Zdrowie psychiczne

WYKŁAD III

Zakłócenia procesów poznawczych

ZAKŁÓCENIA PROCESÓW
POZNAWCZYCH



ZABURZENIA

SPOSTRZEGANIA



ZABURZENIA

TREŚCI I TOKU
MYŚLENIA



ZABURZENIA

PAMIĘCI



OBJAWY
(SYMPTOMY)

klinicznie znaczące
odchylenia od normalnego
nasilenia pewnych
właściwości czy normalnego
przebiegu konkretnego
procesy psychicznego bądź
zachowania



ZESPÓŁ
PSYCHOPATOLOGICZN
Y (KLINICZNY)
zbiór objawów
występujących wspólnie w
naturalnych warunkach
(podstawowa jednostka
opisu zaburzeń
psychicznych)

UWAGI OGÓLNE

ZAKŁÓCENIA PROCESÓW
POZNAWCZYCH
–

UWAGI OGÓLNE



WRAŻENIE

– doświadczenie lub recepcja prostych

właściwości bodźców, takich jak na przykład
jasność, kolor, głośność czy siła dotyku (Falkowski,
2000). Jego podstawę stanowi wrodzony
mechanizm przetwarzania sensorycznego.



SPOSTRZEŻENIE

– doświadczenie złożonej

charakterystyki bodźców, na przykład konkretnych
przedmiotów w otaczającym środowisku, łatwo
rozpoznawanych i nazywanych (Falkowski, 2000).
Jest związany z posiadanym doświadczeniem
wytworzonym w procesie uczenia się.

wprowadzone rozróżnienie ma charakter

metodologiczny!

ZAKŁÓCENIA PROCESÓW
POZNAWCZYCH
–

WYMIARY ZABURZEŃ

SPOSTRZEGANIA

ODPOWIEDNIOŚĆ

SIŁY/WIELKOŚCI

TRAFNOŚĆ SĄDU REALIZUJĄCEGO

TRAFNOŚĆ SĄDU KLASYFIKUJĄCEGO

Obniżenie
natężenia

Podwyższenie

natężenia

Nierozpoznawani
e bodźca
istniejącego
(agnozje)

Błędne

rozpoznawanie

bodźca istniejącego

(złudzenia)

Rozpoznanie
bodźca
nieistniejącego
z rzutowaniem w
adekwatną
przestrzeń
(halucynacje)

Rozpoznanie bodźca

nieistniejącego

z rzutowaniem w

nieadekwatną

przestrzeń

(pseudohalucynacje)

Za: Bilikiewicz, 1973

ZABURZENIA SPOSTRZEGANIA
-

SENSOPATIE

NADWRAŻLIWOŚĆ

(HIPERESTEZJA)

ZMNIEJSZENIE

WRAZLIWOŚCI

(HIPOESTEZJA)

CENESTOPATIE

nadmierna
reaktywność na
wszystkie, nawet

najsłabsze bodźce

zmniejszenie
intensywności
odbieranych

bodźców

doznania płynące ze
skóry lub narządów
wewnętrznych o

zmiennej lokalizacji
pod postacią
mrowienia, kłucia,

pieczenia,
drętwienia lub
ucisków

np. zatrucia,
początkowe stadia

psychoz, zaburzenia
nerwicowe

np. zaburzenia
depresyjne i

otępienia

np. zaburzenia
depresyjne,

schizofrenia,
zaburzenia
nerwicowe

ZABURZENIA SPOSTRZEGANIA
-

AGNOZJE

AGNOZJE

– niemożność rozpoznania całego przedmiotu

lub jego cech mimo zachowania lub

nieznacznego zakłócenia pracy narządów

zmysłów i pełnionych przez nie funkcji

AGNOZJE

WZROKOWE

AGNOZJ

A BARW

AGNOZJE

SŁUCHOWE

AGNOZJE

DOTYKOWE

ZESPÓŁ

IGNOROWA

NIA JEDNEJ

STRONY

APERCEPCYJNA

–

nierozpoznawani

e cech

przedmiotów

ASOCJACYJNA

– poprawne

rozpoznawanie

cech,

nierozpoznawani

e przedmiotów

PROZOPAGNOZJ

–

nierozpoznawani

e twarzy znanych

osób

Niemożno

ść

rozpoznaw

ania i/lub

nazywania

barw

GŁUCHOTA

CENTRALNA

–

niemożność

rozróżnienia

dźwięków

AGNOZJA

WERBALNA

–

trudności w

rozpoznawaniu

słów

AMUZJA

–

trudność w

rozpoznawaniu

melodii, muzyki

AMORFOGNOZJ

– błędy w

rozpoznawaniu

wielkości i

kształtu

AHYLOGNOZJA

–

nierozpoznawani

e dotykowe

temperatury i

faktury

ASTEREOGNOZJ

– niezdolność

do rozróżniania

form

trójwymiarowych

Lewostronne

pomijanie

własnego ciała,

przestrzeni

1. Płat

ciemieniowy lub

skroniowy PP

2. Uszkodzenia

obustronne lub

PP/LP części

tylnej

3. Różne miejsca

Szlaki

wzrokowe,

zakręt

językowy i

wrzeciono-

waty

1. Pierwotna

kora słuch.,

promienistość

słuch.

