W 1991 roku Ukraina uzyskała niepodległość 
dzięki rozpadowi ZSRR. Polska była 
pierwszym krajem, który uznał niezależność 
Ukrainy.

 

Ostatnie  wybory  do  Rady  Najwyższej  Ukrainy  z  26 
marca  2006  roku  były  czwartymi  wolnymi  wyborami 
parlamentarnymi w tym kraju.

Do  1988  roku  rządziła  tylko  jedna  partia  – 
Komunistyczna Partia Ukrainy ( KPU) uważana za: 

„przewodnią i kierującą siłę radzieckiego 
społeczeństwa, centrum jego systemu politycznego, 
organizacji państwowych i społecznych”                  

( Konstitucija SSSR, Moskwa 1977, s. 7)

 

 

 

Pojawiają się pierwsze inicjatywy społeczne o 

charakterze demokratycznym, wpływ głasnosti i 
pierestrojki Gorbaczowa
  1987  –  protesty  ukraińskiej  inteligencji  przeciwko 
rusyfikacji szkolnictwa, nazw ulic itd.
  1988  –  Ukraiński  Związek  Helsiński,  program 
Deklaracja 

zasad: 

przekształcenie 

ZSRR 

w 

konfederacje, 

prowadzenie 

działalności 

dyplomatycznej przez Ukraińską SSR
  1989  –  Ruch  na  Rzecz  Przebudowy:  najsilniejsza 
organizacja opozycyjna

KPU  utrzymała  się  przy  władzy  aż  do  1989  r.:  obawa 
społeczeństwa 

przed 

radykalnymi 

zmianami 

ustrojowymi             i ostrożne działania opozycji

 

 

 

Przejście od organizacji opozycyjnych do tworzenia 

partii politycznych.
1989  –  nowa  ordynacja  wyborcza:  demokratyczne 
procedury,  możliwość  zgłaszania  kandydatów  przez 
wyborców  z  danego  okręgu,  bezpośrednie  wybory  do 
Rad wszystkich szczebli

III/IV  1990  -  pierwsze  rywalizacyjne  wybory  do  RN 
USRR oraz władz terenowych

Opozycja  ma  szanse  legalnego  uczestnictwa  we 
władzy  –  Blok  Demokratyczny  (1/4  miejsc  w 
parlamencie)
 

Parlament 

przyjmuje 

historyczną 

Deklarację 

suwerenności państwowej Ukrainy
 V 1990 – KC KPU rezygnuje z politycznego monopolu 
na władzę

 

 



 

1990 – rozłam w KPU: „ narodowi komuniści”           

          Leonida Krawczuka i Partia Demokratycznego 
Odrodzenia Ukrainy
1991 – władze w KPU przejęli zwolennicy Krawczuka
  24  sierpnia  1991  przyjęto  Akt  Ogłoszenia 
Niepodległości Ukrainy (346 głosów za, 1 przeciw)
1990  –  1991:  „wysyp”  partii  politycznych  i 
organizacji (ok. 20)
Partie dzieliły się w tym okresie na: 

-Federalistów:                                             Komunistyczna Partia 
Ukrainy (KPU)

-Konfederalistów:          np.  Zjednoczona Socjaldemokratyczna 
Partia Ukrainy 

- Umiarkowanych niepodległościowców:         
                                                                np. Socjaldemokratyczną 
Partię Ukrainy 

- Radykalnych niepodległościowców: 
                                                                     np. Ukraińską 
Narodową Partię (UNP)

 

 



 

1991- delegalizacja KPU

  1991  –  wybory  prezydenckie,  podzielona  opozycja 
przegrała,  prezydentem  były  sekretarz  KC  KPU 
Krawczuk
  1991  –  1993:  powstały  32  partie,  w  większości 
kanapowe

-Nurt nacjonalistyczny: np. Ukraińskie Zgromadzenie Narodowe
-Nurt konserwatywno – komunistyczny: np. Socjalistyczna Partia 
Ukrainy 

-Nurt socjaldemokratyczny: np. Partia Demokratycznego 
Odrodzenia Ukrainy

-Nurt narodowo – demokratyczny: Ludowy Ruch Ukrainy
- Nurt narodowo – konserwatywny: np. Demokratyczna Partia 
Ukrainy

 

 

