WSB – NLU 2010
Psychologia Społeczna
Krzysztof Brocławik
Manipulowanie umysłami
WSB – NLU 2010
Psychologia Społeczna
Krzysztof Brocławik
Manipulowanie umysłami
Tezy wykładu:
Praktyka manipulowania umysłami
raczej nie budzi wątpliwości
Formacja
Techniki i konteksty specjalne
Do manipulacji dochodzi:
W bliskich związkach
W działalności rynkowej
W działalności politycznej
Podstawowe przesłanki
manipulowania umysłem
człowieka
Własności przetwarzania informacji
przez człowieka
Sposób funkcjonowania mediów
Własności społeczeństwa
informacyjnego
Własności człowieka jako uczestnika
procesów społecznych
Uproszczony kontekst
historyczny
Dokąd istniała możliwość nagiej
przemocy, fizycznego nacisku, rządzący
nie widzieli potrzeby manipulowania
Jeżeli już to posługiwano się podstępem
Nowoczesne dyktatury manipulowały na
wielką skalę ale
Mało subtelnie, głównie kłamiąc
Znaczna część opinii publicznej była tego
świadoma
Celem manipulacji była raczej
racjonalizacja
Uproszczony kontekst
historyczny
Przemoc ma bardzo istotne ograniczenia:
Wymaga sił i środków, jest trudna do
masowego i długotrwałego stosowania
Bardzo często ludzie do których jest
stosowana nie funkcjonują potem
normalnie
Jeżeli już coś zmienia to zachowania
Podstęp bywa bardzo skuteczny,
Raz odkryty rodzi silną reaktancję
Odcienie manipulacji
Poziom świadomości operatora
Cele operatora
Poziom odporności (bezbronności) ludzi i
grup
Ciężar gatunkowy i zakres konsekwencji
Intencje operatora
Typowe techniki manipulacji
Indoktrynacja
Kłamstwo klasyczne
Oddziaływanie na emocje
Operowanie prawdą pożądaną
(oczekiwaniami)
Typowe techniki manipulacji
Manipulowanie wartościami (np.
dążenie do integracji społecznej)
Plotka i pogłoska
Szum informacyjny
Mieszanie treści prawdziwych i
nieprawdziwych
Prototypy manipulacji
umysłami
Indoktrynacja
Ideologia
Formy
organizacyjne
Symbolika
Kodeksy
postępowania
Praktyki
wychowawcze
Formacja u Jezuitów
Nowicjat
Dwuletni nowicjat jest pierwszym etapem życia
zakonnego. Tak naprawdę rozpoczyna go kandydatura,
której celem jest wprowadzenie kandydata w nowicjat.
Czas trwania kandydatury określa o. Magister i zwykle
trwa 3-4 tygodnie. W tym czasie obowiązuje, nie biorąc
pod uwagę wyjątków, "separacja" pomiędzy nowicjuszami
a kandydatami. Nowicjusze poświęcają czas przede
wszystkim modlitwie i rozwijaniu życia wewnętrznego,
poznawaniu historii zakonu i siebie. Każdy z nich
otrzymuje funkcję, dzięki której uczą się
odpowiedzialności i sumiennej pracy. W nowicjacie
podejmuje się także prace i zadania apostolskie
nazywane próbami (rekolekcje trzydziestodniowe, próba
katechetyczno-wspólnotowa, szpitalna, pielgrzymia oraz
próba polegająca na wykonywaniu zwykłych posług w
domu). Nowicjat kończy się złożeniem wieczystych
ślubów zakonnych: czystości, ubóstwa i posłuszeństwa.
