Metody dezynfekcji stosowane
w stomatologii-
charakterystyka i zastosowanie
chemicznych preparatów
dezynfekcyjnych
Metody dezynfekcji stosowane
w stomatologii-
charakterystyka i zastosowanie
chemicznych preparatów
dezynfekcyjnych
METODY ZAPOBIEGANIA ZAKAŻENIOM W GABINECIE
STOMATOLOGICZNYM
Aby w odpowiedni sposób chronić przed zakażeniami
pacjentów oraz siebie i swój gabinet, ważne jest
przestrzeganie kilku podstawowych zasad.
Techniki mycia, dezynfekcji i sterylizacji nie mogą
być stosowane zamiennie, gdyż dotyczą zupełnie
odmiennego postępowania i zapewniają różne
poziomy czystości mikrobiologicznej.
Dekontaminacja – proces usuwania
drobnoustrojów obejmujący etapy:
mycia,
dezynfekcji i sterylizacji
.
Dezynfekcja
Działanie polegające na niszczeniu
form wegetatywnych
drobnoustrojów chorobotwórczych,
które są obecne na powierzchniach
przedmiotów oraz w ich wnętrzu, do
stopnia w jakim nie powodują one
zagrożenia dla zdrowia i życia
człowieka.
Zakres stosowania
dezynfekcji w
stomatologii
1.
Antyseptyka skóry, rąk i błon
śluzowych
2.
Dezynfekcja narzędzi, wycisków
wykonanych z mas wyciskowych,
protez i innych wyrobów
protetycznych
3.
Dezynfekcja powierzchni przedmiotów
i sprzętu.
Metody dezynfekcji
pod względem rodzaju działającego
czynnika:
I) Fizyczne: 1) termiczne 2) nietermiczne
II) Chemiczne 1) alkohole 2) aldehydy 3)
fenole 4) środki utleniające 5) halogeny
6) środki powierzchniowo czynne
III) Chemiczno-termiczne
Mechanizm działania
preparatów dezynfekcyjnych
Środki dezynfekcyjne mają za zadanie zaburzyć
metabolizm mikroorganizmów chorobotwórczych
i uniemożliwić im wykonywanie funkcji życiowych;
w szczególności rozmnażania i kolonizacji.
Związki chloru działają utleniająco, obecność mocnych
kwasów i zasad sprawia, że białko w komórkach
bakterii, bądź kapsydach wirusów ulega ścięciu.
Alkohole odwadniają komórki mikroorganizmów.
Preparaty do dezynfekcji chemicznej stosuje się w
roztworach wodnych, ponieważ taka forma umożliwia
uszkadzanie cytoplazmy mikroorganizmów.
Metody termiczne
podgrzana woda
(80-100 °C – czas ekspozycji 10-30 min.)
para wodna przepływająca
(100 °C – czas ekspozycji 10-30 min)
para wodna o obniżonym ciśnieniu
(105 °C –15 min. )
Metody nietermiczne
filtracja- jako metoda separacji
drobnoustrojów
UV-maksimum działania bakteriobójczego
przypada na fale długości 257 nm.
działanie promieni UV polega na
pochłanianiu kwantów promieniowania
przez funkcjonalnie ważne cząstki
mikroorganizmów
Dezynfekcja wysokiego
poziomu
Najczęściej stosowana metoda dezynfekcji narzędzi
chirurgicznych i sprzętu medycznego;
Zwalcza na powierzchniach zanieczyszczonych narzędzi,
przyborów i sprzętu medycznego:
a. formy wegetatywne bakterii łącznie z prątkami
grużlicy,
b. grzyby chorobotwórcze;
c. wirusy bezotoczkowe i z otoczką
Dezynfekcja wysokiego
poziomu
Obowiązuje przy odkażaniu wszystkich narzędzi,
przedmiotów i sprzętu medycznego
wielokrotnego użycia, które podczas zabiegów:
-naruszają lub mogą naruszać tkanki miękkie i tk.
kostną,
-mają kontakt z jałowymi jamami ciała,
-mają kontakt z uszkodzonymi i nieuszkodzonymi
błonami śluzowymi,
-mają kontakt z uszkodzoną skórą i ranami.
Sprzęt skażony w ww. sposób musi po dezynfekcji
wysokiego poziomu, być poddawany sterylizacji.
Dezynfekcja niższego
poziomu
Likwiduje na powierzchni skażonych przedmiotów:
-bakterie
-grzyby chorobotwórcze
-niektóre wirusy.
Stosowana wyłącznie do dezynfekcji przedmiotów i narzędzi,
które wchodzą w kontakt z nieuszkodzoną skórą.
Ponadto stosowana do dezynfekcji powierzchni, urządzeń i
sprzętów.
