Układ nerwowy
Budowa i funkcja
Budowa i funkcja
Układ nerwowy
Budowa i funkcja
Budowa i funkcja
Funkcje
Odbiór informacji
Odbiór informacji
Przetwarzanie
Przetwarzanie
Zapamiętywanie
Zapamiętywanie
Reakcja (wysyłanie inf. do
Reakcja (wysyłanie inf. do
efektorów)
efektorów)
Ośrodkowy Układ
Nerwowy
Rdzeń Kręgowy
Mózg
Pień mózgu - rdzeń przedłużony
Pień mózgu - rdzeń przedłużony
- most
- most
- śródmózgowie
- śródmózgowie
Móżdżek
Móżdżek
Międzymózgowie
Międzymózgowie
Kresomózgowie
Kresomózgowie
Mózg
Płyn mózgowo-rdzeniowy
Produkowany w
Produkowany w
splotach
splotach
naczyniówkowych
naczyniówkowych
komór (ok. 650
komór (ok. 650
ml/d)
ml/d)
- bariera krew/mózg
- bariera krew/mózg
Krąży w przestrzeniach płynowych
Krąży w przestrzeniach płynowych
OUN
OUN
Wchłaniany zwrotnie w
Wchłaniany zwrotnie w
ziarnistościach pajęczynówki
ziarnistościach pajęczynówki
Płyn mózgowo-rdzeniowy
Cyrkulacja płynu
Zewnętrzne przestrzenie płynowe
Zewnętrzne przestrzenie płynowe
(wokół mózgu i rdzenia)
(wokół mózgu i rdzenia)
Wewnętrzne przestrzenie płynowe
Wewnętrzne przestrzenie płynowe
- 2 komory boczne
- 2 komory boczne
- komora trzecia
- komora trzecia
- wodociąg
- wodociąg
- komora czwarta
- komora czwarta
- kanał środkowy rdzenia
- kanał środkowy rdzenia
Funkcje płynu
Mechaniczna (amortyzacja)
Mechaniczna (amortyzacja)
Transportowa
Transportowa
- O2, CO2, H2O – dyfuzja
- O2, CO2, H2O – dyfuzja
bierna
bierna
- glukoza, aminokwasy –
- glukoza, aminokwasy –
transport
transport
aktywny
aktywny
Receptory
Pobudzane zwykle jednym rodzajem
Pobudzane zwykle jednym rodzajem
energii
energii
Mechanoreceptory
Mechanoreceptory
Termoreceptory
Termoreceptory
Chemoreceptory
Chemoreceptory
Fotoreceptory
Fotoreceptory
Receptory – wg położenia
Eksteroreceptory
Eksteroreceptory
– w obrębie powłok
– w obrębie powłok
(dotyk, ucisk, temp. ból, smak)
(dotyk, ucisk, temp. ból, smak)
Interoreceptory
Interoreceptory
– w narządach i jamach
– w narządach i jamach
ciała (bólu, chemo-, baroreceptory)
ciała (bólu, chemo-, baroreceptory)
Proprioreceptory
Proprioreceptory
– w mięśniach,
– w mięśniach,
stawach, więzadłach, przedsionku
stawach, więzadłach, przedsionku
(położenie części ciała, kształty
(położenie części ciała, kształty
przedmiotów, wibracja)
przedmiotów, wibracja)
Telereceptory
Telereceptory
– wrażenia na odległość
– wrażenia na odległość
(wzrok, słuch,węch)
(wzrok, słuch,węch)
Cechy wspólne
receptorów
Próg pobudliwości
Próg pobudliwości
– poziom stanu
– poziom stanu
komórki, po przekroczeniu którego
komórki, po przekroczeniu którego
ulega ona pobudzeniu
ulega ona pobudzeniu
Prawo swoistej energii zmysłów
Prawo swoistej energii zmysłów
Müllera:
Müllera:
rodzaj czucia (wrażenia) zależy od
rodzaj czucia (wrażenia) zależy od
rodzaju receptora, a nie od rodzaju
rodzaju receptora, a nie od rodzaju
bodżca.
bodżca.
