Dieta w cukrzycy
Dieta w cukrzycy
Cukrzyca
jest schorzeniem o charakterze
przewlekłym, którego nie można wyleczyć.
W trakcie leczenia dążymy do osiągnięcia jak
najlepszych wartości glikemii , ciśnienia
tętniczego, cholesterolu, masy ciała, i wielu innych
parametrów. Prawidłowe żywienie jest bardzo
ważnym elementem leczenia każdej postaci
cukrzycy. Odpowiednia dieta połączona z właściwą
aktywnością fizyczną stanowi podstawę leczenia
obok leczenia farmakologicznego.
Dieta cukrzycowa to styl i przestrzeganie
pewnych reguł, które mają za zadanie
osiągnięcie dobrego samopoczucia i zapobieganie
późnym powikłaniom cukrzycy.
Już w starożytności , w papirusie Ebersa , są
uwagi o wpływie diety na przebieg
cukrzycy.
W następnych wiekach temat ten był stale
poruszany, przy czym zalecenia
dietetyczne były skrajnie różne – od
zaleceń okresowego głodzenia do diety
bogatowęglowodanowej.
Cel stosowania diety:
Dostarczenie odpowiedniej ilości energii (kalorii)
niezbędnej do zapewnienia prawidłowego
funkcjonowania organizmu
Uzyskanie takiego stężenia glukozy we krwi, które
będzie najbardziej zbliżone do wartości
prawidłowych
U osób z nadwagą i otyłością redukcję i utrzymanie
właściwej masy ciała
Osiągnięcie optymalnych wartości lipidów w
surowicy krwi
Zapobieganie i leczenie ostrych oraz przewlekłych
powikłań cukrzycy
Poprawę ogólnego stanu zdrowia
Ogólne zalecenia:
Kaloryczność diety powinna być ustalona
indywidualnie w zależności od potrzeb pacjenta,
jego wieku, aktywności fizycznej, nie może
przekraczać potrzeb energetycznych organizmu,
gdyż będzie prowadzić do zachwiania bilansu
energetycznego i do otyłości
Istotna jest liczba posiłków w ciągu dnia, może
ona ulec modyfikacji w zależności od typu
cukrzycy i zastosowanej terapii
Posiłki powinny być urozmaicone, lekkostrawne
spożywane o stałych porach dnia
Składniki pożywienia i ich procentowy
udział w dziennej racji pokarmowej
Węglowodany -
45-50%
zapotrzebowania
energetycznego, nie mniej niż 130 g na dobę
Białka –
15-20%
zapotrzebowania
energetycznego
Tłuszcze –
30 - 35%
zapotrzebowania
energetycznego
Błonnik
Składniki mineralne
Witaminy
Piramida Zdrowego Żywienia
Piramida
zdrowego żywienia
określa właściwe
proporcje
produktów
pochodzących z
różnych grup w
dziennej racji
pokarmowej
Nowa Piramida Żywienia
Nowa Piramida Zdrowego
Żywienia jest odzwierciedleniem
najnowszych, najbardziej
aktualnych badań nad żywieniem
prowadzonych w USA przez
naukowców ze Szkoły Zdrowia
Publicznego Uniwersytetu
Harvarda opracowana pod
kierunkiem profesora Waltera
Willetta'a
"Nic tak nie niszczy organizmu,
jak długotrwała fizyczna
bezczynność" Arystoteles I w
p.n.e.
Zalecenia modelu nowej piramidy
żywienia
ostre ograniczenie czerwonego mięsa,
ziemniaków i przetworzonych zbóż, takich jak
biały chleb,
ograniczenie nabiału do jednej lub dwóch porcji
dziennie włączając suplementację wapnem,
zastąpienie niezdrowych tłuszczy nasyconych
zdrowszymi nienasyconymi olejami roślinnymi,
spożywanie dużych ilości pełnoziarnistych zbóż,
owoców i warzyw,
picie ograniczonej ilości alkoholu, głównie
czerwonego, wytrawnego wina.
Węglowodany
W zależności od ilości i źródła pochodzenia
bezpośrednio wpływają na poziom glukozy we
krwi
W diecie węglowodany złożone powinny
pokrywać większość zapotrzebowania
energetycznego z tej grupy ( di- i polisacharydy),
węglowodany proste (monosacharydy) należy
ograniczyć do minimum
Zawartość błonnika pokarmowego w diecie: 20-
35 g/dobę
Źródło: produkty zbożowe, mleko, owoce i
warzywa
Indeks Glikemiczny
Indeks glikemiczny (IG) – określa procentowo szybkość
wzrostu stężenia glukozy we krwi po spożyciu produktów
w porównaniu do wzrostu, jaki następuje po spożyciu
tej samej ilości węglowodanów w postaci czystej glukozy.
Żywność, której węglowodany są szybko trawione i
przyswajane, szybko i na krótki okres czasu podnoszą
poziom glukozy we krwi - mają wysoki indeks
glikemiczny.
Produkty o niskim indeksie glikemicznym to takie, z
których glukoza uwalnia i wchłania się powoli w procesie
trawienia oraz zwiększają stężenie glukozy we krwi
niezbyt silnie i na długi czas.
