Ostre bóle brzucha w 

chorobach 

internistycznych

 

 

Ostre bóle brzucha

• Krwawienia do jamy 

otrzewnej, przewodu 

pokarmowego, przestrzeni 

pozaotrzewnowej

• Zapalenie otrzewnej
• Niedrożność jelit
• Pęknięcie ciąży 

pozamacicznej

• Rozwarstwiający tętniak 

aorty

• Zator t. krezkowej
• Skręt szypuły jądra, 

torbieli jajnika, lub 

pęknięcie torbieli

• Choroby wątroby i dróg żółciowych 

(kolka żółciowa)

• Choroby żołądka dwunastnicy i jelit 

(stany zapalne, owrzodzenia), oraz 
trzustki (stany zapalne)

• Choroby nerek i dróg moczowych 

(stany zapalne, kolka nerkowa)

• Zawał dolnej ściany serca
• Bóle pochodzenia metabolicznego: 

niedobór inhibitora C1 dopełniacza, 
porfiria, przełom nadnerczowy i 
nadciśnieniowy (w przebiegu guza 
chromochłonnego), kwasica 
ketonowa i mocznicowa, 
hipertriglicerydemia,

• Choroby tkanki kostno-więzadłowej 

kręgosłupa

• Choroby rdzenia kręgowego (przełom 

tabetyczny), nerwów rdzeniowych 
(półpasiec), lub OUN (depresja, 
nerwica).

 

 

Rodzaje bólów brzucha

Ból trzewny:
• Charakter kolkowy, 

wiercący, lub 
nękający i wykazują 
nieostrą lokalizację.

• Towarzyszą im 

nudności, wymioty, 
nirpokój ruchowy.

• Nasilają się w 

spoczynku, a słabną 
podczas 
wykonywania ruchów.

Ból somatyczny:
• Są dobrze 

zlokalizowane.

• Mają charakter 

tępy bądź ostry, ale 

ciągły (różnią się 

tym od kolkowych 

bólów trzewnych).

• Nasilają się 

podczas 

wykonywania 

ruchów, kichania, 

kaszlu, zmniejszają 

się w bezruchu.

 

 

Przyczyny bólów 

brzucha:

• Zmiany chorobowe narządów jamy 

brzusznej

• Zmiany chorobowe narządów 

położonych poza jamą brzuszną 

(klatka piersiowa,, narządy płciowe 

zewnętrzne, choroby rdzenia 

kręgowego i OUN

• Zaburzenia metaboliczne
• Zatrucia lub inne czynniki

 

 

Rozpoznanie

•

Wywiad: określić charakter bólów, okresowość ich 
występowania, , umiejscowienie, związek z posiłkami

•

Badanie przedmiotowe

•

Badania pracowniane: RTG klatki piersiowej, EKG, zdjęcie 
przeglądowe jamy brzusznej, USG jamy brzusznej, morfologia 
i rozmaz krwi, badania moczu, amylazy we krwi i moczu, inne.

• Ostry brzuch internistyczny możemy różnicować 

dopiero w momencie wykluczenia ostrego brzucha 
chirurgicznego.

 

 

Kolka żółciowa

• Jest objawem kamicy żółciowej, najczęściej jest 

spowodowana pasażem kamienia przez 
przewód pęcherzykowy. Bóle trwają od 15 
minut do około 5 godzin, rzadko dłużej. 

• Ból umiejscowiony jest w prawym i środkowym 

nadbrzuszu i promieniuje często do pleców i do 
prawego barku, mogą towarzyszyć mu wymioty, 
odbijania, przejściowa żółtaczka. Obecne 
również bębnica, jadłowstręt. 

• W badaniach laboratoryjnych występuje wzrost: 

CRP, OB, leukocytoza. W przypadku zatkania 
dróg żółciowych również wzrost GGTP, 
fosfatazy zasadowej i bilirubiny bezpośredniej.

 

 

Kolka nerkowa

• Jest objawem kamicy nerkowej, w zależności od 

umiejscowienia kamienia bóle zlokalizowane są w 
okolicy lędźwiowej lub bocznego podbrzusza. Mogą 
promieniować do moszny, lub warg sromowych. 

• Towarzyszą im nudności lub wymioty oraz 

zatrzymanie wiatrów i stolca. Chory oddaje mało 
moczu pomimo parcia na pęcherz. 

• W badaniach stwierdza się: obecność erytrocytów, 

leukocytów, białka, cystyny i bakterii w moczu. 
Wzrost stężenia: wapnia, kwasu moczowego, 
kreatyniny w moczu w zależności od przyczyny 
kamicy.   

• Badaniami bardzo pomocnymi w różnicowaniu kolki 

nerkowej są: USG, zdjęcie przeglądowe lub 
urografia.  

 

 

Ostre zapalenie trzustki

• Objawami wiodącymi są bóle w nadbrzuszu. 

