Maria Gordon
Psychologia
penitencjarna
Maria Gordon
Psychologia
penitencjarna
Wykład 10
Zadania psychologów
więziennych.
(Opiniowanie psychologiczne)
„Psycholog
z
racji
swych
kwalifikacji
zawodowych, jest wysoko wyspecjalizowanym
fachowcem, znawcą osobowości ludzkiej,
praw które rządzą jej reagowaniem na
określone sytuacje i jej zmienianiem się pod
wpływem
tych
sytuacji.
Specyficzne
przygotowanie
naukowe
i
zawodowe
psychologa nastawia go na niesienie ludziom
pomocy i już przez to czyni go naturalnym
rzecznikiem resocjalizacji w środowisku, w
którym
jeszcze
żywe
są
tradycje
formalistycznych represji”. (A. Lewicki)
Kwalifikacje zawodowe psychologów:
–
znajomość
teorii
psychologicznych
wyjaśniających
mechanizmy i uwarunkowania zachowań
osób
popełniających czyny zabronione prawem,
–
znajomość metod diagnozowania tych
mechanizmów i uwarunkowań,
–
umiejętność interpretowania wyników badań i
opracowania indywidualnych diagnoz,
–
znajomość i umiejętność posługiwania się
metodami psychokorekcyjnymi.
Psychologiczna
diagnoza
kliniczna.
Proces diagnostyczny zawsze obejmuje
pewną sekwencję zdarzeń polegających
na:
–
zaistnieniu
stanu
dyskomfortu
psychicznego
utrudniającego normalne funkcjonowanie
człowieka,
–
rozpoznaniu i wyjaśnieniu przyczyn owego
stanu,
czyli dokonaniu właściwej diagnozy
psychologicznej,
–
udzielaniu
pomocy
psychologicznej
adekwatnej
do
wyniku diagnozy
- przedmiotem poznania jest osobowość
jednostki
- zachowania świadczące o trudnościach
pacjenta
w przystosowaniu do otoczenia
- procesy psychiczne, które warunkują stan
nieprzystosowania wyrażający się
zaburzeniami
zachowania,
zachowaniami
dezadaptacyjnymi.
Model
funkcjonalny
diagnozy
Proces diagnostyczny polega na:
-
rozpoznaniu zachowań świadczących o trudnościach
pacjenta w regulowaniu stosunków z otoczeniem i
określeniu obszarów tych trudności
-
wyjaśnieniu
psychologicznych
mechanizmów
warunkujących
stan
nieprzystosowania,
czyli
dokonaniu diagnozy negatywnej
-
wyodrębnieniu
czynników,
które
wpływają
tonizująco lub kompensująco w stosunku do
istniejących dysfunkcji psychicznych, to jest
dokonaniu diagnozy pozytywnej
-
sformułowanie programu oddziaływań korekcyjnych
Model psychospołeczny diagnozy
klinicznej.
- ujmowanie człowieka jako jednostkę odrębną i w
kontekście społecznym równocześnie
- człowiek w tym samym czasie jest:
„tu i teraz” – ze swymi problemami,
„wtedy” – z bagażem swego indywidualnego
doświadczenia,
„potem” – ze swymi oczekiwaniami, aspiracjami,
planami i marzeniami.
Jednocześnie pełni wiele rozmaitych ról
społecznych i podlega działaniu różnych instytucji.
Model psychospołecznej diagnozy
klinicznej
wykorzystuje
dorobek
psychologii społecznej, tj. nauki o
wpływie sytuacji społecznych na
zachowanie człowieka i uwzględnia
nie tylko samą diagnozę, ale także
kontekst społeczny, w którym ona
powstaje.
Cztery płaszczyzny organizacji życia
społecznego wg J. W. Getzelsa:
-
ideologiczna
, na którą składają się normatywne
treści życia społecznego, wzory zachowań, cele
działań społecznych, hierarchia wartości społecznych,
-
instytucjonalna
, rozpatrywana przez pryzmat ról i
wymagań społecznych,
-
psychologiczna
, tworzona przez konkretnych ludzi, ich
osobowości i określone właściwości psychiczne,
- podkulturowa
, dotycząca nieoficjalnie rozwijającego się
życia społecznego i wynikających z tego norm i wartości.