 VI 1992 r.- RN uchwaliła Ustawę o zrzeszaniu się 
obywateli

-„Partia polityczna jest to organizacja obywateli Ukrainy, którzy 
są 

zwolennikami 

ogólnonarodowego 

programu 

rozwoju 

społecznego  i  w  tym  celu  uczestniczą  w  wypracowaniu  zasad 
polityki  państwa  oraz  poprzez  uczestnictwo  we  władzy  biorą 
udział w jej kształtowaniu na poziomie centralnym, regionalnym 
i lokalnym (art. 2)”

-    zakazano  tworzenia  struktur  partyjnych  w  organach  władzy 
wykonawczej  i  sądowniczej,  wojsku,  publicznych  placówkach 
oświatowych i urzędach państwowych (art. 3)

-zakazano  legalizacji  organizacji  nawiązujących  do  ideologii 
faszystowskiej, 

propagujących 

przemoc, 

nienawiść 

i 

ograniczenia praw człowieka

-  zakazano  ich  finansowania  ze  źródeł  zagranicznych  i  przez 
organy władzy państwowej (art. 22)

 

 

 

III 1994 – pierwsze wolne wybory do Rady Narodowej, 

                  wg nowej niekorzystnej dla opozycji 
ordynacji większościowej
  1996  –  Konstytucja  Ukrainy:  przyjęto  projekt 
prezydenta Kuczmy, konflikty wewnątrz RN
  1998  –  spór  prezydent  –  RN  o  nową  ordynacje 
wyborczą
• 

nowy system mieszany większościowo – proporcjonalny

• metoda największych reszt                                                                
                                                                                  

Lewica: 

powrót  Ukrainy  do  socjalistycznego  ustroju  państwa  i 

gospodarki centralnie planowanej

Partie środka i prawicy: 

kontynuowanie reform jako jedynej 

szansy na rozwiązanie problemów okresu transformacji

Partie ultraprawicowe: 

wprowadzenie dyktatury narodowej

 

 

 1998  –  2001:  liczba  partii  na  Ukrainie  wzrosła 

dwukrotnie  prowadząc  do  wysokiego  poziomu 
fragmentaryzacji systemu partyjnego

  IV 2001 - Ustawa o partiach politycznych

-  partia  może  być  zdelegalizowana  tylko  na  podstawie  decyzji 

sądowej

- ustawodawca określił partię polityczną jako organizację nie 

nastawioną na otrzymanie zysków (art. 14)

-  zagwarantowano  partiom  politycznym  prawo  do  prowadzenia 

działalności opozycyjnej i krytyki działań władzy (art. 12)

- prawo do swobodnego działania w ramach prawa, uczestniczenia 

w różnego rodzaju wyborach

 III  2002  –  wybory  parlamentarne,  ordynacja 

mieszana: 

zniesiono 

mozliwość 

jednoczesnego 

kandydowania 

z 

list 

proporcjonalnej 

i 

większościowej

 

 

1994

System umiarkowanie 

wielopartyjny z jedną partią 

dominującą (KPU)

1998

System ekstremalnie 

wielopartyjny z jedną partią 

dominującą (KPU) 

2000

System ekstremalnie 

wielopartyjny z równowagą 

między partiami

 

 

cechy

1.Niestabilność
2.Duża liczba partii (w 2001 r. 

zarejestrowanych 127, w wyborach 2002 - 61 
ugrupowań)

3.Fragmentaryzacja sceny politycznej
4.Częste zmiany organizacyjne partii 

(rozłamy, łączenie się)

5.Żadna partia nie ma realnej szansy na 

samodzielne rządzenie

6.Bloki – koalicje wyborcze, parlamentarne; 

częste przechodzenie małych partii między 
blokami; charakterystyczne bloki oparte na 
stosunku pro lub antyprezydenckim

7.Ostre osie podziału: 

wschód – zachód (prorosyjscy – proeuropejscy)
centrum – południe (tereny rolnicze, 
separatystyczny Krym)

 

 

czynniki

1.System wyborczy

2.Brak tradycji demokratycznych

3.Ostre podziały społeczne i regionalne

4.22% Rosjan (głównie Zaporoże, Krym, Obwód Odeski)

5.Historia

6.Sytuacja międzynarodowa

 

 

System wyborczy

8.11.1993
Ustawa o wyborach deputowanych 
ludowych Ukrainy

• Wybory 4-przymiotnikowe

• System większościowy

• Dwustopniowa rejestracja: powoływano pretendentów 
(zgłaszały partie, kolektywy pracownicze lub co najmniej 
10 wyborców), którzy musieli zebrać 300 podpisów w 
okręgu, aby OKW zarejestrowała jako kandydata

