Koszty produkcji i

ich graficzna

interpretacja w

krótkim okresie

Autor: dr inż. Stanisław Szydło

Znaczenie kosztów

produkcji

Koszty produkcji obok ceny sprzedaży

produktu, stanowią istotny parametr w

podejmowaniu racjonalnych decyzji przez

producenta. Znajomość ich kształtowania

w krótkim i długim okresie umożliwia

wyznaczenie

optymalnych

rozmiarów

wyznaczenie

optymalnych

rozmiarów

produkcji

optymalnej

wielkości

produkcji

optymalnej

wielkości

przedsiębiorstwa w różnych strukturach

rynkowych – od rynku konkurencyjnego do

rynku monopolu.

Znaczenie kosztów

produkcji

Koszty wytworzenia produktu w

zestawieniu

ceną

sprzedaży

zestawieniu

ceną

sprzedaży

produktu pozwalają na określenie

zysku producenta. W sytuacji ceno-

biorczości koszty są podstawowym

jeśli nie jedynym elementem, na

który producent może mieć wpływ.

Poj

cia

otycz

osztów

rodukcji

Istnieje wiele ujęć związanych z
pojęciem

kosztów produkcji.

•

Biorąc pod uwagę skalę oddziaływania

producenta wyróżnić można: koszty
prywatne to jest indywidualne koszty
producenta

oraz

koszty

społeczne

obejmujące

swym

zakresem

skutki

oddziaływania producenta na środowisko i
otoczenie.

Poj

cia

otycz

osztów

rodukcji

•

Biorąc pod uwagę ewidencjonowanie

wydatków związanych z produkcją wyróżnić
można  koszty  rachunkowe  to  jest  zapisane
w  księdze  rachunkowej  oraz  koszty
ekonomiczne,  alternatywne,  związane  z
utratą  korzyści  zastosowania  zasobów  w
innej działalności gospodarczej.

Koszty ekonomiczne

(alternatywne)

Koszty ekonomiczne

to wartość wszystkich zasobów

czynników użytych w procesie produkcji (Wartość tą

wyznacza

koszt

najlepszego

alternatywnego

wyznacza

koszt

najlepszego

alternatywnego

zastosowana zasobów (nakładów na czynniki).

Koszty ekonomiczne to wszystkie koszty explicite i

implicite, łącznie z zyskiem normalnym niezbędnym

do zatrzymania zasobów w danej działalności

gospodarczej.

= K

+ K

Koszty ekonomiczne składaj

ce si



kosztów

jawnych

kosztów

jawnych

wydatków

niezbędnych w celu uzyskania zasobu,

produktu lub usługi –

explicite



kosztów

ukrytych

kosztów

ukrytych

niewykorzystanych

możliwości

niewykorzystanych

możliwości

wykonania, pozyskania czegoś innego

lub zastosowania posiadanych zasobów

do innego celu –

implicite

Koszty jawne

Koszty

ukryte

czesne

360 zł

podręczniki

100 zł

utracony czas

600 zł

niepokój, stres

150 zł

460 zł

750 zł

Koszt ekonomiczny = 1210 zł

Zysk księgowy

obejmuje sprzedaż

pomniejszoną o koszt księgowy

Zysk normalny

to ta część kosztów ekonomicznych firmy,

która nie

jest zawarta w koszcie księgowym, a

wróciła się

właścicielowi wskutek sprzedaży.

Zysk normalny

jest miarą kosztów ukrytych,

czyli

nakładów

czyli

nakładów

„dodawanych

przez

„dodawanych

przez

właściciela”. Inaczej można

powiedzieć, że jest

to część kosztów firmy, która jest

zawarta w

zysku wówczas, gdy zysk jest obliczony

podstawie kosztów księgowych (a nie kosztów

ekonomicznych). Zysk normalny jest to

wielkość

zwrotu nakładów dotowanych przez

właściciela.

Zysk ekonomiczny

jest to kwota jaka pozostaje po

odjęciu

przychodów

firmy

przychodów

firmy

wszystkich kosztów

łącznie z kosztem

alternatywnym kapitału i

kosztem

ryzyka

utraty

pieniędzy

ryzyka

utraty

pieniędzy

odróżnieniu od zysku normalnego)

jest

różnicą między ogólną sprzedażą

a kosztem

ekonomicznym.

Przykład

ogólna roczna sprzedaży wynosi 10 mln zł, roczny

koszt

wynosi 7 mln zł, zysk księgowy wynosi 3 mln

zł,

tymczasem zysk ekonomiczny wynosi tylko 1

mln zł

ponieważ koszty ukryte wynoszą 2 mln zł.