Ważnym
celem
psychologicznych
badań
diagnostycznych polegających na uwzględnianiu
kontekstu
społecznego,
jest
zapewnienie
systemowi
społecznemu
możliwie
dużej
funkcjonalności. Bowiem tak rozumiana diagnoza
pozwala odpowiedzieć na pytanie o to jakie
warunki muszą być spełnione, by ludzie działali w
sposób skłaniający ich do dostosowywania
własnych możliwości do wymagań instytucji.
Na społeczną funkcję psychologicznej diagnozy
klinicznej zwrócił uwagę już w latach sześćdziesiątych
T. Parsons, podkreślając, że sposób traktowania osób,
które mają trudności w regulacji swoich stosunków z
otoczeniem zależy od wielu czynników, a zwłaszcza
od:
1)
liczebności osób z określonymi zaburzeniami (np.
liczby
narkomanów,
chorych
na
AIDS,
osób
niepełnosprawnych, niewidomych w więzieniach,
samouszkadzających się więźniów)
2)
rozmiaru trudności przystosowawczych (ilości ról
społecznych, które zostają wyłączone).
Instytucja
jest
tym
bardziej
zainteresowana
rozpoznaniem zjawiska, im większe jest nasilenie tych
problemów.
Zatem:
- o podjęciu czynności diagnostycznych przez psychologa
decydują nie tylko specyficzne właściwości osób badanych, lecz
także określone mechanizmy społeczne mające zapewnić
funkcjonalność danego systemu społecznego
- działalność diagnostyczna psychologów jest limitowana nie tylko
potrzebami jednostek, lecz także interesem społecznym
- niezgodność z zakorzenionym przekonaniem, że diagnoza
kliniczna powinna być wykonywana zawsze w interesie osoby
badanej
- psycholog diagnosta jest pośrednikiem (konsultantem, doradcą)
między systemem społecznym, a badaną jednostką. Psycholog,
poprzez dialog z pacjentem i członkami jego otoczenia,
współtworzy diagnozę
- wzrost szansy realizacji rezultatów diagnozy przez to, że
diagnoza, w której uczestniczą osoby zainteresowane powinna być
łatwiej przez nie zaakceptowana
Diagnoza kliniczno –
penitencjarna
- specyficzne zaburzenia zachowania człowieka,
tj. zaburzenia występujące w płaszczyźnie ról i
wymagań społecznych
- zmianą w funkcjonowaniu osób dokonujących
przestępstw jest zainteresowany personel
więzienny, szeroko rozumiane społeczeństwo,
albo mówiąc inaczej, instytucja państwa.
Powinni być też zainteresowani oni sami, gdy
chcą uniknąć kolejnych kar i poprawić jakość
swojego życia.
- zaburzenia zachowania jakimi są zachowania
przestępne należy rozpatrywać w kontekście
społecznym.
Uregulowania prawne
1959r.
przepisy
regulujące
działalność
oddziałów
obserwacyjno – rozdzielczych organizowanych od 1958 roku
zadania:
- wykonywanie badań diagnostycznych więźniów trudnych,
zdemoralizowanych, którzy dokonali przestępstwa przy
dużym nasileniu złej woli albo też wielokrotnie
- doradzanie personelowi więziennemu w sprawach
postępowania z więźniami,
- utrzymywanie kontaktu z zakładami karnymi do których
skierowano zbadanych, w celu uzyskania informacji o
realizacji i skuteczności zalecanych metod oddziaływania
resocjalizacyjnego
- kontakt z ośrodkami naukowymi w celu uzyskania pomocy
w doborze metod badawczych.
1975 rok (uszczegółowione w 1977 roku)
Badaniami psychologicznymi obejmowano skazanych:
- jeżeli ich zachowanie wskazywało na poważny stopień
demoralizacji lub na odchylenia od normy psychicznej,
tendencje do samoagresji, albo szczególny brak
umiejętności
przystosowania się do warunków i wymagań zakładu
karnego
oraz sprawiających z innych przyczyn trudności
wychowawcze
- młodocianych, jeżeli okres kary pozostający im do
odbycia przekraczał trzy lata.