Czucie skórne
Mechanoreceptory
Mechanoreceptory
- ciałko Paciniego – wibracja
- ciałko Paciniego – wibracja
- ciałko Meissnera – częstość
- ciałko Meissnera – częstość
- tarczka Merkela – lokalizacja
- tarczka Merkela – lokalizacja
- ciałko Ruffiniego – wielkość i
- ciałko Ruffiniego – wielkość i
czas
czas
Czucie skórne
Termoreceptory
Receptory zimna – aktywne w
Receptory zimna – aktywne w
temp od 15 do 38
temp od 15 do 38
C
C
Receptory ciepła – aktywne w
Receptory ciepła – aktywne w
temp od 30 do 43
temp od 30 do 43
C
C
Poziom impulsacji z receptorów zimna i
ciepła w zależności od temperaturi
bodźca, przy stałej temperaturze skóry
Nocyceptory
BÓL –
BÓL –
nieprzyjemne wrażenie
nieprzyjemne wrażenie
zmysłowe, informujące o
zmysłowe, informujące o
uszkodzeniu ciała:
uszkodzeniu ciała:
-
-
wewnętrznym lub zewnętrznym
wewnętrznym lub zewnętrznym
- potencjalnym lub dokonanym
- potencjalnym lub dokonanym
Ból somatyczny
(powierzchowny)
Szybki
Szybki
(początkowy) – szybko
(początkowy) – szybko
meldowany, wyrażnie zlokalizowany,
meldowany, wyrażnie zlokalizowany,
wywołuje:
wywołuje:
- odruch cofania
- odruch cofania
- reakcję współczulną
- reakcję współczulną
Powolny
Powolny
(późny) – powoli narasta, tępy,
(późny) – powoli narasta, tępy,
trudny do zlokalizowania, powoduje:
trudny do zlokalizowania, powoduje:
nudności, poty,
nudności, poty,
RR
RR
Ból trzewny
Zaczyna się w narządach
Zaczyna się w narządach
wewnętrznych
wewnętrznych
Odnoszony do miejsc na skórze
Odnoszony do miejsc na skórze
Rozpoznanie może być oparte na
Rozpoznanie może być oparte na
bólu z odniesienia, np.: - serce – ból
bólu z odniesienia, np.: - serce – ból
w klatce p.
w klatce p.
- nerka – okol.
- nerka – okol.
lędżwiowa
lędżwiowa
Ból projekcyjny
Spowodowany drażnieniem
Spowodowany drażnieniem
włókien na przebiegu nerwu
włókien na przebiegu nerwu
Projektowany na okolicę,
Projektowany na okolicę,
unerwianą przez ten nerw
unerwianą przez ten nerw
Ból fantomowy
Ból fantomowy
Neurony czuciowe
I A
I A
- mielinowe
- mielinowe
12-20
12-20
m 80-
m 80-
120 m/s
120 m/s
II A
II A
- „ 6-12 35-
- „ 6-12 35-
75 m/s
75 m/s
III A
III A
„ 1-6 5-30
„ 1-6 5-30
IV C bezmielinowe < 1 0,5-2
IV C bezmielinowe < 1 0,5-2
m/s
m/s
Drogi czuciowe
Drogi sznurów tylnych
Drogi sznurów tylnych
Droga rdzeniowo-wzgórzowa
Droga rdzeniowo-wzgórzowa
Droga rdzeniowo-móżdżkowa
Droga rdzeniowo-móżdżkowa
przednia
przednia
„ „ „
„ „ „
tylna
tylna
Drogi sznurów tylnych
Inf z proprioreceptorów, czucie
głębokie, ucisku, położenia.
I neuron
- ze zwojów
nerwów czuciowych
- korzeniem tylnym
- sznurem tylnym
- do jądra smukłego i klinowatego
II neuron
- część do móżdżku
- część po skrzyżowaniu do
wzgórza
Droga rdzeniowo-
wzgórzowa
Nerwy czuciowe z nocy- i termoreceptorów,
Nerwy czuciowe z nocy- i termoreceptorów,
część dróg dotyku i ucisku
część dróg dotyku i ucisku
I neuron – ze zwojów nerwów czuciowych
I neuron – ze zwojów nerwów czuciowych
do komórek rogów tylnych
do komórek rogów tylnych
II neuron
II neuron
- skrzyżowany w danym segmencie
- skrzyżowany w danym segmencie
rdzenia
rdzenia
- sznurem bocznym do wzgórza
- sznurem bocznym do wzgórza
III neuron dróg
czuciowych
Ze wzgórza do kory mózgowej
Ze wzgórza do kory mózgowej
Jako jedna z dróg projekcyjnych
Jako jedna z dróg projekcyjnych
(obok drogi wzrokowej,
(obok drogi wzrokowej,
słuchowej,...)
słuchowej,...)
