Metody i środki
nauczania
Metody i środki
nauczania
Pojęcie metody i sposobu
nauczania
.
Metody nauczania – to są sposoby
wspólnej działalności
nauczyciela
i uczniów, skierowane na
rozwiązanie zadań nauczalnych.
zaw. um.; m
+ N
+ U
m
R
W dydaktyce jest stosowane
również pojęcie sposobu
nauczania.
Sposób – jest to
część składowa
metody
nauczania.
Oddzielne sposoby mogą byś
składnikami
różnych metod
nauczania.
Naprzykład, w metodzie organizacji
uczniowskiej pracy z podręcznikiem
wyróżniamy
takie sposoby
:
- robienie notatek,
- ułożenie planu tekstu,
- przygotowanie tez, cytaty,
- robienie przypisów,
- recenzja,
- stworzenie słównika opanowanego
tematu,
- nakreślenie schematycznego modelu
tekstu.
Jednym z najważniejszych
problemów we współczesnej
pedagogice jest
klasyfikacja
metod nauczania.
Na dzień dzisiejszy nie ma
jednostajnego punktu widzenia
na ten temat.
W związku z tym, że różni
autorzy
jako podstawę
podziału
metod nauczania na grupy
biorą
różne cechy
, istnieje kilka
klasyfikacji.
1. Według poziomu
uczniowskiej aktywności
.
Podzielił je na
pasywne i aktywne
w zależności od stopnia
uczniowskiej aktywności w
działalności nauczalnej.
Do
pasywnych
zalicza te metody,
które przewidują tylko i wyłącznie
odbiór przez uczniów materiału
nauczalnego
(opowiadanie,
wykład, wyjaśnienie, wycieczka,
pokaz).
Do
aktywnych
– te, które
organizują
samodzielną
uczniowską pracę
(praca z
książką, metoda laboratoryjna).
2.
Według celu dydaktycznego
1) Metody zdobycia nowej wiedzy.
2) Metody kształtowania
umiejętności i nawyków.
3) Metody zastosowania wiedzy.
4) Metody utrwalenia wiedzy.
5) Metody sprawdzenia wiedzy,
umiejętności i nawyków.
3. Klasyfikację organizacyjną metod
nauczania
1)
Metody
organizacji i realizacji
działalności
nauczylno – poznawczej.
2)
Metody
stymulacji i motywacji
działalności nauczalno – poznawczej.
3)
Metody
kontroli i samokontroli
według skuteczności działalności
nauczalno – poznawczej: ustna,
pisemna, laboratoryjno – praktyczna.
4. Według źródła wiedzy
1. Metody
werbalne
(opowieść,
wyjaśnienie, konwersacja, dyskusja,
wykład, praca z książką).
2. Metody
wizualne
(ilustracji i
demonstracji).
3. Metody
praktyczne
(ćwiczenia,
prace laboratoryjne i praktyczne).
5. Według charakteru uczniowskiej
działalności poznawczej
1)
wyjaśniająco – ilustracyjna,
2) reprodukcyjna,
3) wykład problemowy,
4) częściowo – poszukiwawcza
(eurystyczna),
5) badawcza
6. Metoda projektów
W podłożu metody projektów leżą
idee kierunku
humanistycznego
filozofii oświaty, opracowane przez
amerykańskiego filozofa i pedagoga J.
Deweya.
Zaproponował on budować nauczanie
na podstawie aktywnej, drogą
organizacji uczniowskiej działalności
praktycznej
, uwzględniając ich
osobiste zainteresowania
.
Konieczne jest, by uczniowie
odczuwali
zainteresowanie
wiedzą
, widzieli jej wartość
praktyczną, znaczenie życiowe.
Dlatego nauczanie powinno być
traktowane jako
rozwiązanie
aktualnych problemów
, wziętych
z życia realnego, bliskich i
ważnych dla dzieci.
W trakcie wykonania projektu
uczniowie stopniowo przyswajają
niezbędne wiedzę i umiejętności w
różnych dziedzinach nauki.
Nauczyciel może
- sam przekazywać uczniom nową
informację,
- skierować ich do odpowiednich
źródeł,
- podpowiedzieć drogę poszukiwań
samodzielnych.
