Charakterystyka rodziny
Enterobacteriaceae
Część I
Charakterystyka rodziny
Enterobacteriaceae
Część I
Rodzaje zaliczane do rodziny
Enterobacteriaceae
Escherichia
Klebsiella
Enterobacter
Serratia
Hafnia
Citrobacter
Proteus
Morganella
Providencia
Shigella
Salmonella
Yersinia
Edwardsiella
Erwinia
Charakterystyka ogólna rodziny
Enterobacteriaceae
Gram-ujemne pałeczki
Nie wytwarzają przetrwalników
Posiadają rzęski (z wyjątkiem Klebsiella i
Shigella)
Tlenowe lub względnie beztlenowe
Dobrze wzrastają na podłożach zwykłych
Nieliczne wymagają obecności
specjalnych czynników wzrostowych
Charakterystyka ogólna rodziny
Enterobacteriaceae cd.
Optymalna temperatura wzrostu 35-37
0
C
z wyjątkiem Yersinia i Erwinia - 22-29
0
C
Optymalny czas wzrostu 18-24 h z
wyjątkiem Yersinia – do 72 h
Niektóre wytwarzają barwniki
Fermentują glukozę i inne węglowodany z
wytworzeniem gazu lub bez
Mogą wytwarzać otoczki
Charakterystyka ogólna rodziny
Enterobacteriaceae cd.
Katalaza (+), oksydaza (-)
Redukują azotany
Niektóre wytwarzają siarkowodór
Większość nie fermentuje laktozy (z
wyjątkiem E. coli, K. pneumoniae,
Enterobacter spp. oraz Citrobacter
freundii)
W większości są drobnoustrojami
oportunistycznymi
Charakterystyka ogólna rodziny
Enterobacteriaceae cd.
W diagnostyce wykorzystywane są
podłoża wybiórczo-różnicujące
MacConkey’a
Levine’a
SS
XLD
Hektoen Enteric Agar
Wilson-Blair’a
Rodzaj: Escherichia
Gatunek: Escherichia coli
Gatunek: Escherichia hermanii
Gatunek: Escherichia vulneris
Gatunek: Escherichia blattae
Gatunek: Escherichia fergusonii
Escherichia coli
Stały składnik fizjologicznej flory
przewodu pokarmowego
Bierze udział w syntezie witamin z grupy
B, K i C
Mogą kolonizować skórę i błonę śluzową
jamy ustnej
Najczęściej izolowane drobnoustroje z
materiałów klinicznych
Escherichia coli – właściwości
fizjologiczne
Fermentuje laktozę, rozkłada tryptofan z
wydzieleniem indolu
Podczas fermentacji wydzielają gaz
Często wywołują hemolizę na agarze z
krwią
Dobry wzrost na rutynowo stosowanych
podłożach
Opisano ponad 150 serotypów
Escherichia coli – diagnostyka
Kał – gdy występuje zapalenie błony
śluzowej jelit
Fragment tkanki przy inwazji miejscowej
Krew
Mocz
Żółć
Ropa
PMR
Escherichia coli – czynniki
wirulencji
Czynniki adhezyjne
Umożliwają kolonizację nabłonka przewodu
pokarmowego i dróg moczowych
Szczepy będące czynnikiem etiologicznym
zakażenia dolnych dróg moczowych
posiadają swoiste antygeny O
Szczepy powodujące zakażenia górnych
dróg moczowych posiadają antygeny P -
fimbrialne
Escherichia coli – czynniki
wirulencji cd.
Enterotoksyny
Ciepłostałe (ST) aktywują cyklazę
guanylową - wzrost stężenia cGMP i
sekrecję płynu do światła jelita
Ciepłochwiejne (LT) – aktywują cyklazę
adenylową – wzrost stężenia cAMP
Escherichia coli – czynniki
wirulencji cd.