2. Formacje

podkorowe w

spoidle wielkim

3. Obszary

skroniowo-

ciemieniowe PL

1. Obszary

ciemieniowe i

skroniowe wokół

kory SII

2. Obszary

ciemieniowo-

skroniowe

3. Sprzeczne

hipotezy

ZABURZENIA SPOSTRZEGANIA
-

ZŁUDZENIA



zniekształcone spostrzeżenia istniejącego
przedmiotu lub zjawiska (nieprawidłowa
klasyfikacja prawidłowo odebranego bodźca)



mogą być wynikiem emocji (np. strach),
zakłóconych warunków spostrzegania (zmrok),
budowy oka (złudzenia fizjologiczne)



mają znaczenie psychopatologiczne

znaczenie psychopatologiczne

, gdy nie są

korygowane po przedstawieniu dowodów
błędności lub po ustąpieniu czynników
pogarszających warunki spostrzegania

PAREIDOLIE – spostrzeganie w kształtach obłoków, wzorach

tapet, nieregularnych plam - konkretnych postaci lub obrazów

PRZYKŁADY ZŁUDZEŃ
FIZJOLOGICZNYCH

Złudzenie Sendera

Złudzenie Zöllnera

Materiały pochodzą z: fizjlk.fic.uni.lodz

ZABURZENIA SPOSTRZEGANIA
-

OMAMY



omamy to

spostrzeżenia

(wrażenia) powstające

bez bodźców

działających z zewnątrz



są rzutowane na

zewnątrz



towarzyszy im

przekonanie o

rzeczywistym istnieniu

przedmiotów i zjawisk

(poczucie realności –

sąd realizujący)

spostrzeganie przedmiotów i zjawisk, które nie znajdują się w otoczeniu

lub w ogóle nie istnieją

M. Jarosz



omamy to przeżycia
zmysłowe, a nie myślowo-
wyobrażeniowe, posiadające
wartość realnych
spostrzeżeń, niezależnych od
woli chorego



brak przedmiotu lub zjawiska
powinien być stwierdzony
przez badającego



objaw powinien być
powtarzalny



należy uwzględnić jedynie
jednoznaczne plastyczne i
wielokrotne wypowiedzi
chorych

K. Schneider

ZABURZENIA SPOSTRZEGANIA
-

RODZAJE

OMAMÓW

KRYTERIU

STRUKTURA

PROJEKCJA

ZMYSŁOWA

FORMA

KATEGORIE

PROSTE

(elementarne)
błyski, trzaski
ZŁOŻONE
(synestetyczne)

sytuacje, sceny

SŁUCHOWE,

WZROKOWE,

WĘCHOWE,

SMAKOWE,

CZUCIOWE

(DOTYKOWE,

CZUCIA

USTROJOWEGO)

IMPERATYWN

E (NAKAZY,

ZAKAZY,

POLECENIA)

UWAGI



mogą występować

łącznie



omamy odróżnić od

doznań „hakowych”

(padaczka) i flashbacków

(PTSD)



rzadko OBJAW

SOBOWTÓRA!

podejmowanie

czynów

przeciwko

otoczeniu lub

groźnych dla

siebie

ZABURZENIA SPOSTRZEGANIA
-

OMAMY RZEKOME

(pseudohalucynacje)

spostrzeżenia (lub myśli) powstające bez
bodźców z zewnątrz, nie mają cech obiektywnej
rzeczywistości, lecz cechy wyobrażeń
zlokalizowanych w przestrzeni wewnętrznej i
odczuwane jako obce, narzucone z zewnątrz
doznania (np. „głosy w głowie”)



CHORY POTRAFI ODRÓŻNIĆ JE OD RZECZYWISTOŚCI



RZUTOWANIE NA WEWNĘTRZNĄ PRZESTRZEŃ ZMYSŁOWĄ



ROZRÓŻNIENIE OMAMÓW PRAWDZIWYCH I RZEKOMYCH

MOŻE BYĆ TRUDNE W PSYCHOZACH U DZIECI I MŁODZIEŻY



podział przyjęty w krajach europejskich, nie obowiązuje w

USA

ZABURZENIA MYŚLENIA
-

ZAKŁÓCENIA TOKU MYŚLENIA

RODZAJ

DEFINICJA

CHARAKTERYSTYCZN

E DLA

SPOWOLNIENIE

Ubogie, skąpe skojarzenia,

rozwlekłość, monoideizm

Organiczne

uszkodzenie CUN,

depresja

ZAHAMOWANIE

Niemożność rozpoczęcia lub

kontynuowania procesu

myślenia (pustka w głowie)