Ważne jest to, że przy takiej
organizacji nauczania
uczniowie od samego
początku odczuwają potrzebę
zdobycia wiedzy i
umiejętności
, niezbędnych
dla wykonania projektu.
Metoda projektów zdobyła dużą
popularność dzięki racjonalnemu
połączeniu wiedzy
teoretycznej i jej
praktycznego zastosowania
.
„
Wiem po co potrzebne mi są wiedza i
umiejętności, gdzie i jak mogę je
zastosować” – to jest właśnie główne
założenie metody projektów, które
przyciąga wielu nauczycieli, którzy
pragną znaleźć rozsądną równowagę
między teorią i praktyką w nauczaniu.
Metoda projektów jest zawsze
zorientowana na
uczniowską
samodzielną działalność
–
indywidualną, parami czy zbiorową.
Polega ona na rozwiązywaniu pewnego
problemu, która wymaga
z jednej strony zastosowania
różnych
metod, środków nauczania,
a z drugiej –
integracji wiedzy i
umiejętności
z różnych dziedzin nauki,
techniki i technologii.
Zastosowanie metody
projektów wymaga
przestrzegania szeregu wymóg:
1. Należy postawić przed uczniami
ważny problem, który wymaga
poszukiwań badawczych dla jego
rozwiązania
naprzykład, zbadanie problemu
demograficznego w różnych regionach
światowych; problem wpływu deszczu
kwasowego na środowisko naturalne etc.
2. Prognozowane wyniki projektu
powinni mieć
realną praktyczną,
teoretyczną czy poznawczą wartość
naprzykład, sprawozdanie do
odpowiednich służb o sytuacji
demograficznej dzielnicy, czynnikach,
które mają na to wpływ, tendencje jej
rozwoju; specjalne wydanie czasopisma,
almanachu z reportażami z miejsca
wydarzeń; ochrona lasu w różnych
miejscowościach etc.
3. Należy podzielić wykonanie
projektu na oddzielne etapy
pomocnicze z określeniem
wyników, które mają być
otrzymane na każdym z nich.
4. Warto organizować samodzielną
(indywidualną, parami lub
zbiorową) działalność uczniowską,
skierowaną na realizację projektu.
5. Projekt musi być nastawiony na
wykorzystanie metod badawczych:
- formułowanie problemu, zadań
badawczych, wynikających z niego;
- sformułowanie hipotezy jego rozwiązania;
-
wybór metod badania;
-
opracowanie wyników końcowych;
-
analiza otrzymanych danych;
-
podsumowanie;
-
korekta;
-
wnioski (zastosowanie w trakcie wspólnej
metody badawczej „brain ringu”,
„okrągłego stołu”, metod statystycznych,
twórczych sprawozdań, obserwacji i in.).
6.
Wyniki wykonywanych projektów
powinne być
zmaterializowane,
czyli w
pewnym stopniu
opracowane
(film wideo, album, dziennik pokładowy z
„podróży”, gazeta komputerowa,
almanach i t.d.).
7. W trakcie rozwiązania problemu
projektowego uczniowie muszą
stosować wiedzę i umiejętności z
różnych dziedzin
: chemii, fizyki,
języków obcego i ojczystego.
8. Tematy projektów są
wyznaczane przez specjalistów
instytucji oświatowych w ramach
zatwierdzonych programów
albo z nauczycielami z
uwzględnieniem specyfiki swojego
przedmiotu,
uczniowskich zainteresowań i
zdolności.
9. Projekty mogą dotyczyć pytań
teoretycznych
programu
nauczalnego i być stosowane w
celu pogłębienia uczniowskiej
wiedzy i dyferencjacji procesu
nauczalnego.
Częstzo tematy projektów dotyczą
pewnych problemów
praktycznych
,
które są życiowo aktualne i
jednocześnie wymagają od uczniów
zastosowania wiedzy z różnych
przedmiotów, umiejętności badawczych
i nawyków twórczego myślenia.
W ten sposób osiągamy
integrację
wiedzy
. Naprzykład, bardzo ważny
problem miast – zanieczyszczenie
otaczającego środowiska przez
codzienne odpady.
Ałbo:
jak osiągnąć całkowitą przeróbkę
wszystkich odpadów?
