie, w którym odbywa się

teoretyczna weryfikacja modelu

procesu wychowawczego. Kształtuje

to poprzez analizy statyczne i

dynamiczne celu wychowawczego

optymalny model sytuacji, która ma

być szczególnie efektywna w

realizacji danego celu

wychowawczego.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W

PROCESIE WYCHOWAWCZYM c.d.

Cel wychowanie jest psychologicznym prototypem

sytuacji wychowawczej w tym sensie, że jako

projekt osobowości zawiera w sobie dyrektywę

sytuacyjnego uruchomienia tych psychicznych

czynności, które projekt zakłada poprzez swoja

strukturę statyczną i dynamiczną. Zatem sytuacja

obiektywna musi umożliwić przejawianie się tych

zachowań i przeżyć charakterystycznych dla tego

projektu osobowości i mogących wytworzyć

założone, istotne doświadczenia, bez których

dany cel psychologiczny nie dałby się

zrealizować.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

AKTYWIZUJĄCEJ SPOŁECZNIE

Badania nad aktywnością i biernością społeczną

doprowadziły do określenia podstawowego

mechanizmu psychologicznego ingerującego w te

zjawiska, jako

poczucia bezpieczeństwa

. U ludzi w

trakcie stykania się w czasie życia z sytuacjami

bądź to ugruntowującymi lub zaburzającymi ich

poczucie bezpieczeństwa wykształca się pewien

system wartości dotyczących 1) człowieka jako

czynnika aktywnego w rozwoju i postępie świata;

2) dobra innych jako ważniejszego lub

przynajmniej równoważnego z dobrem własnym;

3) własnego poglądu na świat jako czynnika

determinującego działanie.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

AKTYWIZUJĄCEJ SPOŁECZNIE

U ludzi społecznie aktywnych dominują

następujące czynności: inicjatywa

( inicjowanie poczynań); protest

(obrona własnego stanowiska,

przeciwstawianie się stanowisku

innych); kierowanie; ocena innych;

ocena ich pracy itd.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

AKTYWIZUJĄCEJ SPOŁECZNIE

U osób społecznie biernych występują

takie kategorie czynności jak: pytania

– prośba o pomoc; wyrażanie zgody;

podporządkowanie; informowanie –

będące reakcją na czyjeś pytanie

bądź polecenie.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

AKTYWIZUJĄCEJ SPOŁECZNIE

Analiza statyczna aktywności

społecznej informuje nas o

charakterystycznym społecznym

zachowaniu jego strukturze i

nasileniu oraz o systemie wartości

będących obiektem podstaw

aktywnych społecznie.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

AKTYWIZUJĄCEJ SPOŁECZNIE

Analiza dynamiczna wskazuje na

szczególnie ważne doświadczenia

związane z zaspokojeniem potrzeby

społecznego bezpieczeństwa.

Człowiek aktywny nie jest narażony na

stres w związku z działaniem w

sytuacjach społecznych gdyż jest na

niego uodporniony, co pozwala mu

sprawnie funkcjonować.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

AKTYWIZUJĄCEJ SPOŁECZNIE

Istnieją jeszcze dwa inne uwarunkowania

społecznej aktywności a mianowicie 1)

znaczna częstotliwość znajdowanie się w

społecznych sytuacjach zadaniowych (np.

wspólne rozwiązywanie zadań) 2) trening

kierowania, inicjatywy, protestu itd..

Stwarza nam to przyzwyczajenie się do

bycia widzianym w grupie.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

AKTYWIZUJĄCEJ SPOŁECZNIE

Po tej analizie możemy stwierdzić, że

optymalna sytuacja wychowawcza to

sytuacja zespołowego rozwiązywania

zadań w grupach gdzie struktura

obiektywna i relacje miedzy członkami

grupy w toku rozwiązywania zadań nie

zaburzają poczucia społecznego

bezpieczeństwa, dostarczają natomiast

wzmocnień samosatysfakcjonujących.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

AKTYWIZUJĄCEJ SPOŁECZNIE

Na strukturę obiektywna składa się szereg

cech zadania i grupy w której to zadanie

jest wspólnie rozwiązywane.

Cechy zadania to: dobrowolność w wyborze i

sposobie realizacji, zgodność z

zainteresowaniami jednostki, jej

przygotowanie do realizacji zadania …

Cechy grupy to: wyrównanie aktywności

członków, mała liczebność grupy (każdy

„widziany”), brak sztywnej władzy, więź

nieformalna nie jest antagonistyczna.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

KSZTAŁTUJĄCEJ NOWE ZAINTERESOWANIA

Zainteresowanie jest to ukierunkowana

aktywność poznawcza posiadająca

określone nasilenie. Przybiera ona postać

wybiórczego stosunku do otaczającego

świata, wyrażającego się dostrzeganiu –

pośród innych – określonych problemów,

zjawisk i procesów; w dążeniu do ich

zbadania, poznania, rozwiązania, oraz w

przeżywaniu uczuć pozytywnych i

negatywnych związanych z posiadaniem

lub brakiem wiedzy, z rozwiązaniem lub

niemożnością rozwiązania problemu.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