Toksyny podobne do toksyny Shiga (SLT)
SLT-I, SLT-II – inhibicja syntezy białek
Verotoksyny
Wydzielane przez lityczne szzepy E. coli
Wywołują efekt cytopatyczny w hodowlach
komórek VERO
Otoczka antyfagocytarna
Wytwarzana przez szczepy K1-
odpowiedzialne za ZOMR u noworodków
Escherichia coli- podział
Szczepy nefropatogenne
Określone serotypy będące czynnikami
etiologicznymi pyelonephritis
Szczepy enteropatogenne
Serotypy wywołujące biegunki u niemowląt
Szczepy odpowiedzialne za
kolibakteriozy
Escherichia coli- podział ze
względu na obecność czynników
wirulencji
ETEC – wytwarzają toksyny ST i/lub LT
EPEC – przylegają do powierzchni
nabłonka, właściwości adhezyjne zależą
od obecności plazmidu
EIEC – posiadają kodowane plazmidowo
czynniki wirulencji
EHEC, VTEC – szczepy enterokrwotoczne
wytwarzające verotoksynę
EAEC – szczepy enteroadherentne
Escherichia coli-
chorobotwórczość
Epidemiologia
Przeniesienie do układu moczowego z
okolicy krocza
Spożycie skażonego pokarmu
Transmisja na drodze fekalno-oralnej
Zakażenia układu moczowego
(UTI)
Najczęstszy czynnik etiologiczny
U młodych, aktywnych seksualnie kobiet
– honeymoon cystitis
Szczepy uropatogenne wytwarzają
fimbrie typu 1 lub P, których syntezę
ogranicza sok żurawinowy
Zakażenia przewodu
pokarmowego
Szczepy ETEC wywołują „biegunkę
podróżnych”
Obfita, wodnista biegunka po 1-2 dobach od
zarażenia
Objawy utrzymują się 3-4 dni i ustępują
samoistnie
Patogeneza: kolonizacja, nadmierna
sekrecja płynu do światła jelita, biegunka
Zakażenia przewodu
pokarmowego cd.
Szczepy EHEC
Powodują biegunki i krwotoczne zapalenie jelit
Udział w patogenezie zespołu hemolityczno-
mocznicowego (HUS)
Szczepy EPEC
Czynnik etiologiczny biegunek głównie u dzieci
Szczepy EIEC
Zapalna biegunka, podobna obrazem do
wywołanej przez pałeczki z rodzaju Shigella
Posocznica
Zakażenia wewnątrzbrzuszne
ZOMR
Zapalenia płuc
Zakażenia szpitalne
Escherichia coli - leczenie
Penicyliny szerokowachlarzowe +/- inhibitory β
– laktamaz
Kotrimoksazol
Cefalosporyny
Aminoglikozydy
Tetracykliny
Fluorochinolony
Aztreonam
Karbapenemy
Escherichia coli – mechanizmy
oporności
Rodzaj: Proteus
Gatunek: Proteus mirabilis indol (-)
Gatunek: Proteus vulgaris
indol
(+)
Gatunek: Proteus myxofaciens
indol
(-)
Gatunek: Proteus penneri
indol
(+)
Proteus – właściwości
fizjologiczne
Kolonizują przewód pokarmowy ludzi i
zwierząt
Powszechnie występują w środowisku
naturalnym
Charakteryzują się dużą ruchliwością
Mają tendencję do rozpełzania się po powierzchni
podłoża dając wzrost mgławicowy- swarm effect
Pełzanie hamuje zwiększenie zawartości agaru
lub stosowanie podłoży wybiórczo-różnicujących
MacConkey’a, SS, Wilson-Blair’a
Proteus –czynniki wirulencji
Ureaza
Powoduje zmianę odczynu moczu z
kwaśnego na zasadowy
Odczyn zasadowy sprzyja wytrącaniu się
kryształów soli wapnia, powodując kamicę
moczową
Ruchliwość
Sprzyja infekcjom dróg moczowych,
szczególnie u kobiet
Proteus - chorobotwórczość
Zakażenia układu moczowego (UTI)
Zakażenia ran operacyjnych i
owrzodzeń
Zakażenia układu oddechowego (RTI)
Bakteriemie
Posocznice
Proteus - leczenie
Penicyliny szerokowachlarzowe +/- inhibitory
β- laktamaz
Kotrimoksazol
Cefalosporyny
Aminoglikozydy
Tetracykliny
Fluorochinolony
Aztreonam
Karbapenemy
Proteus – mechanizmy oporności
ESβLs
β -laktamazy indukcyjne
Coraz częściej izolowane szczepy
wielolekooporne (!!!)