(Przyłączamy ekologię, chemię,
biologię, socjologię i fizykę).
Inny temat:
analiza ustroju
państwowego Ukrainy, Stanów
Zjednoczonych, Szwajcarii
.
Tu będzie potrzebna wiedza z teorii
państwa i prawa, geografii, demografii i
in.
Wyniki wykonanych projektów
powinne być
„odczuwalnymi”
:
jeśli jest to problem
teoretyczny
– konkretnym jego rozwiązaniem,
jeśli
praktyczny
– wynik, gotowy
do wprowadzenia.
Projekty klasyfikujemy według
różnych kryteriów:
- dominującej w projekcie
metody,
- ilości uczestników
- i trwałością.
Według
metody dominującej
wyróżniamy projekty:
Badawcze,
które wymagają
- dobrze przemyślonego planu,
- sprecyzowanych celów,
- aktualności projektu dla wszystkich
uczestników, wartości socjalnej,
- przemyślanych metod, w tym prac
eksperymentalnych i badawczych,
metod opracowania wyników;
Twórcze
– nie mają z reguły
szczególowo opracowanej struktury,
która jest tylko naszkicowana i
rozwija się odpowiednio do
zainteresowań wykonawców.
W lepszym wypadku można
umówić się z uczniami o
ewentualne przewidywalne wyniki
(wspólna gazeta, wypracowanie, film,
gra sportowa, wyprawa i in.);
Przygodowe, zabawowe
– struktura
pozostaje otwarta; uczestnicy
wykonują pewne role, uwarunkowane
charakterem i treścią projektu;
Projekty informacyjne
– skierowane na
zgromadzenie informacji o pewnym
obiekcie, zaznajomienie uczestników
z tą informacją, jej analiza i
uogólnienie faktów, przeznaczonych
dla szerszego audytorium.
Orientacyjno – praktyczne
–
wyróżniają się sprecyzowanym od
samego początku skierowaniem
na
praktyczny wynik
odpowiednio
do socjalnych zainteresowań
uczestników
(gazeta, dokument, film, nagranie,
sztuka, program działań, projekt
ustawy, materiał pomocnicz i
t.d.).
Według
ilości uczestników
wyróżniamy:
indywidualne
(wykonywane
samodzielnie przez jednego
ucznia),
parami
(wykonywane przez parę
uczestników),
zbiorowe
(wykonywane przez
grupę uczestników) projekty.
W zależności
od trwałości projekty
mogą być:
krótkoterminowe
(jedna – dwie
lekcje);
średniej długości
(od tygodnia do
miesiąca),
długoterminowe
(od jednego do
kilku miesięcy).
Praca nad projektem jest
wykonywana w
takiej kolejności
:
1) Określenie i sformułowanie problemu
ogólnego.
2) Wyróżnienie problemów częściowych
(podproblemów).
3) Sformułowanie hipotez dotyczących
możliwych dróg rozwiązania
problemu.
4) Określenie metod zgromadzenia i
opracowania danych dla
podtwierdzenia przedstawionych
hipotez.
5) Gromadzenie danych.
6) Analiza i omówienie otrzymanych danych.
7) Sprawdzenie hipotez.
8) Formułowanie pojęć, uogólnień,
wniosków.
9) Praktyczne zastosowanie wniosków
Wybór metod nauczania
Wybierając metody nauczania
należy uwzględnić:
1) Ogólny cel wychowania uczniów i
zasady dydaktyki;
1) Specyfikę metodyki wykładania
konkretnej dyscypliny nauczalnej
i jej specyficzne wymogi dotyczące
odbioru metod
ogólnodydaktycznych;
3) Cel, zadania i treść materiału
konkretnej lekcji;
4) Czas, przeznaczony na opanowanie
tego lub innego materiału;
5) Uczniowskie osobliwości wiekowe;
6) Uczniowski poziom przygotowania
(ich intelektu i wychowania);
7) Materialne zabezpieczenie
placówki edukacyjnej, wyposażenie,
posiadanie wizualnych pomocy
naukowych, środków technicznych;
8) Możliwości i osobliwości samego
nauczyciela, jego jakości osobiste,
poziom przygotowania
teoretycznego i praktycznego, jego
artyzm metodologiczny.
