SKŁADNIKI

WYCHOWANIA

Etymologia wyrazu „wychowanie” :

Etymologicznie, czyli ze względu na słowo-twórczą budowę 
wyrazu.

W języku polskim „wychowanie” pierwotnie 
znaczyło tyle co „żywienie”, „utrzymanie”, to co 
dziś zawiera się w hodowli zwierząt i w wyrażeniu 
„dobrze chować kogoś” tj. dobrze odżywiać.

  

W języku rosyjskim wyraz „wospitanije”, 
znaczący wychowanie, pochodzi od słowa 
„pitanije”, czyli jedzenie, karmienie.

Określenie wychowania

Ze względu na złożoność treści, zawartej w 
potocznej świadomości językowej, nie ma jednolitej 
klasycznej definicji wychowania. 

 

Najstarsze definicje podkreślają istotne dla 

wychowania przede wszystkim działanie 
wychowawców, wpływanie na wychowanków.

 Inna grupa podkreśla nie celowe urabianie 
wychowanka przez wychowujące 
społeczeństwo, lecz swobodny wzrost dziecka, 
określając wychowanie jako proces 
samorzutnego rozwoju w zakresie 
nabywanego przez wychowanka 
doświadczenia.

 Trzecia grupa określeń wychowania 
zwraca uwagę na warunki i bodźce 
przyczyniające się do rozwinięcia 
wychowanka.

 Natomiast czwarta grupa definicji 
wychowania skupia uwagę na wytworach  
i osiąganych skutkach działania 
wychowawczego. 

Podział definicji 

wychowania:

Grupa
prakseologiczna

 Są to oddziaływania
wychowawców

Grupa
ewolucyjna

 Proces rozwojowy
jednostki

Grupa
sytuacyjna

 Bodźce środowiska
wychowawczego

Grupa
adaptacyjna

 Dotyczy skutków i 

wytworów wychowania

Podstawowe składniki

 wychowania:

B 

I

 

O

 

S

Greckie bios oznacza życie.

Najbardziej podstawowa siła 
działająca w wychowaniu. Jest to 
pęd życiowy do naturalnego, 
psychologicznego rozwoju 
organizmu.

NA SIŁĘ BIOSU DANEJ JEDNOSTKI SKŁADAJĄ 
SIĘ:

1. DYSPOZYCJE BIOLOGICZNE:

 dane wyposażenia dziedzicznego, związane np. z 
rozdzieleniem się lub nie chromosomów,

 z prawidłowością działania enzymów,

 z zetknięciem się przeciwciał we krwi.

2. DYSPOZYCJE PSYCHICZNE:

 talent,

 zdolność, 

 upośledzenia i zwyrodnienia moralne.

E 

T

 

O

 

S

Greckie ethos oznacza obyczaj, 
przyzwyczajenie.

 

Siła społeczna obyczajowości i 
moralności zbiorowej, urabiająca 
kształt biosu przy pomocy przymusu, 
nacisku, presji opinii publicznej, 
kontroli, satyry, sankcji karnych itp. 
form życia społecznego.

Moc etosu polega na poziomie moralności grup rodzinnych, 
szkolnych, zawodowych czy szerszych organizacji- narodowej i 
państwowej. 
Poziom ten jest bardzo różny, lecz obecnie daje się mierzyć 
naukowo przy pomocy metod socjometrii. 

METODA SOCJOMETRYCZNA
1. Polega na mierzeniu dystansu między 
jednostkami tworzącymi małą grupę np. załogę 
statku, rodzinę, grupę koleżeńską, klasy szkolne, 
zespoły współpracowników itd.; 
2. Pozwala ustalić deklarowane stosunki między 
członkami danej grupy (liczebnie niewielkiej), 
niektóre jej cechy np. spoistość, zwartość, 
integrację, popularność pewnych osób, stosunki 
sympatii i empatii etc.; 
3. szersze zastosowanie metoda ta znajduje w 
psychologii społecznej i pedagogice; 
4. badacz rozprowadza kwestionariusz i stosuje 
jednocześnie obserwację kontrolowaną, aby jednak 
można było uznać ją za konsekwentnie 
przeprowadzoną badacz winien mieć codzienne 
relacje z członkami grupy. 

A 

G

 

O

 

S

   Greckie ago oznacza prowadzę.

Agos oznacza siłę 
działania moralnego i 
umysłowego autorytetu 
wychowawców, jako ludzi 
najlepszych w danym 
społeczeństwie i 
środowisku, którzy 
powinni być „ludźmi 
dobrze wychowanymi”.

 

Siła prowadząca agosu da się dzisiaj 

wymierzać przy pomocy odpowiednich 
skal, określających oddziaływanie 
wychowawcze, np. szkoły czy domu. 

 Zależnie więc od swej wielkości może 
skutecznie przyczynić się do tego, że 
wychowanek wzniesie się ponad swoje 
popędy biosu i ponad przeciętność etosu 
grupowego, a to przez samoopanowanie 
siebie i przez kulturę duchową.

L 

O

 

S

Siła najbardziej tajemnicza i 
nieobliczalna, występująca w 
postaci działania ludzkiego losu.

Jest siła niewymierną i nie dającą 
się przewidzieć. Decydująco 
wpływa swoimi ciosami lub 
uśmiechami fortuny na życie, 
rozwój i wychowanie każdego 
człowieka. 

Grecka moira oznacza nieubłagany 
los.

Pedagogika teoretyczna musi liczyć się w 
wychowaniu z działaniem losu, który narzuca 
nam rodziców, wyposażenie dziedziczne, 
układa koleje i warunki życia jako dolę 
szczęśliwą lub niedolę.

Los- Absolut może być traktowany 
różnorodnie:

1)fatalistycznie: jako „nieubłagany los”, który 
jest nam przeznaczony i jesteśmy wobec niego 
bezradni,
2)deterministycznie: gdy los zależy od 
przyczynowego porządku świata i od praw 
rządzących rzeczywistością, dzięki czemu 
człowiek może wpływać na swój los przez 
posłuszeństwo prawom natury,
3)indeterministycznie: gdy los pojmujemy jako 
działanie czystego przypadku, a nie 
konieczności.

ETOS

BIOS 
POKOLEŃ

0

AGOS

A

E

B

I nurt życiowy

Plan 
życia

II nurt 
życiowy

Cel wychowawczy- ideał nowego 

człowieka