Preparaty dezynfekcyjne
szeroki zakres działania
mała toksyczność
brak działania uczulającego
brak indukcji oporności
zachowywanie aktywności w obecności
materii organicznej
zachowywanie aktywności w obecności
innych preparatów np.mydeł, detergentów.
Preparaty dezynfekcyjne
Dąży się do uzyskania preparatu do
dezynfekcji chemicznej, który działałby
nawet w niskim stężeniu na szeroki
zakres mikroorganizmów, ulegałby
szybkiej biodegradacji i rozpuszczał się w
wodzie wodociągowej, a także nie
powodował korozji metali oraz nie działał
drażniąco na skórę i błony śluzowe.
Oznaczenia preparatów
Zakres działania danego preparatu podany
jest zawsze na opakowaniu i oznaczony
symbolami, gdzie:
B - bakterie łącznie z prątkami gruźlicy Tbc,
V – wirusy,
F – grzyby
S – spory (postacie przetrwalnikowe)
Metody chemiczne
Skuteczność dezynfekcji chemicznej jest
zależna od:
• rodzaju użytego środka,
• czasu jego działania,
• stężenia użytego roztworu roboczego,
• liczby mikroorganizmów
• ilości tkanki organicznej
• dokładności sporządzenia roztworu.
Aldehydy
formaldehyd
aldehyd glutarowy
glioksal
aldehyd bursztynianowy
Aldehydy
Szeroki zakres działania
(bakteri łącznie z Tbs, wirusy, grzyby, w określonych
warunkach przetrwalniki bakteryjne, również w obecności
zanieczyszczeń organicznych)
Z reguły aldehydy wykorzystuje się w formie preparatów
mieszanych np. z detergentami, co umożliwia penetrację
aldehydu przez zanieczyszczenia organiczne do zawartych w
nich mikroorganizmów- stosowane do dezynfekcji narzędzi i
powierzchni oraz wyrobów z mas wyciskowych.
Ich działanie polega na denaturacji białka, wywołując tzw.
błąd proteinowy. Drażniące działanie na skórę i błony
śluzowe.
Działanie sporobójcze - 2% glutaraldehyd po min. 10h
ekspozycji.
Alkohole
Etanol
N-propanol
Izopropanol
Alkohole
Optymalne stężenie dla etanolu wynosi 70-80%.
Większe stężenia, wskutek silnego odwodnienia
bakterii, wykazują działanie wolniejsze. Skuteczność
przeciwwirusowa alkoholi jest wyraźnie mniejsza niż
przeciwbakteryjna.
Głównym obszarem zastosowania alkoholi jest
antyseptyka skóry oraz dezynfekcja rąk.
Ważną ich zaletą jest krótki czas niszczenia
drobnoustrojów oraz dobra penetracja alkoholi do skóry.
Stosowane są także do dezynfekcji małych powierzchni
i przedmiotów, zwłaszcza wówczas, gdy wymagany jest
krótki czas działania (5-15 min.).
Fenole i ich pochodne
Skuteczne środki przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze,
przeciwwirusowe. Dobrze działają w kontakcie
z zanieczyszczeniami tkanką organiczną.
W postaci preparatów łączonych stosowane do
dezynfekcji powierzchni, narzędzi, urządzeń do
odsysania.
Nie mogą być polecane do dezynfekcji wysokiego
poziomu.
Jod
Jod obecnie stosowany jest wyłącznie w postaci
kompleksowych połączeń organicznych jako antyseptyk
skóry i błon śluzowych.
Działanie preparatu na skórze odpowiada działaniu
alkoholi, konieczny jest jednakże dłuższy czas
ekspozycji.
Ze względu na resorpcję jodu przez skórę i związany z
tym wpływ na czynność gruczołu tarczowego nie należy
stosować związków jodopochodnych w czasie ciąży,
laktacji lub u noworodków
.
Związki powierzchniowo
czynne
anionoczynne
kationoczynne
niejonowe
amfoteryczne
Związki powierzchniowo
czynne
Połączenia kationowe tzw. detergenty wykazują działanie
bakteriostatyczne. Działanie bakteriobójcze wyrażone
jest słabiej i nie obejmuje zarodników, prątków, wirusów
bezotoczkowych. Słabo działają na bakterie Gram
ujemne. Aktywność ich także spada w obecności nawet
niewielkiej ilości substancji organicznych.
Zastosowanie prawie wyłącznie jako składnik
dodatkowy, np. w połączeniu z aldehydami do
dezynfekcji przedmiotów lub w połączeniu z alkoholami
do dezynfekcji skóry i rąk.
Połączenie kationowe np.: chloroheksydyna
-rr alkoholowy ( np. manusan ) - do dezynfekcji skóry i rąk
-rr wodny – do antyseptyki błon śluzowych.