Środki nauczania
Środki nauczania – są to przyrządy i
przedmioty,
które są stosowane przez
nauczyciela i uczniów w procesie
nauczania.
Do nich zaliczamy:
1) Techniczne środki nauczania
(TŚN),
2) Przedmioty naturalne,
3) Reprodukcje,
4) Symboliczne pomoce
naukowe.
Sl. 4.Test
1. Srodki wspólnej działalności
nauczyciela i uczniów,
skierowane na rozwiązanie zadań
nauczalnych nazywa się -
2. Składowa część metody
nauczania nazywa się - ........
3. Według jakej podstawy istnieje
klasyfikacja metodow nauczania
na
pasywne i aktywne?
a)
według celu dydaktycznego.
b) w zależności od stopnia uczniowskiej
aktywności w działalności nauczalnej,
c) według źródła wiedzy,
d) według organizacyji nauczania,
e) według charakteru uczniowskiej
działalności poznawczej
4. Według jakej podstawy istnieje
klasyfikacja metodow nauczania na
1) metody zdobycia nowej wiedzy.
2) metody kształtowania umiejętności i nawyków.
3) metody zastosowania wiedzy.
4) metody utrwalenia wiedzy.
5) metody sprawdzenia wiedzy, umiejętności i
nawyków?
a) w zależności od stopnia uczniowskiej aktywności
w działalności nauczalnej,
b) według celu dydaktycznego,
c) według organizacyji nauczania,
d) według źródła wiedzy,
e) według charakteru uczniowskiej działalności
poznawczej.
5. Według jakej podstawy istnieje
klasyfikacja metodow nauczania na
metody organizacji i realizacji działalności
nauczylno – poznawczej,
metody stymulacji i motywacji działalności
nauczalno – poznawczej,
metody kontroli i samokontroli?
a) w zależności od stopnia uczniowskiej
aktywności w działalności nauczalnej,
b) według organizacyji nauczania,
c) według celu dydaktycznego
d) według źródła wiedzy,
e) według charakteru uczniowskiej działalności
poznawczej.
6.
Według jakej podstawy istnieje klasyfikacja
metodow nauczania na
•
Metody werbalne (opowieść, wyjaśnienie,
konwersacja, dyskusja, wykład, praca z książką).
•
Metody wizualne (ilustracji i demonstracji).
•
Metody praktyczne (ćwiczenia, prace
laboratoryjne i praktyczne?
a) według organizacyji nauczania,
b) według celu dydaktycznego,
c) według źródła wiedzy,
d) w zależności od stopnia uczniowskiej aktywności
w działalności nauczalnej,
e) według charakteru uczniowskiej działalności
poznawczej.
7. Według jakej podstawy istnieje klasyfikacja
metodow nauczania na
1) wyjaśniająco – ilustracyjna,
2) reprodukcyjna,
3) wykład problemowy,
4) częściowo – poszukiwawcza (eurystyczna),
5) badawcza?
a) w zależności od stopnia uczniowskiej
aktywności w działalności nauczalnej,
b) według celu dydaktycznego,
c) według organizacyji nauczania,
d) według źródła wiedzy,
e) według charakteru uczniowskiej działalności
poznawczej.
8. Według jakej podstawy wyróżniamy
taki projekty: badawcze, twórcze,
przygodowe, zabawowe, informacyjne,
orientacyjno – praktyczne?
a) trwałością.
b) dominującej w projekcie
metody,
c) ilości uczestników
9. Według jakej podstawy wyróżniamy taki
projekty:
indywidualne
(wykonywane
samodzielnie przez jednego ucznia),
parami
(wykonywane przez parę
uczestników),
zbiorowe
(wykonywane przez grupę
uczestników) projekty?
- dominującej w projekcie metody,
- ilości uczestników
- trwałością.
10. Według jakej podstawy wyróżniamy taki
projekty:
krótkoterminowe
(jedna – dwie
lekcje);
średniej długości
(od tygodnia do miesiąca),
długoterminowe
(od jednego do kilku
miesięcy)?
a) dominującej w projekcie metody,
b) trwałością,
c) ilości uczestników.