Gdyby jednak

ogólna sprzedaż roczna wyniosła

tylko 8 mln zł, wtedy

zysk księgowy wynosiłby 1

mln zł (8 mln – 7 mln) przy

kosztach ukrytych 2 mln

zł właściciel nie osiągnąłby zysku

ekonomicznego,

lecz stratę w wysokości 1 mln zł (1 mln –

2 mln).

Stawia to pod znakiem zapytania kontynuacje

produkcji. Tylko pewność zdecydowanej poprawy

wyników

uzasadnia celowość dalszego istnienia

przedsiębiorstwa.

Wynik powyższy, to jest strata 1

mln zł oznacza, że

własne nakłady, to jest te, które są

„dotowane przez

właściciela”, nie zwróciły się w

procesie sprzedaży

Rozważania można streścić w następujący

sposób:

Zysk księgowy (3 mln) = sprzedaż (10 mln)

– koszt księgowy (koszt wyraźny, to jest 7

mln)

Zysk ekonomiczny (1 mln) = sprzedaż (10

mln) – koszt całkowity (9 mln, to jest koszt

księgowy 7 mln + koszty ukryte 2 mln).

Zysk normalny (2 mln) = koszty całkowite

(9 mln) – koszty wyraźne, jawne (7 mln).

Zysk

ekonomiczny

jest

zawsze

mniejszy od zysku księgowego (chyba,
że nie ma kosztów ukrytych).
Dla

prowadzenia

przedsiębiorstwa

decydującym wskaźnikiem jest zysk
ekonomiczny a nie księgowy.

W gospodarce rynkowej rozgranicza
się opisane w tym punkcie kategorie,
to jest zysk księgowy, zysk normalny i
zysk ekonomiczny.

Koszt ekonomiczny to wszystkie koszty jawne i
ukryte łącznie z zyskiem normalnym niezbędnym do
zatrzymania

zasobów

danej

działalności

gospodarczej.

ramach

kategorii

kosztów

nieujawnionych,  oprócz  wyceny  zaangażowanych
własnych  czynników  produkcji,  wycenie  podlega
również  sam  wyłożony  kapitał,  co  wiąże  się  ze
specyficznym  traktowaniem  zysku.  W  rachunku
ekonomicznym

zysk

włożonego

kapitału

traktowany jest jako element składowy kosztu
ekonomicznego,

stanowi

bowiem

koszt

alternatywnego

zastosowanego

kapitału.

Jego

wycena

dokonana

jest

według

reguł

wolnokonkurencyjnych, to jest w kategoriach zysku
przeciętnego zwanego zyskiem normalnym, w
których to warunkach jego wysokość kształtuje się na
poziomie bankowej stopy procentowej.

Trzeba podkreślić, iż uzyskanie zysku normalnego

jako  elementu  kosztu  ekonomicznego  rodzi  istotne
konsekwencje  dla  rozumienia  i  kalkulacji  zysku.
Osiągnięcie  zysku  normalnego  uznawane  jest  w
ocenie  rentowności  przedsięwzięć  inwestycyjnych
jako  zysk  zerowy.  Właściwy  zysk  zwany  zyskiem
ekonomicznym  identyfikowany  jest  jako  nadwyżka
zysku  ponad  zysk  normalny.  Zysk  normalny
traktowany jest jako dolna granica opłacalności zaś
przedsięwzięcia  uznawane  są  jako  rentowne  jeśli
oczekiwany zysk kalkulacyjny jest większy od zysku
normalnego.  W  przeciwnym  przypadku  zamiast
inwestowania  w  produkcję,  kapitał  ulokowany
zostanie w banku.

W literaturze można spotkać inne

ciekawe kategorie takich jak

koszty

utopione

czy też

koszty

uwięzione

Koszty utopione

to koszty poniesione

przeszłe -  w rozumieniu ekonomistów koszty
utopione  nie  są  rzeczywiście  kosztami.  Idea
kosztów utopionego chroni producenta przed
stałą  nierentownością  bieżącego  działania
wynikającą z błędnej strategicznej decyzji.

Koszty uwięzione są to koszty, które będą

występowały  w  przeszłych  okresach  (w  czasie  życia
zrealizowanego  projektu),  lecz  które  nie  powstały  na
skutek  podjęcia  decyzji  inwestycyjnej  dotyczącej
bezpośrednio tego okresu.

Kosztami uwięzionymi mogą być:

• wydatki związane z wcześniej powstałymi
długami spłacone w czasie życia aktualnie
rozważanego projektu wydatki te nie są związane z
aktualną działalnością firmy z aktualnie
realizowanymi projektami.