Do obszarów projekcyjnych kory
Do obszarów projekcyjnych kory
(tzw. kora czuciowa, w zakręcie
(tzw. kora czuciowa, w zakręcie
zaśrodkowym płata
zaśrodkowym płata
ciemieniowego)
ciemieniowego)
Swoiste drogi projekcyjne
Ośrodki czuciowe OUN
Kora czuciowa mózgu
Nieswoiste drogi
wstępujące
(„siatkowate”)
Ze wzgórza do wielu pól asocjacyjnych, głównie kory czołowej
Ze wzgórza do wielu pól asocjacyjnych, głównie kory czołowej
Przewodzone nimi informacje pochodzą z tworu siatkowatego
Przewodzone nimi informacje pochodzą z tworu siatkowatego
Drogi zstępujące
Układ piramidowy (dowolnoruchowy)
Układ piramidowy (dowolnoruchowy)
- od kory ruchowej do rdzenia
- od kory ruchowej do rdzenia
- uszkodzenie dróg piramidowych prowadzi
- uszkodzenie dróg piramidowych prowadzi
do zniesienia ruchów dowolnych, spastyki i
do zniesienia ruchów dowolnych, spastyki i
wygórowania odruchów
wygórowania odruchów
Układ pozapiramidowy (mimowolnoruchowy)
Układ pozapiramidowy (mimowolnoruchowy)
- od jąder podkorowych do jąder ruchowych
- od jąder podkorowych do jąder ruchowych
rdzenia
rdzenia
- odpowiada za automatyzmy ruchowe,
- odpowiada za automatyzmy ruchowe,
regulację postawy ciała
regulację postawy ciała
Drogi korowo-rdzeniowe
Z kory ruchowej (zakręt przedśrodkowy
Z kory ruchowej (zakręt przedśrodkowy
płata czołowego)
płata czołowego)
Przez torebkę wewnętrzną, konary
Przez torebkę wewnętrzną, konary
mózgu, most do rdzenia przedłużonego
mózgu, most do rdzenia przedłużonego
80% skrzyżowane na wys rdzenia
80% skrzyżowane na wys rdzenia
przedłużonego (droga piramidowa
przedłużonego (droga piramidowa
boczna)
boczna)
20% skrzyżowane na wys odpowiedniego
20% skrzyżowane na wys odpowiedniego
segmentu rdzeniowego (droga
segmentu rdzeniowego (droga
piramidowa brzuszna)
piramidowa brzuszna)
Kora ruchowa i drogi
korowo-rdzeniowe
Układ pozapiramidowy
Droga czerwienno-rdzeniowa
Droga czerwienno-rdzeniowa
(skrzyżow. )
(skrzyżow. )
„
„
siatkowo- rdzeniowa „
siatkowo- rdzeniowa „
„
„
przedsionkowo-rdzeniowa,
przedsionkowo-rdzeniowa,
nieskrzyż
nieskrzyż
„
„
czworaczo-rdzeniowa
czworaczo-rdzeniowa
(skrzyżow.)
(skrzyżow.)
Łuk odruchowy
Jest to droga, jaką przebywa impuls od
Jest to droga, jaką przebywa impuls od
receptora do efektora
receptora do efektora
Składa się z 5 części:
Składa się z 5 części:
- receptora
- receptora
- drogi dośrodkowej
- drogi dośrodkowej
- ośrodka nerwowego
- ośrodka nerwowego
- drogi odśrodkowej
- drogi odśrodkowej
- efektora
- efektora
Odruch monosynaptyczny
Odruch ścięgnisty
Odruch polisynaptyczny
Utworzony przez więcej niż 2 neurony
Utworzony przez więcej niż 2 neurony
Receptor jest przestrzennie oddalony od
Receptor jest przestrzennie oddalony od
od efektora (np. swędzenie w nosie –
od efektora (np. swędzenie w nosie –
kichanie)
kichanie)
Czas trwania odruchu dłuższy
Czas trwania odruchu dłuższy
(opóźnienia synaptyczne)
(opóźnienia synaptyczne)
Nasilenie odpowiedzi ruchowej zależy od
Nasilenie odpowiedzi ruchowej zależy od
siły bodźca (pokasływanie – ciężki
siły bodźca (pokasływanie – ciężki
kaszel)
kaszel)
Odruch zginania
ODRUCH WARUNKOWY
Bodziec obojętny (nie wyzwalający
Bodziec obojętny (nie wyzwalający
odruchu) może w
odruchu) może w
określonych warunkach
określonych warunkach
zacząć wywoływać reakcję odruchową:
zacząć wywoływać reakcję odruchową:
1) gdy występuje razem z
1) gdy występuje razem z
bodźcem bezwarunkowym (odruch
bodźcem bezwarunkowym (odruch
warunkowy I rzędu)
warunkowy I rzędu)
2) lub z dobrze utrwalonym bodźcem
2) lub z dobrze utrwalonym bodźcem
warunkowym (odruch warunkowy II
warunkowym (odruch warunkowy II
rzędu)
rzędu)
Bodziec bezwarunkowy
Może występować
Może występować
1) równocześnie z bodźcem
1) równocześnie z bodźcem
obojętnym
obojętnym
2) z opóźnieniem
2) z opóźnieniem
3) nawet po ustaniu działania
3) nawet po ustaniu działania
bodźca obojętnego
bodźca obojętnego
co z czasem zmieni odruch obojętny w
co z czasem zmieni odruch obojętny w
warunkowy.
warunkowy.
Sterowanie odruchem
warunkowym
Ośrodkiem odruchów
Ośrodkiem odruchów
warunkowych jest kora mózgowa
warunkowych jest kora mózgowa
Ośrodki podkorowe mają zdolność
Ośrodki podkorowe mają zdolność
pobudzania i hamowania
pobudzania i hamowania
odruchów.warunkowych (np. na
odruchów.warunkowych (np. na
skutek zbyt wielkiej siły bodźca
skutek zbyt wielkiej siły bodźca
lub pojawienia się innego bodźca)
lub pojawienia się innego bodźca)