Różnice pomiędzy Polskim 

Językiem Migowym (PJM) 

a Systemem Językowo-

Migowym (SJM)

Agnieszka Nieradka

Kolegium Nauczycielskie 2007

 

 

Na początek powitanie

 

 

Niniejsza prezentacja przeznaczona 
jest dla surdopedagogów i 
wszystkich ludzi, którzy pracują z 
osobami niesłyszącymi.

 

 

Omówienie 

PJM

 
 

SJM

Alfabet 
palcowy

Czym 

jest 

język 

migowy

 

 

Czym jest język migowy?

•

Ludzie niesłyszący, z racji niemożności korzystania ze 
zmysłu słuchu w komunikowaniu się, stworzyli nowy, 
wizualny, oparty na geście i mimice sposób 
porozumiewania się: język migowy. Język migowy jest 
zbiorem znaków manualnych i mimicznych, służących 
osobom niesłyszącym w porozumiewaniu się.

 

 

Polski Język Migowy (PJM) jest to język naturalny, którym 
posługują się głusi w Polsce. PJM jest językiem o własnej, 
odmiennej od polskiej, strukturze gramatycznej. Jest w Polsce 
pierwszym językiem dzieci, których obydwoje rodzice są głusi.

Język migowy nie jest jednolitym systemem, obejmuje on 

wiele systemów, zróżnicowanych regionalnie i kulturowo. Toteż 
nawet polski język migowy w zależności od regionu posiada 
różne znaki i sposoby ich używania. Ze względu na charakter 
języka migowego, opartego zawsze na geście i mimice, jego 
użytkownicy różnych narodowości nie mają problemu z 
porozumieniem, mimo że narodowe języki migowe różnią się 
zasobem znaków i sposobem ich używania. Język migowy 
charakteryzuje się brakiem odmian wyrazów przez przypadki, 
osoby i liczby, zatem zdeterminowany jest przez gramatykę 
pozycyjną - o sensie wypowiedzi decyduje szyk znaków.

 

 

Komunikat

Pojęcie komunikatu w języku migowym 
funkcjonuje, ogólnie rzecz biorąc, na 
podobnej zasadzie, jak w języku 
fonicznym. O nim również można mówić 
jako o tekście mającym pewien określony 
cel komunikacyjny oraz pewną, a 
określoną formę: styl, rejestr, i elementy 
paralingwistyczne.  

 

 

Komunikacja za pomocą PJM

Po pierwsze, jako język przestrzenny 
oparty na percepcji wzrokowej, migowy 
wymaga do swej produkcji innego 
aparatu artykulacyjnego niż język 
foniczny, co oznacza przejście z 
komunikowania się za pomocą głosu na 
porozumiewanie się za pomocą ruchów 
rąk i ciała. Jest to niewątpliwie 
trudniejsze niż w przypadku zmiany 
jednego języka fonicznego na drugi.

 

 

Po drugie, do konstruowania wypowiedzi 
migowej używa się głównie 
rzeczowników, czasowników, i 
przymiotników, z pominięciem 
przyimków, spójników, partykuł. Dlatego 
też objętość komunikatów w języku 
migowym i fonicznym nigdy nie jest taka 
sama. 

 

 

Podobna sytuacja ma miejsce w 
przypadku konstruowania znaczenia w 
języku migowym. Podczas gdy 
użytkownik języka fonicznego potrafi w 
miarę sprawnie przejść do sedna swojej 
wypowiedzi, osoba migająca musi swoją 
znacznie rozwinąć, stosując opisy i 
dodając wiele szczegółów. 

 

 

Inne czynniki odpowiedzialne za 
konstruowanie znaczenia 
komunikatu migowego obejmują 
szyk znaków w zdaniu, użycie 
przestrzeni, czasu i czasów 
gramatycznych, struktur 
gramatycznych, tworzenia negacji i 
pytania.

 

 

Przestrzeń migowa

Na szczególną uwagę zasługuje sprawa użycia 
przestrzeni, gdyż to właśnie ona determinuje charakter 
komunikatu migowego. Przestrzeń migowa służy do 
wyrażania relacji czasowych, osobowych i aspektowych, 
tworzenia pytania i przeczenia, różnego rodzaju 
czasowników, klasyfikatorów, liczby mnogiej 
rzeczowników. Może służyć do wyrażania relacji tak 
gramatycznych, jak i czysto topograficznych. Na przykład 
czas w języku migowym jest wyrażany za pomocą tzw. linii 
czasowych umiejscawianych przy ciele migającego, zaś 
czasy gramatyczne – za pomocą określeń czasowych, 
takich jak dziś, jutro, wczoraj, itp. (czasownik nie podlega 
koniugacji).