Początek choroby jest ostry,  ból promieniuje 
we wszystkie strony, również do klatki 
piersiowej, często ma charakter opasujący. 
Występują nudności wymioty, bębnica, 
porażenie jelit, gorączka, spadek ciśnienia 
tętniczego, objawy wstrząsu, puchlina 
brzuszna. 

• Może pojawić się płyn w jamie opłucnej 

(najczęściej lewej), rzadziej objaw Cullena i 
Grey-Turnera. W diagnostyce różnicowej 
przydatne są  stężenia enzymów trzustkowych 
w surowicy i moczu (amylaza, lipaza).

 

 

Mocznica

• Bóle na ogół tylko u chorych ze schyłkową 

niewydolnością nerek. Są one z reguły 
spowodowane, zmianami zapalnymi lub 
owrzodzeniami błony śluzowej żołądka, jelit: (chorzy 
ci skarżą się na uporczywą biegunkę ) rzadziej 
trzustki- ( bóle zlokalizowane są w nadbrzuszu). 

• Rozpoznanie na ogół nie jest trudne gdyż wywiad 

dotyczy przewlekłej choroby nerek, a w badaniu 
przedmiotowym stwierdzamy: blade szaroziemiste 
zabarwienie skóry, zapach mocznicowy z ust, 
nadciśnienie tętnicze. 

• W badaniach laboratoryjnych stwierdzamy: wzrost 

poziomu kreatyniny, mocznika, kwasu moczowego, 
fosforanów, hipokalcemię, kwasicę nieoddechową. 

 

 

Kwasica ketonowa:

• Bóle brzucha pojawiają się na ogół w fazie 

przedśpiączkowej, mają charakter kolki i są 
umiejscowione w nadbrzuszu. 

• Poprzedzają je wymioty, nudności, które 

różnicują kwasicę ze zmianami organicznymi 
trzewi, w których wymioty następują po bólach 
brzucha. 

• Występujące odwodnienie i zapach acetonu z 

ust nakazują wykonanie badań stężenia 
glukozy, oraz ciał ketonowych we krwi i moczu.

 

 

Niewydolność wieńcowa

• Podczas niedokrwienia mięśnia sercowego może 

również dochodzić do pojawienia się bólów 
brzucha, są one mniej specyficzne dla tej 
choroby jednak pojawiają się dość często, a 
niekiedy są jedynym objawem bólowym. 

• Typowe bóle dławicowe pojawiają się nagle, 

mają charakter tępy, wiercący, ściskający, 
umiejscowione są pozamostkowo i promieniują 
do barku, lewej ręki, szyi, żuchwy, okolicy 
międzyłopatkowej, dużo rzadziej do nadbrzusza. 

• Bóle pochodzenia wieńcowego towarzyszące 

bólowi brzucha utrzymują się do kilku minut i 
ustępują na ogół po podaniu nitrogliceryny. 

 

 

Zawał mięśnia sercowego

• Bóle mają charakter podobny do bólów dławicowych jednak są 

bardziej nasilone i trwają z reguły dłużej niż 20 minut. 

Towarzyszy im niepokój psychoruchowy, poty bladość, 

zaburzenia rytmu, spadek ciśnienia. Może pojawić się również 

ból brzucha. 

• Czasami ból promieniuje do nadbrzusza lub ból w nadbrzuszu 

występuje jako jedyny objaw. Taką sytuację nazywamy maską 

brzuszną zawału serca. Mogą jej towarzyszyć nudności i 

wymioty. Ból może lokalizować się w środkowym lub w 

prawym nadbrzuszu. Istnieje więc w takiej sytuacji możliwość 

pomylenia zawału z procesami chorobowymi toczącymi się w 

jamie brzusznej (choroba wrzodowa albo kolka żółciowa). 

• Uważa się, że maska brzuszna zawału serca występuje 

najczęściej gdy zawał dotyczy ściany dolnej serca. Ta część 

mięśnia sercowego spoczywa na przeponie i właśnie 

podrażnieniem przepony tłumaczy się występowanie bólów w 

nadbrzuszu. Dla rozpoznania zawału i potwierdzenia 

przyczyny występujących dolegliwości niezbędne jest EKG, 

oraz oznaczenie enzymów wskaźnikowych CK-MB, 

Troponiny, ( mioglobiny, Aspat, LDH).

 

 

Przełom 

tyreotoksyczny:

• W badaniu fizykalnym oprócz bólów 

brzucha stwierdza się powiększony 
gruczoł tarczowy, gorączkę, 
wytrzeszcz,  pobudzenie, 
tachykardie, nadmierne ucieplenie 
skóry, nadmierną potliwość, 
odwodnienie, wymioty, biegunki, aż 
do śpiączki i niewydolności krążenia.

 

 

Przełom nadnerczowy:

• Występuje u chorych z dlugotrwałą 

chorobą Addisona (obecność przebarwień 

skóry i błon śluzowych, hipotonia, 

hiperkalemia, hiperkalcemia, 

hiponatremia, osłabienie siły mięśniowej). 