• płace zarządu firmy – powstają obojętnie czy
dany projekt jest lub nie jest wdrażany.

Idea kosztów uwięzionych dyscyplinuje poprzez
swą nieuchronność bieżące wydatki.

Podstawą

analizy

kosztów,

mikroekonomii,  jest  ich  podział  w
zależności  od  okresu  czasu.  I  tak
wyróżnia  się  funkcje  kosztów  w
okresie  krótkim  i  długim  (można
także  analizować  koszty  w  danej
chwili

jest

okresie

natychmiastowym).

OKRESY CZASU PRODUKCJI

Krótki okres produkcji

to taki czas, w

którym produkcja opiera się na stałej

technologii albo na danej zdolności

produkcyjnej lub też sytuacja gdy

przedsiębiorstwo nie jest w stanie w

pełni

dostosowywać

czynników

pełni

dostosowywać

czynników

produkcji do zmian warunków działania.

W  okresie  krótkim  przy  danej  technologii
pewne  koszty  będą  zmieniały  się  wraz  ze
zmianą  wielkości  produkcji,  inne  zaś  będą
stałe to jest niezależne od wielkości produkcji.

Długi okres produkcji

to taki okres, w

którym zmienia się technologia albo
zdolność produkcyjna lub można
dostosować

wszystkie

rodzaje

czynników

produkcji

nowych

warunków.

W okresie długim wskutek inwestycji zmieniają się
wszystkie koszty.

Natychmiastowy

okres

produkcji

chwila, w której wszystkie koszty zostały już
poniesione lub wszystkie koszty są stałe.
Koszt w danej chwili jest stały.

FUNKCJA KOSZTÓW PRODUKCJI

Dla uproszczenia analizy kosztów

przyjmujemy, że produkcja odbywa

się w ramach danej technologii i

dotyczy jednego i tego samego

produktu. Zakładamy również, iż

producent nabywa czynniki produkcji

po cenach obowiązujących na rynku

konkurencyjnym

Funkcja kosztów jest relacją między kosztami

produkcji i odpowiednią wielkością produkcji.

Oznaczając przez Q wielkość produkcji oraz KC
całkowity koszt produkcji , funkcje kosztów
zapisać można w postaci:

KC = f(Q)

KOSZTY W KRÓTKIM

OKRESIE CZASU

W krótkim okresie czasu

pewne koszty produkcji są

zmienne, inne zaś stałe .

Zarówno koszty zmienne jak i

stałe analizować można w

układzie kosztów całkowitych i

przeciętnych.

Posługując się następującą symboliką:



koszty zmienne całkowite (KZC, TVC);



koszty stałe całkowite (KSC, TFC);



koszty całkowite (KC=KSC +KZC, TC=TFC+TVC);



koszty przeciętne zmienne (KPZ, AVC);



koszty przeciętne stałe (KPS, AFC);



koszty przeciętne całkowite (KPC=KPS+KPZ, ATC=AFC+AVC);



koszty marginalne (KM=KC/Q, MC =TC /Q);

Przy analizie kosztów na uwadze
należy

mieć

także

fakt,

że

produktywność

czynników

zmiennych w okresie krótkim, przy
wzroście produkcji może być stała
lub zmienna.

KOSZTY

PRODUKCJI

KOSZTY STAŁE

KOSZTY

ZMIENNE



płace

pracowników

administracji i obsługi;



koszty

zużywania

się

budynków, maszyn, urządzeń;



koszty

użytkowania

ziemi, wynajmu lokali;



koszty kredytów, niektóre podatki;



płace

pracowników

produkcyjnych;



koszty surowców,

materiałów, półproduktów;



koszty energii, wody;

Koszty stałe to koszty utrzymania

zakładu w stałej gotowości produkcyjnej.

Koszty produkcji w krótkim okresie

czasu

KCP

KZP

KSP

KCP

Koszty całkowite i

przeciętne w krótkim okresie

przy

założeniu

stałej

produktywności

czynników

zmiennych

KOSZTY PRODUKCJI

XX – stała produktywność czynników zmiennych
XX – zmienna produktywność czynników zmiennych

Variable
Cost

Fixed
Cost

Total
Cost

(b) AVERAGE COST

AVC

AFC

M
'

Koszty krańcowe i koszty przeciętne w krótkim okresie. Krzywa

przeciętnych kosztów stałych (average fixed cost AFC) jest

nachylona w dół i zbliża się, ale nigdzie nie dotyka, osi odciętych.