• Ordynacja wybitnie antypartyjna: partie mogły zgłaszać 
pretendentów, gdy partia istniała w okręgu i miała min. 
100 członków

• Głosowanie przez skreślanie

• Wybory ważne przy min. 50% uprawnionych do 
głosowania w okręgu

• Większość bezwzględna, ale nie mniej niż 25% ogólnej 
liczby wyborców w okręgu

• II tura – dwóch kandydatów, wymogi takie same jak w I 
turze

 

 

1998

 – 

nowa ordynacja wyborcza

• System mieszany: większościowo – proporcjonalny

• połowa składu RN wybierana w 1-manadatowych 
okręgach wyborczych, połowa proporcjonalnie z 
listom partyjnym

• Metoda największych reszt

• 4% próg wyborczy

2002 – 

niewielkie poprawki do ordynacji, 

dalej system mieszany

2006 – nowa ordynacja

• 

system w pełni proporcjonalny

• 3% próg wyborczy

 

 

Wiktor

 

Janukowycz

Mykola Azarov

 

1997 – Partia Regionalnego Odrodzenia Ukrainy
2001 – Partia Regionów

 do 2004r. w koalicji rządowej, poparcie Leonida Kuczmy

 największe poparcie na wschodzie i połudn. wschodzie Ukrainy 
(Okręg Doniecki)

 orientacja prorosyjska (bezpośrednie wsparcie od Putina), 
antynatowska

 za decentralizacją Ukrainy, przekształceniem w federację

2006 - zwycięstwo w wyborach (32%), od 4 sierpnia rząd 
Janukowycza z poparciem socjalistów, komunistów, Partii 
Regionów i Naszej Ukrainy

 

 

Oleksandr Turchynov

 

• Partia Ojcowizna lub Zjednoczeni Patrioci Całej i Niepodzielnej Ukrainy

• Ukraińska Partia Socjaldemokratyczna 

2002 – koalicja nacjonalistycznych i liberalnych partii:

2004 – poparcie Wiktora Juszczenki
24.01.2005 – 08.09.2005 Julia Tymoszenko premierem

 centro-lewica, liberalizm socjalny

Julia Tymoszenko

 

 

Wiaczesław Kyrylenko - lider 

Wiktor Juszczenko

2001 - powstaje blok partii centro-
prawicowych po przywództwem 
Juszczenki

2002 – 23,6% głosów w wyborach do Rady Najwyższej
2006 – 13,9%

Obecni członkowie bloku: Związek narodowy „Nasza Ukraina”, 
Partia Przemysłowców i Przedsiębiorców Ukrainy, Unia 
Chrześcijańsko-Demokratyczna, Ludowy Ruch Ukrainy, Kongres 
Ukraińskich Nacjonalistów, URP „Sobor”

 centro-prawica, liberalizm konserwatywny

 

 

Oleksandr Moroz

1990 – zarejestrowanie partii 
(jedna z najstarszych na 
Ukrainie)

2004 – poparcie Juszczenki w II turze

2006 – 5,7% głosów, początkowo w „pomarańczowej koalicji”, 
później poparcie Partii Regionów (za stanowisko marszałka 
Rady Najwyższej dla Moroza)

 wielowektorowość – jednoczesne zacieśnianie związków z 
zachodem i Rosją, przeciwko NATO, szerokie świadczenia 
socjalne

 

 

Petro Symonenko

 założona w 1993 r.

 partia prorosyjska, za 
przywróceniem monopolu 
państwa w niektórych gałęziach 
produkcji, ochroną ziemi przed 
kapitałem zagranicznym

 systematyczny spadek poparcia

1998 – 25%
2002 – 20%
2006 – 3,6%

 

 

Blok partii lewicowych:

• Postępowa Partia Socjalistyczna 
Ukrainy (powst. w 1996 na 
skutek rozłamu w Socjalistycznej 
Partii Ukrainy)

• Partia „Unia Rosyjsko - 
Ukraińska”

 orientacja skrajnie prorosyjska, 
antyzachodnia, przeciwko NATO, za 
wyjściem z MFW

Natalia 

Witrenko

 

 

Wołodimir Litwin 

• Partia Ludowa

• Ukraińska Wiejska Partia 
Demokratyczna

• Partia Ogólnoukraińskiego 
Związku Lewicy "Sprawiedliwość"