 

 

Specyficzną cechą języka migowego jest to, że 
jedne części mowy mogą być wbudowywane w 
inne – czasowniki przestrzenne mogą zawierać w 
sobie dopełnienie, na przykład NIEŚĆ-
TORBĘ/DZIECKO, czy też element przysłówkowy, 
na przykład OGLĄDAĆ-OD-GÓRY-DO-DOŁU, 
rzeczowniki mogą zawierać w sobie przymiotniki, 
na przykład MAŁE-PUDEŁKO (również jeden 
znak, jak w poprzednich przykładach), liczebniki 
mogą być częścią rzeczowników lub zaimków. 
Jedne części mowy mogą przechodzić w drugie – 
czasownik i rzeczownik mogą być wyrażane tym 
samym znakiem, zamiganym mniej lub bardziej 
dynamicznie.

 

 

Szyk znaków w zdaniu często zależy od 
charakteru danej części mowy – czasowniki 
afektywne (oznaczające czynność wpływania na 
kogoś lub coś, ang. affective) stoją po 
rzeczowniku, a efektywne (sprawiające, że coś 
powstaje, ang. effective)
Stoją przed rzeczownikiem, na przykład 
CIASTO-JEŚĆ
i ZROBIĆ-CIASTO (por. Sutton-Spence, Woll, 
1999).

 

 

Ponadto nie można zapominać, że język 
migowy to nie tylko praca rąk, ale i 
pozostałych części ciała: twarzy, głowy, 
barków, tułowia. Mimika twarzy, ruchy 
głowy i tułowia biorą udział w 
konstruowaniu pytań i przeczeń. W języku 
migowym występują też elementy mówione 
i ustne (ang. spoken i oral components), 
które służą mniej więcej temu, czemu w 
języku fonicznym gestykulacja. 

 

 

Czym jest System językowo-

migowy?

System Językowo-Migowy (SJM) jest to zbiór 
zunifikowanych znaków języka migowego, 
używanych w oparciu o polski język pisany i 
zgodnie z jego gramatyką, z niewielkimi 
adaptacjami tam, gdzie zastosowanie zasad 
gramatyki języka polskiego jest niemożliwe. PJM 
naśladuje naturę, zaś SJM powstaje na podstawie 
języka pisanego, jest uzupełnieniem mowy 
artykułowanej. SJM stosowany z jednoczesną 
artykulacją utworzony został dla potrzeb 
komunikowania się osób słyszących z niesłyszącymi.

 

 

PJM ma własną gramatykę, bardzo różną 
od polskiej. SJM natomiast wykorzystuje 
gramatykę polską, łącząc ją z migowym 
słownikiem. Komunikacja w SJM wygląda 
następująco: nadawca bierze słowa z 
leksykonu PJM, nadaje je w szyku 
polskim, a tam gdzie w języku polskim 
należałoby dodać końcówki fleksyjne – 
przekazuje je za pomocą alfabetu 
palcowego 

 

 

Alfabet palcowy
tzw. daktylografia

 

 

I tak na przykład wygląda 
zdanie: „Ja lubię język 
migowy” w SJM

 

 

Znaczące różnice …

 Słowa, które w polszczyźnie pisanej są homonimami, w 
SJM ujednolica się - to znaczy kilka znaczeń przekazuje 
się za pomocą tego samego znaku wizualnego (np. 
podanie w piłce nożnej i podanie dokument oddaje się za 
pomocą tego samego znaku, tak samo koło jako 
rzeczownik i jako przyimek). Polskie frazeologizmy rozbija 
się na składniki i miga każdy z nich oddzielnie (np. pójść 
na rękę miga się jako serię znaków IŚĆ NA RĘKA-Ę, 
rozwinąć skrzydła - ROZWIJAĆ SKRZYDŁO-A). W 
niektórych przypadkach rozbija się derywaty 
słowotwórcze (np. przedłożyć przekazuje się jako PRZED 
POŁOŻYĆ). Ponadto SJM zawiera pewne znaki nieobecne 
w PJM jako samodzielne leksemy (np. przyimki).

 

 

Wnioski końcowe

SJM jest tworem sztucznym, powstałym 
na potrzeby osób słyszących oraz celem 
usprawnienia edukacji ojczystego języka 
pisanego wśród dzieci niesłyszących. Ich 
naturalnym językiem jest Polski Język 
Migowy. SJM zaś ma im pomóc poznać 
zasady gramatyki języka polskiego.