Zespoły depresyjne,

lękowe

PRZYSPIESZENIE

Liczne bogate skojarzenia,

często powierzchowne,

przeskakiwanie z tematu na

temat  gonitwa myśli,

słowotok

Zespoły maniakalne,

depresja

ROZKOJARZENIE

Brak lub osłabienie związków

pomiędzy poszczególnymi

elementami zdania,

chaotyczność  schizofazja

Schizofrenia

ZABURZENIA MYŚLENIA
-

ZAKŁÓCENIA TREŚCI

MYŚLENIA

IDEE

NADWARTOŚCIOW

NATRĘCTWA

MYŚLOWE

(OBSESJE)

UROJENIA

Przekonania, które
człowiek uważa za
szczególnie ważne,

słuszne, z którymi
jest silnie związany
emocjonalnie

Uporczywe,
powtarzające się
myśli narzucające się

z uczuciem
subiektywnego
przymusu

Przekonania, które
stanowią błędną
interpretację

faktów; kłócą się z
doświadczeniem
jednostki i otoczenia

Silnie związane z



cechami osobowości



przywiązaniem do celów

i ich realizacji



motywowaniem działania

i jego scalaniem



izolacja od innych

przeżyć psychicznych



sprzeczność treści w

stosunku do przekonań i

wartości chorego (obce,

niedorzeczne, chorobliwe)



tym silniejsze, im

bardziej unikane



nie podlegają korekcie



subiektywnie oczywiste



subiektywnie ważne



podział ze względu na

formę i treść



współwystępowanie z

innymi objawami

psychopatologicznymi

ZABURZENIA MYŚLENIA
-

RODZAJE UROJEŃ

ZE WZGLĘDU NA TREŚĆ



Prześladowcze



Somatyczne
(np. hipochondryczne)



Grzeszności i winy



Poniżenia, upośledzenia,
zubożenia, nicości



Urojenia wielkościowe



Urojenia owładnięcia



Urojenia oddziaływania



Urojenia odnoszące

ZE WZGLĘDU NA

FORMĘ

Proste

Paranoiczne
(usystematyzowane)

Paranoidalne
(nieusystematyzowa
ne)

Oniryczne

ZABURZENIA PAMIĘCI
-

ZABURZENIA ILOŚCIOWE

zakłócenia utrwalania danych,

ich przechowywania i odtwarzania

HIPERMNEZJA

HIPOMNEZJA

AMNEZJA

Nadczynność pamięci

polegająca na

zapamiętywaniu i

odtwarzaniu zbyt

wielu danych

Osłabienie pamięci

Niepamięć zupełna –

całkowite wymazanie z

pamięci określonej grupy

wspomnień



pod wpływem emocji



zespół maniakalny



zespół paranoiczny



substancje

psychoaktywne



Zaburzenia lękowe,

depresyjne i

dysocjacyjne



Charakter

czynnościowy

(np. silne

emocje – dezorganizacja

przypominania)



Charakter

organiczny

(zatrucia,

urazy,

zmiany zwyrodnieniowe,

niedokrwienie mózgu)

Charakter czynnościowy

(wyparcie przykrych

wspomnień– amnezja

psychogenna)
Uszkodzenie i choroby

mózgu (urazy, substancje

psychoaktywne, PTSD):

wsteczna – a.retrograda

następcza – a.

anterograda

ZABURZENIA PAMIĘCI
-

PARAMNEZJE

(zaburzenia

jakościowe)

Zafałszowane rozpoznawanie

– błędy pamięciowego

oszacowania spostrzeżeń związane z lukami
i nieścisłościami w przywołanym obrazie
pamięciowym (błędne usytuowanie w czasie)



Deja vu - „już widziane”, deja vecu „już przeżyte”



Deja pensee – „już pomyślane”



Deja entendu – „już słyszane”



Jamais vu – „nigdy nie widziane”, jamais vecu – „nigdy

nie przeżyte”

ZABURZENIA PAMIĘCI
-

PARAMNEZJE

(zaburzenia

jakościowe)



Zafałszowane przypominanie sobie

– wspomnienia, które

nie odpowiadają rzeczywistości; wynikają z nieprawidłowego
łączenia lub rozdzielania informacji w procesie ich utrwalania,
przechowywania lub odtwarzania:



Złudzenia (iluzje) pamięciowe

(wspomnienia zniekształcone

pod wpływem emocji, w psychozach – pod wpływem urojeń)



Omamy pamięciowe

(wspomnienia nieistniejących faktów –

zespoły urojeniowe, po środkach halucynogennych)



Konfabulacje

(fałszywe, przypadkowe, nieprawdopodobne

treści wypełniające luki pamięciowe, np. zespół Korsakowa)



Kryptomnezje

– pamiętanie ukryte; pamięć bez identyfikacji

pamiętanych treści jako wcześniej poznanych (podświadomy

plagiat, np. zaburzenia świadomości, deficyty osobowości,

zaburzenia dysocjacyjne)



Ekmnezje

– mieszanie przeszłości z teraźniejszością

Document Outline