• Występuje rozlany ból brzucha wymioty, 

czkawka, oraz zapaść. Brzuch jest 

zapadnięty, słaba, łatwa do pokonania 

obrona mięśniowa, objawy występują 

nagle.

 

 

Hiperkalcemia

• Rozpoznanie hiperkalcemii jako 

głównej przyczyny ostrych bólów 
brzucha jest trudne i możliwe tylko za 
pomocą oznaczenia kalcemii. 

• Kalcemię należy określić u wszystkich 

osób u których w wywiadzie występują 
objawy psychonerwicy, kamica nerkowa 
lub żółciowa, przewlekłe zapalenie 
trzustki, wielomocz.

 

 

Ostre zapalenie żołądka

• Ból o charakterze ucisku w 

nadbrzuszu, bóle w dołku 
podżebrowym, nieprzyjemny smak w 
ustach. 

• Badaniami różnicującymi są badanie 

endoskopowe i histologiczne, ze 
stwierdzanym nacieczeniem błony 
śluzowej leukocytami, oraz ubytkami 
nabłonka.

 

 

Porfiria

• Ból brzucha o charakterze napadowym, 

utrzymujący się do kilku dni, sugerujący 

ostry brzuch niechirurgiczny może być 

objawem porfirii. 

• Poza tym współwystępują często: 

depresja, polineuropatia, nadwrażliwość 

skóry na promienie słoneczne. W moczu 

stwierdza się wzrost metabolitów 

porfirynogenezy: kwas 

aminolewulinowy, porfobilinogen, 

koproporfiryny, urobilinogen. 

 

 

Przełom kiłowy 

(tabetyczny)

• Bóle pojawiają się nagle, mają 

charakter kolkowy i umiejscowione są 
w nadbrzuszu. Towarzyszą im wymioty 
nawet treścią krwistą, bladość, 
tachykardia, leukocytoza. 

• Objawem naprowadzającym może być 

brak  reakcji źrenic na światło, brak 
odruchów kolanowych, mierny opór 
mięśni brzucha lub jego brak. 

 

 

Półpasiec

• Nigdy nie stwierdza się obrony 

mięśniowej, a bóle kończą się 
wyraźną granicą w linii środkowej 
ciała. Ustalenie prawidłowego 
rozpoznania przed wystąpieniem 
zmian skórnych jest trudne. 

 

 

Nerwica, depresja

• Diagnostyka tych bólów sprawia wiele 

trudności. Napadom bólowym często 

towarzyszą: niepokój, mdłości, wzrost 

napięcia powłok brzusznych, tachykardia, 

przyspieszenie oddechu. 

• Uwagę zwraca fakt dobrego stanu klinicznego 

pacjenta w porównaniu do podawanych przez 

niego dolegliwości bólowych. Teatralność 

epizodu bólowego, brak  wymiotów, bębnicy, 

prawidłowe odruchy brzuszne. 

• Rozpoznanie takie można ustalić dopiero po 

wykluczeniu wszystkich przyczyn. 

 

 

Ostre zapalenie wątroby

• Spowodowane wirusami hepatotropowymi, rozpoczyna 

się od grypopodobnych objawów zwiastunowych. 

• Występuje bolesność uciskowa w prawym nadbrzuszu, 

brak łaknienia nudności, , biegunka, powiększenie 

wątroby z napięciem jej torebki, bóle stawowe z 

wysypką. Przebieg może być żółtaczkowy z ciemnym 

zabarwieniem moczu, świądem i żółtaczką lub 

bezżółtaczkowy. 

• W badaniach laboratoryjnych wzrost stężenia 

aminotransferaz, wzrost stężenia bilirubiny i 

urobilinogeny, wzrost GGTP i fosfatazy zasadowej, OB 

lekko przyspieszone, limfocytoza, wzrost ilości gamma-

globulin. 

• Decydujące są badania serologiczne w których 

wykrywamy obecność p/ciał IgM świadczące o świeżym 

zakażeniu lub p/ciała IgG świadczące o wcześniejszym 

zakażeniu.

 

 

Zatrucie ołowiem

• Bóle o charakterze kolkowym, występujące 

w całej jamie brzusznej, wzmożone napięcie 

powłok brzusznych, brak bolesności 

uciskowej i objawów otrzewnowych. 

• Rozpoznanie ułatwia: wywiad (pacjent 

często ma kontakt zawodowy z solami 

ołowiu), obecność rąbka ołowiczego, objawy 

encefalopatii ołowiczej, wzrost wydalania 

metabolitów porfirynogenezy: kwas 

aminolewulinowy, porfobilinogen, 

koproporfiryny, stwierdzenie 

zasadochłonnych nakrapiań na erytrocytach.

 

 

Bóle  brzucha  mogą  występować  w 
wielu  innych  chorobach  i  często  są 
ich 

niespecyficznym 

objawem 

towarzyszącym,  jednak  często  mają 
charakter  przewlekły  i  są  łatwe  do 
odróżnienia 

w 

badaniu 

podmiotowym 

od 

ostrych 

niechirurgicznych  chorób  dających 
objawy ostrego brzucha.