Formacja u Jezuitów
Dyscyplina
Medytacje
Milczenie
Studiowanie
zaleconych pism
Przewartościowanie
Krytyka i zgoda na
krytykę
Posłuszeństwo
Własna grupa
odnisienia
Formacja u Jezuitów
Innowacje
Ćwiczenia
oddechowe
Międzykulturowość
Wewnętrzne stopnie
wtajeniczenia
Kolektywna metoda
opracowania
konstytucji
Koncentracja na
pracy z ludźmi
wpływowymi
Odrobina psychologii
Człowiek po rewolucji poznawczej:
Skąpiec poznawczy – ograniczone
zasoby
Wyrafinowany taktyk – stare znajome
heurystyki
Ważne procesy są zautomatyzowane –
kategoryzacja
Działanie w czasie rzeczywistym -
często lekceważony czynnik czasu
Potęga kategoryzacji
Najważniejsze żeby posłużyć się w
odpowiednim pudełkiem:
Antykomunista
Prawdziwy Polak
Prawdziwy Zielony
Jeszcze lepiej
Posłużyć się prototypem
Personalizować sytuację
Przykład: granfalon
Wymyśl grupę
nominalną
Daj jej odpowiednia
etykietę werbalną
Uruchom
kategoryzację
Powiąż z to z „ja”
ludzi
Najlepiej pokaż
grupę konkurencyjną
lub wrogą
Zawsze można postraszyć
ludzi
Komunistami
Żydami (finanzjude)
Pełzającym kryzysem
Tajnymi
współpracownikami
Nawet piekłem
Jeszcze lepiej
połączyć to z
granfalonem
Pranie mózgu – próba
definiowania
Planowe, dokonywane często przy
użyciu siły usunięcie z umysłu człowieka
trwałych przekonań, zwłaszcza
dotyczących polityki, celem zastąpienia
ich innymi poglądami; proces ten, który
można uznać za rodzaj przymusowego
nawrócenia, jest stosowany przez różne
państwa totalitarne wobec dysydentów
politycznych.
Oxford English Dictionary
Wojna odmienia człowieka
Zespół stresu pourazowego (post-
traumatic stress disorder)
Gwałtowne fluktuacje nastroju
Szybkie zmiany zachowania
Bardzo duży wzrost podatności na sugestię
Utrata samokontroli
Zespół te obserwowano zarówno u
wojskowych jak i u cywili
Osiem rysów totalitaryzmu
Kontrola nad
otoczeniem
Tajemna manipulacja
Wymóg czystości
Kult spowiedzi
Święta nauka
Zaszczepienie nowego
języka
Pierwszeństwo doktryny
wobec osoby
Prawo decydowania o
życiu lub śmierci
Robert Lifton
Pranie mózgu – klasyka
gatunku
Wojna Koreańska
Amerykańscy jeńcy
Długim wyczerpujący
marsz
Traktowanie brutalne
ale mnie niszczące
Oddzielenie dowódców
wszystkich szczebli od
ich podwładnych
Deprywacja w zakresie
najbardziej
podstawowych potrzeb
Pranie mózgu – klasyka
gatunku
Po dotarciu na miejsce:
Kompletna wymiana personelu
Zaspokajanie elementarnych
Bliski kontakt ze strażnikami
Hierarchiczna lista oczekiwanych
zachowań
Zestaw wzmocnień
Cel: „nawrócenie na komunizm”
Wyniki ?