KSZTAŁTUJĄCEJ NOWE ZAINTERESOWANIA

Aktywność poznawcza człowieka ma

wiele różnych aspektów. Wśród nich

występuje ciekawość orientacyjna i

ciekawość badawcza.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

KSZTAŁTUJĄCEJ NOWE ZAINTERESOWANIA

Ciekawość orientacyjna:

Pojawia się w najwcześniejszych okresach

życia człowieka, przybiera postać reakcji

poznawczej w stosunku do zjawisk

znacznie odbiegających od tła. Polega na

nastawieniu organów zmysłowych na

bodziec, na prostych nieraz

niespecyficznych działaniach mających na

celu rozpoznanie bodźca. Wygasa wraz ze

zdobyciem orientacji, gdy wystąpi inne

ciekawsze zjawisko lub tez poprzez

zmęczenie się lub zniechęcenie.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

KSZTAŁTUJĄCEJ NOWE ZAINTERESOWANIA

Ciekawość badawcza:

Jest dojrzałą formą aktywności poznawczej,

wywołują ją nie tylko łatwo rzucające się w

oczy cechy zjawisk, lecz przede wszystkim

te, które sygnalizują coś nowego, na co

organizm nie ma gotowej , wypracowanej

reakcji. Nowość wywołuje

konflikt

poznawczy

, który wyzwala aktywność

zmierzającą do jego likwidacji.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

KSZTAŁTUJĄCEJ NOWE ZAINTERESOWANIA

Analiza statyczna zainteresowań

informuje nas, że jest to właściwość

psychiczna (ukierunkowana

aktywność poznawcza o określonym

nasileniu) związana z faktem

dobrowolnego i samodzielnego

poznawania jakiejś dziedziny

rzeczywistości (spostrzeganie

wybiórcze, badanie jej), czemu

towarzyszą uczucia intelektualne.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

KSZTAŁTUJĄCEJ NOWE ZAINTERESOWANIA

Analiza dynamiczna zainteresowań

wskazuje, że u podstawy

zainteresowań leży przeżywanie

niepokoju wobec „nowości”,

objawiającej się podejmowaniem

działań aby poznać to co nowe,

zakończonych sukcesem

poznawczym.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

KSZTAŁTUJĄCEJ NOWE ZAINTERESOWANIA

1)Wychowawca formułuje problem, który ma stać

się treścią lub jej elementem, kształtowanego

zainteresowania; 2)Przygotowanie ucznia do

samodzielnej pracy badawczej; 3)Samodzielna

praca badawcza wychowanka; 4) problem musi

się zakończyć efektem poznawczym; 5)

uzyskany samodzielnie wynik staje się

przedmiotem uwagi i akceptacji społecznej; 6)

proces składający się z tych pięciu elementów

musi być powtarzany do momentu aż pojawią

się symptomy budzącego się zainteresowania.

ROLA SYTUACJI WYCHOWAWCZEJ W PROCESIE

WYCHOWAWCZYM c.d.

MODEL SYTUACJI

KSZTAŁTUJĄCEJ NOWE ZAINTERESOWANIA

Optymalna sytuacja wychowawcza

kształtująca nowe zainteresowania to

samodzielna, indywidualna praca dziecka,

która w pierwszej fazie procesu należy

stymulować i przygotowywać, aby potem

możliwie szybko uniezależnić ją od

wychowawcy i grupy. Praca ta musi

doprowadzić do przeżywania pozytywnych

emocji związanych z efektami

samodzielnej pracy.

PODSUMOWANIE

Sytuacja (Gurycka) – układ ludzi, rzeczy,

treści, który występuje na tle środowiska

jako jego element wyodrębniony poprzez

czas i miejsce. Jedność czasu i miejsca jest

podstawą wydzielania sytuacji ze

złożonego tła, którym jest środowisko

człowieka.

PODSUMOWANIE

Sytuacje wychowawcze (Gurycka) – układy

rzeczy, ludzi oraz zadań związanych z

jednością miejsca i czasu, organizowane w

celu zrealizowania założonego projektu

osobowości wychowanka przez

wychowawcę – reżysera tych sytuacji.

Sytuacja wychowawcza jest szczególnym

przypadkiem sytuacji społecznej. Każda

sytuacja wychowawcza jest sytuacja

społeczną, ale nie każda sytuacja społeczna

jest wychowawczą.

PODSUMOWANIE

Właściwości sytuacji wychowawczych:

- ukierunkowanie na cel i osobę

- właściwości osobowościowo – twórcze

- wielość sytuacji w procesie wychowania

- ich osobisty i niepowtarzalny wymiar dla

jej uczestników

- każda sytuacja pełni rolę źródła

doświadczeń dla osób w niej

uczestniczących

Document Outline