 Polityka prozachodnia, odwołuje się do środowisk wiejskich

 

 

Pomarańczowa rewolucja

31.10.2004 - I tura wyborów prezydenckich

Wiktor Juszczenko 39,87%
Wiktor Janukowycz 39,32%

21.11.2004 – II tura, CKW ogłosiła zwycięzcą 
Janukowycza (49,46%),
Według opozycji wygrał Juszczenko przewagą 
7%

Od 21 listopada trwają 

manifestacje na Placu 

Niepodległości w 

Kijowie

 

 

03.12.2004 – Sąd Najwyższy 
uznaje, ze należy powtórzyć II 
turę wyborów

26.12.2004 – powtórzona II tura

31.12.2004 – Wiktor Janukowycz 
ustępuje ze stanowiska szefa rządu

10.01.2005 – CKW ogłasza Wiktora Juszczenkę 
oficjalnym zwycięzcą wyborów prezydenckich na 
Ukrainie

Juszczenko 51,99%
Janukowycz 44,19%

 

 

PARTIA REGIONÓW   

186 

                                                      

RADA 

NAJWYŻSZA

BLOK JULII TYMOSZENKO

   129

„ NASZA UKRAINA”

   81

SOCJALISTYCZNA PARTIA UKRAINY

 33  

KOMUNISTYCZNA PARTIA UKRAINY   

21

• Ordynacja 

proporcjonalna

• Próg wyborczy: 

3 procent

 

 

BŁĘKITNA

BŁĘKITNA

 

REWOLUCJA

REWOLUCJA

Kryzys został zapoczątkowany 

ogłoszeniem  przez prezydenta Wiktora 

Juszczenkę dekretu rozwiązującego 

parlament i ogłaszającego 

przedterminowe wybory parlamentarne 

na maj 2007 roku. 

Prezydent stwierdził, iż Partia Regionów premiera Wiktora 

Janukowycza, tworząca główny trzon koalicji rządowej, łamie 

ustawę zasadniczą przyciągając do swoich szeregów 

deputowanych partii socjalistycznej, oraz niezależnych oferując 

im  stanowiska polityczne. 

Partia Janukowycza dąży do posiadania 300 deputowanych, co 

zapewni koalicji większość konstytucyjną, a co za tym idzie 

możliwość odrzucenia prezydenckiego weta oraz dymisji 

prezydenta. 

 

 

31 III na Placu niepodległości w Kijowie 

demonstrowało około 150 tysięcy zwolenników 

rozwiązania parlamentu z jednej strony i do 35 

tysięcy popierających istniejący układ polityczny z 

drugiej.

2 IV prezydent Wiktor Juszczenko podpisał dekret o rozwiązaniu 

parlamentu. Przedterminowe wybory miały odbyć się 27 maja. 

Decyzji nie chcieli podporządkować zwolennicy partii Janukowycza, 

którzy  stwierdzili, iż dekret jest nielegalny. Na Placu 

Niepodległości niebiescy rozstawili namioty i ogłosili, że nie 

opuszczą placu do czasu, kiedy prezydent nie odwoła swojego 

dekretu. 

4 IV na Placu Niepodległości zebrał się tłum 30-tysięcy osób 

popierających 

Janukowycza

6 IV Partia Regionów wykluczyła ze swoich szeregów pojedynczych 
deputowanych należących wcześniej do Bloku Tymoszenko i Naszej 

Ukrainy.  W zamian, deputowani liczyli na to, iż prezydent wycofa 

swój dekret o rozwiązaniu parlamentu.

4 V Juszczenko porozumiał się z 

Janukowyczem co do przeprowadzenia w 

sposób uczciwy i demokratyczny 

wyborów parlamentarnych na Ukrainie. 

 

 

21 V  Trwające już trzeci tydzień prace grupy roboczej, 

która miała przygotować grunt prawny dla 

przeprowadzenia wyborów i ustalić ich datę  nie 

przyniosły żadnych wyników. Spór dotyczy przede              

                                 wszystkim daty: koalicja nalega na 

wybory jesienią,                opozycja chce, by odbyły się do 

połowy lipca.

21 V godz.18:34  Blok Julii 

Tymoszenko, 

      Hryhorij Nemyria, 

oświadczył w końcu, 

że opozycja 

jest gotowa przystać 

na 

termin jesienny.