Krzywa przeciętnych kosztów zmiennych (AVC) jest matematycznie

związana z krzywą kosztów krańcowych (MC) w swym najniższym

punkcie. Pionowa odległość między krzywą przeciętnych kosztów

całkowitych (ATC) oraz krzywa przeciętnych kosztów zmiennych

odpowiada przeciątnym kosztom stałym przy dowolnym poziomie

produkcji.
Nie ma żadnego związku miedzy krzywymi MC i AFC.

KPC

KPZ

KPC

O 1

KPS

A punkt przegięcia (min. KM)

B a/b (min)

C c/d (min)

Koszty bezwzględnie stałe

Koszty

Produkcja

Koszty względnie stałe

Koszty

Produkcja

Koszty względnie stałe

aproksymowane jako koszty

stałe

Produkcja

Koszty

Koszty względnie stałe

aproksymowane jako koszty

zmienne

Produkcja

Koszty

Koszty bezwzględnie stałe

przypadające na jednostkę

produkcji

Produkcja

Koszty

Koszty względnie stałe

przypadające na jednostkę

produkcji

Produkcja

Koszty

Progi rentowności

Zysk = TR - KC

KC = KZC + KSC = q KPZ + KSC
TR = p q

Dla Zysk = 0
p q* = q* KPZ + KSC
q* = KSC/(p - KPZ)

Próg rentowności określony jest przez sytuację dla
której przychód całkowity zrównuje się z kosztami
całkowitymi.
W punkcie tym zysk równy jest 0.

Progi rentowności

Próg rentowności przy założeniu stałej produktywności czynników zmiennych

Koszty całkowite KC

Próg rentowności

Przychody TR

KSC

Rozmiary działalności

TR
KC

[zł
]



Progi  rentowności  przy  stałej  produktywności
czynników  zmiennych  przesiębiorstwa  jedynego
na  rynku - monopolu.

Próg rentowności wyznaczane są przez przecięcie się
krzywej przychodów całkowitych TR z krzywą
kosztów całkowitych TC.
W punktach tych zysk z działalności gospodarczej
równy jest 0.

Progi

rentowności

przy

założeniu

zmiennej

produktywności
czynników zmiennych i przedsiębiorstwa jedynego

na rynku
(monopolu).

(MC)

(MR)

TC
TR



pq = TR

TC
TR

-FC

- FC

Fixed
cost

(q)



Progi rentowności i kształtowanie się zysku przy

założeniu zmiennej produktywności czynników zmiennych i

przedsiębiorstwa konkurencyjnego jednego z wielu na rynku

(a)

(b)

(c)

ATC

TC
TR

ATC
MC
MR

Przesunięcia krzywych kosztów

krańcowych i przeciętnych

Wzrost kosztu zmiennego firmy (wykres A) przesunie
krzywą  przeciętnego  kosztu  całkowitego  w  górę  z
ATC1  do  ATC2.    Przesunie  również  krzywą  kosztu
krańcowego  z  MC1  do  MC2.  Produkcja  spadnie  z
powodu  wzrostu  kosztu  krańcowego.  Wzrost
kosztów  stałych  firmy  natomiast    (wykres  B)
przesunie krzywą przeciętnego kosztu całkowitego w
górę  z  ATC1  do  ATC2,  ale  nie  wpłynie  na  położenie
krzywej  kosztów  krańcowych,  koszt  krańcowy  nie
zależy  od  kosztów  stałych.  Tak  więc  poziom
produkcji tej firmy nie ulegnie zmianie.

Koszt krańcowy i

przeciętny

ilość wyrobów

ATC

Minimum
ATC

cena

Koszt krańcowy i

przeciętny

ATC

Minimum ATC

ilość wyrobów

cena

Wpływ postępu technicznego na

produkcję i koszty

Postęp techniczny powoduje wzrost produktywnośći czynników
prod. (rys.A) co prowadzi do spadku kosztów przeciętnych
(rys.B) i wzrostu produkcji z q1 - q2.

Nakład V L

KCP

Koszty jednostkowe

Document Outline

Slide 1
Slide 2
Slide 3
Slide 4
Slide 5
Slide 6
Slide 7
Slide 8
Slide 9
Slide 10
Slide 11
Slide 12
Slide 13
Slide 14
Slide 15
Slide 16
Slide 17
Slide 18
Slide 19
Slide 20
Slide 21
Slide 22
Slide 23
Slide 24
Slide 25
Slide 26
Slide 27
Slide 28
Slide 29
Slide 30
Slide 31
Slide 32
Slide 33
Slide 34
Slide 35
Slide 36
Slide 37
Slide 38
Slide 39
Slide 40
Slide 41
Slide 42
Slide 43
Slide 44
Slide 45
Slide 46
Slide 47
Slide 48
Slide 49