Badania opublikowane w ostatnich latach wykazują, że
mały IG całej diety może przyczyniać się do zmniejszenia
ryzyka wystąpienia takich chorób przewlekłych jak
choroba niedokrwienna serca, cukrzyca, otyłość i rak
jelita grubego.
Przykłady produktów i ich poziom IG
Poposiłkowy
wzrost glikemii
Artykuły spożywcze
100%
glukoza
90-100%
coca-cola, pepsi, płatki ryżowe i
kukurydziane, ziemniaki puree, miód, ryż
preparowany
70-90%
pieczywo pszenne, pszenno-żytnie, żytnie,
chleb chrupki, mąka pszenna, proszek
budyniowy, ryż gotowany, babka
piaskowa, herbatniki, biszkopty
50-70%
płatki owsiane, kukurydza, sacharoza,
banany, niesłodzone soki owocowe, chleb
gruboziarnisty
30-50%
mleko, jogurt naturalny, owoce np:
jabłka, brzoskwinie, makaron, lody,
rośliny strączkowe
Do 30%
surowa marchew, warzywa zielone,
fasola, bób
Ładunek Glikemiczny
W oparciu o koncepcję indeksu glikemicznego
wprowadzono pojęcie ładunku glikemicznego
(ŁG). Dzięki ŁG można ocenić całkowitą odpowiedź
glikemiczną na produkt lub posiłek.
Oblicza się go wg wzoru:
ŁG= IG/100 x ilość węglowodanów w porcji (g)
W praktyce oznacza to, że można bezpośrednio
porównać wpływ na cukier we krwi dwóch
produktów.
METODYKA OBLICZANIA INDEKSU
GLIKEMICZNEGO W POSIŁKU
ustalenie zawartości węglowodanów w
przeznaczonej do potrawy ilości produktu,
ustalenie całkowitej zawartości węglowodanów w
posiłku,
obliczenie procentowego udziału węglowodanów z
poszczególnych składników,
w stosunku do ogółu węglowodanów /uznanych za
100%/,
odczytanie IG poszczególnych składników potrawy,
obliczenie udziału poszczególnych produktów w
wartości IG całego posiłku,
ustalenie IG całego posiłku.
Wykres glikemii poposiłkowej
Wykresy dobowej glikemii
Wymienniki węglowodanowe
Jeden wymiennik węglowodanowy jest to porcja
produktu (podana w gramach) zawierająca 10 g
węglowodanów przyswajalnych.
Na przykład jedna bułka (kajzerka) zawiera 3 WW, to oznacza, że
poziom cukru we krwi rośnie tak, jak po spożyciu 30 g (3 x 10 g)
czystego cukru.
Przykład obliczania ilości WW:
Zapotrzebowanie energetyczne – 2000 kcal
Węglowodany 50% -1000 kcal (1 g węglowodanów
dostarcza 4 kcal) – 250 g – 25 WW
Rozkład ilości WW w poszczególnych
posiłkach w ciągu dnia
Przykład: pierwsze śniadanie - 6
WW,
drugie śniadanie - 4 WW,
obiad - 10 WW,
podwieczorek - 3 WW,
kolacja - 5 WW,
druga kolacja - 2 WW.
W ramach ustalonej liczby WW
można stosować zamiennie różne
produkty korzystając z tabeli WW.
Należy pamiętać by wymieniać
produkty w obrębie tej samej
grupy.
Czynniki mające wpływ na poziom
glikemii
Czynniki powodujące szybki wzrost glikemii:
temperatura posiłków: ciepłe produkty, zwłaszcza długo gotowane,
stan rozdrobnienia: im produkt bardziej rozdrobniony, łatwiej
strawny, tym szybszy wzrost. Np. ryz łuskany – nie łuskany, chleb
razowy – chleb żytni – biała bułka,
picie dużych ilości płynów podczas posiłków przyspiesza
opróżnianie żołądka,
solenie potraw zwiększa wchłanianie glukozy.
Czynniki powodujące późniejszy wzrost glikemii:
duże kęsy pokarmowe - im większe, tym dłużej pozostają w
żołądku,
duża zawartość błonnika,
dodatek tłuszczu i białka do węglowodanów,
postać pokarmu: jabłko wchłania się dużo wolniej niż mus
jabłkowy.
Białka
Należą do najważniejszych składników
pokarmowych, które są niezbędne, stanowią
zasadniczy element budowy wszystkich tkanek
ustrojowych. Są podstawowym materiałem
budulcowym naszego organizmu, nie wpływają
bezpośrednio na stężenie glukozy we krwi, ale
dodatek białka do produktów pochodzenia roślinnego
nieco spowalnia wchłanianie węglowodanów.
Nie należy jednak spożywać produktów będących
źródłem białka bez ograniczeń, ponieważ jego
nadmiar wpływa negatywnie na czynność nerek.
Zwiększając przesączanie kłębuszkowe, może
sprzyjać rozwojowi nefropatii cukrzycowej.