- cel badań psychologicznych - poznanie struktury
i dynamiki osobowości skazanych, szczególnie
psychologicznych i socjologicznych mechanizmów ich
zachowania się oraz ustalenie zindywidualizowanych
metod i środków oddziaływań resocjalizacyjnych.
Ob
ecnie
zadania
diagnostyczne
psychologów
wynikają z przepisów artykułu 83 Kodeksu karnego
wykonawczego,
a
ponadto
z
przepisów
wykonawczych do tego kodeksu
Celem psychologicznych badań diagnostycznych jest:
-
wyjaśnienie procesu wykolejenia społecznego skazanego, stopnia jego
demoralizacji oraz ocena podatności na oddziaływania resocjalizacyjne,
-
opracowanie
psychologicznej
charakterystyki
aktualnego
stanu
psychicznego skazanego, jego stosunku do popełnionego przestępstwa,
a także do zadań i obowiązków wiążących się z wykonywaniem kary,
-
ustalenie
ewentualnej
potrzeby
oddziaływania
specjalistycznego
i skierowania skazanego do odbywania kary w systemie terapeutycznym,
-
opracowanie wskazań w zakresie klasyfikacji, nauczania, zatrudnienia
oraz zaleceń dotyczących potrzeby uwzględnienia psychologicznych
i socjologicznych mechanizmów zachowania skazanego przy stosowaniu
zindywidualizowanych oddziaływań.
Dwa ważne cele badań
diagnostycznych.
- podstawa opracowania indywidualnych programów
oddziaływań resocjalizacyjnych i terapeutycznych w
stosunku do osób, które rozpoczynają odbywanie kary
pozbawienia wolności
- rozpoznawanie uwarunkowań zaburzeń zachowania
obserwowanych u więźniów w trakcie odbywania przez
nich kary, zwłaszcza poważnych naruszeń regulaminu,
różnych form zachowań agresywnych i zaburzeń
reaktywnych - w celu ustalenia oddziaływań
korygujących te zachowania.
Zakres badań psychologiczno –
penitencjarnych
- młodociani, jeśli do terminu warunkowego zwolnienia pozostało im co
najmniej 6 miesięcy - skazani na karę dożywotniego pozbawienia wolności
- skazani sprawiający trudności wychowawcze, ujawniający zaburzenia
psychiczne albo szczególny brak umiejętności przystosowania się do
warunków i wymagań zakładu karnego, w którym odbywają karę
- sytuacja, gdy należy dokonać wyboru systemu w jakim skazany powinien
odbywać karę pozbawienia wolności, wyboru odpowiedniego dla niego typu
zakładu karnego i tego, jakim oddziaływaniom terapeutycznym powinien być
poddawany, decyzja o złożeniu wniosku do sądu opiekuńczego w sprawie
przebywania matki wraz ze swym dzieckiem w domu dla matki i dziecka w
zakładzie karnym, możliwość skorzystania z pierwszej przepustki, decyzja o
wymierzeniu skazanemu niektórych kar dyscyplinarnych, decyzja o obciążeniu
skazanego dokonującego samoagresji, kosztami leczenia, decyzja w sprawie
nauczania skazanych, wystąpienie zaburzeń zachowania w postaci stanów
depresyjnych, agresji wobec otoczenia i samoagresji, znacznych trudności w
kontaktach międzyludzkich przyczyniających się do trudności adaptacyjnych
skazanego i zaburzających atmosferę wychowawczą w zakładzie karnym.
Sposób opracowania opinii
- schemat orzeczenia psychologiczno
– penitencjarnego
- schemat opinii wydawanych w
różnych sprawach dot. skazanych
- język opinii (naturalny,
profesjonalny, uniwersalny,
wykraczający poza kompetencje)
Metody badań diagnostycznych
- obserwacja zachowania
- wywiady
- rozmowy diagnostyczna
- analiza wytworów i dokumentów
- testy psychologiczne
Błędy w opiniowaniu
-
wynikające z braków kompetencyjnych
diagnosty
- wynikające z cech osobistych diagnosty
(emocjonalność, poglądy ideologiczne,
przekonania ograniczające, poczucie
omnipotencji)
- wynikające z cech osobistych badanych
(tendencje manipulacyjne, postawy
obronne, mechanizmy obronne)
- wynikające z niedoskonałości metod
diagnostycznych