Pranie mózgu – klasyka
gatunku
Przesłanki skuteczności:
Bardzo wysoki stopień kontroli
wielowymiarowego środowiska
Izolacja od informacji
Dezintegracja lub nieobecność grup
pierwotnych i innych systemów wsparcia
społecznego
Duży zakres władzy i specyficzne
kompetencje nadawcy
Psychologia kultów
Studium przypadku
Jonestown 1977
Sekta (grupa) Świątynia
Ludu
Jim Jones lider
charyzmatyczny i
pełen miłości
Programy pomocowe i
niejednoznaczny odbiór
społeczny
Jonestown komuna w
Gujanie – religijna,
rolnicza i realizująca raj
na ziemi (utopijny)
Psychologia kultów
Kontekst czyli Gujana tamtego czasu
Paranoidalna dyktatura Forbes Burnham
Mieszanka korupcji i ideologii
Tolerancja za otwarte poparcie lidera grupy
Poczucie wszechstronnego osaczenia i
przekonanie o wrogości otoczenia
Silnie spolaryzowana opinia publiczna w
USA i Kalifornii
Kontr organizacja Concerned Relatives
Psychologia kultów
Kryzys i finał
1978 Pogarszanie się sytuacji
materialnej wspólnoty
Poważna choroba lidera
Coraz bardziej wyrazisty i ponury obraz
wroga (USA) w oczach komuny
Misja „ratunkowa” kongresmana Ryana i
zasadzka 14 listopada
18 listopada – scenariusz zbiorowego
samobójstwa, około 900 ofiar
Kult wolność i kontrola
Przywódcy i wyznawcy
Buntowniczość i paranoja
Prostota i czystość
Myślenie skoncentrowane na przyszłości
Brutalny koniec
Taylor K 2004
Pojęcia duchowe
(Taylor 20004)
Ideologie, religie, organizacje posługują
się specyficznym rodzajem pojęć;
Abstrakcyjne
Niejednoznaczne
Wartościujące
Nasycone emocjami
Kojarzone celowa z faktami, osobami czy
zjawiskami
Poza dynamikę grup…
Grupa jako walidacja języka
Grupa jako gwarancja funkcji realności
Unikalny krajobraz poznawczy i
komplementarność w zaspokajaniu
potrzeb
Nieunikniony etnocentryzm
Samo wspierające się przekonania
Presja, granice i spójność…
Jest znakomity precedens…
Ta książka zbudowała
w USA nastroje pod
wojnę secesyjną
Podbudowała nastroje
abolicjonistyczne
Przyczyniła się do
zniesienia
niewolnictwa w
Brazylii
Nie wspominając o
wielu ludziach, którzy
na tym zarobili
Na czym zagrała Harriet
Beecher Stove?
Rola wyobrażeń
Wydobywanie na
pierwszy plan
Metafora
Ironia
Aliteracja
Wyrwanie ludzi z ich
codziennej rutyny,
codziennego świata
Suspens
Narracja – klasyka gatunku
50 minutowa
narracja filmowa o
„Bitwy o Anglię”
Wyprodukowana ma
użytek Amerykanów
– cel jawnie
perswazyjny
Fotografia – ratunek
dla ofiary nalotu po
18 godzinach akcji
obrony cywilnej
Narracja – klasyka gatunku
Obraz nie kłamie?
Zbyt wczesna
wersja Hurrcane’a
Spadochrony nie
były noszone na
plecach, leżały w
kabinach
Mechanik ma, jak na
alarm, nieco luzacką
postawę
Fotografia jest
upozowana
Narracja – klasyka gatunku
Perfekcyjna robota
(Hovland i inni 1949)
Nie – Brytyjczycy
mówili z akcentem
W scenach
występowali aktorzy
(z makijażem)
Stosowano techniki
trickowe
Zastosowano
odpowiednią
muzykę
Skąd taki sukces?
Doskonały materiał fabularny
Trafienie w „baseballowy” archetyp
Byli swoi - amerykańscy ochotnicy o
typie awanturników, ale bohaterowie
Suspens – było po zwycięskiej bitwie
Łatwy do napiętnowania przeciwnik
Skąd taki sukces?
Kompetencje propagandystów
Dobrze i realistycznie określone cele
nadawców
Jakie były intencje nadawców?
Model wyobrażeniowego
przenoszenia się w narrację
Perswazja narracyjna ogranicza się do
testów:
Które są narracjami
Wywołują obrazy
Implikują przekonania widzów
Perswazja zależy od zakresu
przeniesienia w świat narracji
Stopień skłonności do przeniesienia jest
atrybutem odbiorcy
Recepta na manipulowanie
Postawienie oddziaływań jako zadania
Realistycznie i precyzyjnie określone cele
Dobra idea lub ideologia (treść jest
ważna)
Głęboka znajomość mentalności grupy
docelowej
Dobór właściwego medium
Stworzenie instrumentarium
Wybór momentu
Odrobina sztuki