Środki utleniające i związki
chloru
ozon
nadtlenek wodoru
nadtlenokwasy
Środki utleniające i związki
chloru
Nie radzą sobie z prątkami gruźlicy, grzybami, bardzo
skutecznie inaktywują wirusy.
Obecność substancji organicznych w polu ich działania
prowadzi do ich szybkiej inaktywacji.
Znajdują zastosowanie w dezynfekcji przedmiotów
niemetalowych, działają korodująco.
Wady dezynfekcji chemicznej
Szkodliwe działanie użytych środków
na personel i pacjentów oraz
środowisko naturalne.
Wytwarzanie szczepów opornych na
dany preparat.
Stopień powodzenia dezynfekcji jest
ciężki do określenia.
Metody chemiczno –
termiczne
Do dezynfekcji przedmiotów, które mogłyby ulec
uszkodzeniu w wysokiej temperaturze, coraz
częściej stosuje się dezynfekcję chemiczno-
termiczną w automatach czyszczących.
Płyn dezynfekcyjny podgrzewa się do 40-60 °C,
co umożliwia zmniejszenie dawki związku
chemicznego.
przydatna w opracowywaniu narzędzi
stomatologicznych
Dezynfekcja narzędzi- zasady
ogólne
Niedozwolone jest dopuszczenie do
zasychania substancji organicznych
i chemicznych na powierzchniach
narzędzi.
Dezynfekowanie narzędzi ma
miejsce w wanienkach z tworzywa
sztucznego zaopatrzonych w
cedzak i przykrywkę wypełnionych
środkami chemicznymi biobójczymi.
Roztwory preparatów chemicznych
powinny być wymieniane
codziennie, a dezynfekowane
narzędzia powinny być w nich
całkowicie zanurzone.
Narzędzia drobne do leczenia
kanałowego oraz wiertła do kątnic /
prostnic i końcówki do skalera
dezynfekuje się oddzielnie.
Dezynfekcja narzędzi- zasady
ogólne
Sprzęt i narzędzia o złożonej budowie powinny być
rozmontowane na części składowe.
Konieczne jest przestrzeganie stężeń i czasu ekspozycji na
działanie roztworu zaleconych przez producenta. Zużyty
roztwór dezynfekcyjny należy wylać, a wanienkę i szczotki
umyć, zdezynfekować i przechowywać w stanie
wysuszonym.
Dezynfekcji narzędzi dokonuje się również w myjkach
ultradźwiękowych, nie nadają się one jednak do
dezynfekowania lusterek.
Po zdezynfekowaniu, wyczyszczeniu i wysuszeniu narzędzi
są one pakowane i sterylizowane w autoklawie.
Dezynfekcja - zasady ogólne
Dezynfekcja powierzchni takich jak ściany, podłogi i
większości mebli obowiązuje raz dziennie po
zakończeniu pracy.
Unity stomatologiczne, aparaty rentgenowskie,
przyciski, uchwyty powinny być myte i dezynfekowane
po każdym przyjętym pacjencie. Do dezynfekcji
powierzchni używane są preparaty, które skutecznie
działają w czasie krótszym niż 15 min.
Układ ssący, który został skażony krwią mamy
obowiązek przepłukać po każdym pacjencie
preparatami dezynfekującymi oraz zakładać tabletki
odkażające
PODZIAŁ GABINETU STOMATOLOGICZNEGO NA
STREFY
ZAGROŻENIA ZAKAŻENIEM
Kluczowa dla odpowiedniego zapobiegania
zakażeniom jest prawidłowa ocena stopnia
ryzyka wystąpienia infekcji.
Zgodnie z klasyfkacją Spauldinga wyróżnia się
cztery strefy ryzyka
PODZIAŁ GABINETU STOMATOLOGICZNEGO NA
STREFY
ZAGROŻENIA ZAKAŻENIEM
Strefa A – wysokiego ryzyka
– sprzęt inwazyjny naruszający
ciągłość tkanek i mający kontakt z ranami i naturalnie
jałowymi jamami ciała wraz z błonami śluzowymi.
Strefa B – średniego ryzyka
– sprzęt mający kontakt z
nieuszkodzonymi błonami śluzowymi, sprzęt przeznaczony dla
pacjentów z chorobami zakaźnymi oraz sprzęt zanieczyszczony
materiałami organicznymi, powierzchnie dotykowe
(często dotykane przez personel i pacjentów).
Strefa C – niskiego ryzyka
– sprzęt kontaktujący się ze
zdrową skórą chorego.
Strefa D – minimalnego ryzyka
– powierzchnie i wyposażenie
znajdujące się w otoczeniu pacjentów nie mające
bezpośredniego kontaktu z ranami, np. podłogi, ściany