Białko - podaż w diecie
Zapotrzebowanie na białko dla osób dorosłych z
cukrzycą (ustalane indywidualnie) powinno wynosić
0,7 - 0,8 g / kg należnej masy ciała / dobę. Pamiętać
trzeba o tym, że połowę powinno stanowić
pełnowartościowe białko pochodzenia zwierzęcego.
Wyższe spożycie białka zalecane jest dzieciom,
kobietom ciężarnym i karmiącym- do około 1,2
grama / kg należnej masy ciała / dobę.
Osoby z nefropatią cukrzycową w zależności od
wydolności nerek, powinny mieć ustalone nieco
niższe zapotrzebowanie na ten składnik pokarmowy
(zazwyczaj 0,4 - 0,6 grama / kg należnej masy ciała /
dobę).
Białko - źródła
Białko zwierzęce
Białko roślinne
Chude mięso: cielęcina,
chuda wołowina, jagnięcina
Chude ryby: filety z dorsza
Chudy drób bez skóry:
kurczak, kura, białe mięso z
indyka
Chude wędliny: drobiowe,
szynka bez tłuszczu,
polędwica
Mleko i przetwory: chudy
twaróg, kefir, jogurt.
Suche nasiona soi, grochu i
fasoli
Migdały i orzechy
Suchy makaron
Suche kasze i ryż
Pieczywo
Warzywa
Tłuszcze
To najbardziej energetyczny ze składników
pożywienia. O ile wcześniej omawiane białka i
węglowodany dostarczają z 1 grama produktu około
4 kcal, to 1 gram tłuszczu dostarcza ich około 9. Z
tego powodu osoby z cukrzycą powinny wybierać
produkty chude oraz ograniczać ilość tłuszczu
używaną do smarowania pieczywa i przygotowywania
potraw.
Tłuszcze nie powinny pokrywać dziennego
zapotrzebowania energetycznego organizmu w
większej ilości niż 30% - 35%, ale niezmiernie istotne
dla zdrowia są także proporcje pomiędzy tłuszczami.
Tłuszcze
Zaleca się by:
kwasy tłuszczowe nasycone (zawarte w produktach
pochodzenia zwierzęcego) - nie pokrywały więcej
niż 10% ogólnej puli tłuszczu,
tłuszcze jednonienasycone (oliwa z oliwek, olej
rzepakowy) - 10% ogólnej puli tłuszczu,
tłuszcze wielonienasycone (m.in. tłuste ryby
morskie, olej słonecznikowy, sojowy, kukurydziany,
z pestek winogron) 6 - 10% ogólnej puli tłuszczu, w
tym kwasy tłuszczowe omega-6 - 5–8%, kwasy
tłuszczowe omega-3 - 1–2%;
Tłuszcze
zawartość cholesterolu w diecie nie powinna
przekraczać 300 mg/d. (7,8 mmol/d.). U chorych ze
stężeniem cholesterolu frakcji LDL ≥ 100 mg/dl (≥
2,6 mmol/l) tę ilość należy zmniejszyć do poniżej
200 mg/d. (5,2 mmol/d.);
aby obniżyć stężenie cholesterolu frakcji LDL,
należy zmniejszyć energetyczny udział tłuszczów
nasyconych w diecie (jeżeli pożądane jest
zmniejszenie masy ciała) lub zastąpić je
węglowodanami i tłuszczami jednonienasyconymi;
należy ograniczyć spożycie izomerów trans kwasów
tłuszczowy
Witaminy i mikroelementy
Nie ma dowodów na konieczność suplementacji
witamin i mikroelementów jako składników diety
Cennym źródłem są owoce i warzywa, ich
dzienne spożycie powinno wynosić 600-700g
warzyw i 300-400g owoców, jako dodatek do
każdego z posiłków, należy jednak zwrócić
uwagę na zawartość w nich węglowodanów
Błonnik
Jest to substancja pochodzenia roślinnego, która nie
ulega trawieniu w przewodzie pokarmowym.
Błonnik rozpuszczalny hamuje szybkość wchłaniania
glukozy z przewodu pokarmowego i tym samym
zapobiega jej poposiłkowym wahaniom we krwi,
obniża poziom cholesterolu (źródło: fasola, groch,
płatki owsiane, kapusta, brokuły, marchew).
Błonnik nierozpuszczalny wywiera korzystny wpływ
na funkcjonowanie przewodu pokarmowego –
zapobiega zaparciom, obniża poziom triglicerydów
we krwi (źródło: otręby pszenne, pieczywo razowe,
ryż ciemny).
Substancje słodzące
Z diety stosowanej w cukrzycy należy całkowicie
wyeliminować cukier, jednak można go zastąpić
„sztucznymi środkami słodzącymi” dostępnymi
w aptekach.
Aspartam – nie stosować do potraw
poddawanych obróbce cieplnej, nie stosować u
chorych na fenyloketonurię.
Acesulfam K
Peptis T
Techniki kulinarne
Posiłki powinny być przyrządzane tak, aby
nie zwiększać kaloryczności potraw i
produktów, czyli unikać smażenia w
głębokim tłuszczu.
gotowanie w wodzie,
gotowanie na parze,
pieczenie w folii, pergaminie,
przyrządzanie potraw z rusztu, grilla.