Rodzaj: Serratia
Gatunek: Serratia marcescens
Gatunek: Serratia liquefaciens
Gatunek: Serratia odorifera
Gatunek: Serratia fonticola
Gatunek: Serratia plymuthica
Serratia – właściwości
fizjologiczne
Wchodzą w skład komensalnej flory
przewodu pokarmowego
Występują w wodzie, glebie i na roślinach
Szczepy z gatunku S. marcescens mogą
wytwarzać nierozpuszczalny w wodzie,
czerwony barwnik – prodigiozynę
Wytwarzają żelatynazę, lipazy i Dnazę
(cecha rodzajowa)
Serratia - chorobotwórczość
Zakażenia układu oddechowego (RTI)
głównie VAP
Zakażenia układu moczowego (UTI)
Posocznica
ZOMR
Zakażenia gałki ocznej
Biegunki
Serratia - leczenie
Tikarcylina+kw. klawulanowy
Piperacylina+tazobaktam
Cefalosporyny III i IV generacji
Fluorochinolony
Aminoglikozydy (gł. Amikacyna)
Aztreonam
Karbapenemy
Serratia – mechanizmy
oporności
ESβLs
Indukcyjne/konstytutywne
cefalosporynazy
Karbapenemazy
Naturalna oporność na cefalotynę i
kolistynę (!!!)
Rodzaj: Klebsiella
Gatunek: Klebsiella pneumoniae
Gatunek: Klebsiella oxytoca
Gatunek: Klebsiella ozaenae
Gatunek: Klebsiella ornitholytica
Gatunek: Klebsiella rhinoscleromatis
Klebsiella – właściwości
fizjologiczne i diagnostyka
Występują powszechnie w środowisku
naturalnym
Ruch (-), Laktozo (+)
Wytwarzają śluzową otoczkę
Dobry wzrost na zwykłych podłożach
Można określać serotypy
Wykrywanie swoistych Ig w diagnostyce
twardziny i ozeny
Klebsiella - chorobotwórczość
Szpitalne i pozaszpitalne zapalenia płuc
Czynniki ryzyka:
Zaawansowany wiek
Przewlekłe choroby układu oddechowego
Cukrzyca
Alkoholizm
Niedobory odporności
Objawy:
Odkrztuszanie gęstej, lepkiej plwociny
podbarwionej krwią „galaretka malinowa”
Klebsiella - chorobotwórczość
Zapalenia płuc cd.
Objawy cd.
Krwotoki, krwioplucie
Zmiany marwiczo-krwotoczne w tkance płucnej
Mogą powstawać ropnie
Rokowanie niepomyślne w 50% przypadków
Klebsiella - chorobotwórczość
Zakażenia układu moczowego (UTI)
Zakażenia w obrębie dróg żółciowych
ZOMR (głównie u noworodków)
Posocznica
Epidemiczna biegunka
Zanikowy, cuchnący nieżyt nosa –
ozaenae (K. ozaenae)
Twardziel – scleroma (K. rhinoscleromatis)
Klebsiella – aktywne antybiotyki
Piperacylina + tazobaktam
Tikarcylina + kw. klawulanowy
Kotrimoksazol
Cefalosporyny II, III, IV generacji
Aminoglikozydy
Fluorochinolony
Aztreonam
Karbapenemy
Rodzaj: Enterobacter
Gatunek: Enterobacter cloacae
Gatunek: Enterobacter aerogenes
Gatunek: Enterobacter sakazakii
Enterobacter – właściwości
fizjologiczne i diagnostyka
Wchodzą w skład komensalnej flory
przewodu pokarmowego u ludzi
Ruch (+)
Liczne szczepy wytwarzają otoczkę
Oporne na działanie szkodliwych
czynników środowiska zewnętrznego
Dobry wzrost na rutynowo stosowanych
podłożach
Indol (-), nie rozkładają mocznika
Enterobacter - chorobotwórczość
Zakażenia dróg oddechowych (RTI)
Zakażenia dróg moczowych (UTI)
ZOMR (E. sakazakii u noworodków)
Posocznica
Zakażenia ran operacyjnych i
owrzodzeń
Enterobacter – aktywne
antybiotyki
Antybiotykoterapia celowana (!!!)
Cefalosporyny IV generacji
Karbapenemy
Enterobacter – mechanizmy
oporności
Indukcyjna, chromosomalna
cefalosporynaza – indukowana przez
cefalosporyny I generacji, cefoksitin i
imipenem
ESβLs
Istotna selekcja szczepów opornych w
szpitalach wskutek szerokiego
stosowania cefalosporyn (!!!)
