Definicja

Definicja

Białaczki( leucaemiae) są to choroby

nowotworowe (rozrostowe tkanki krwiotwórczej

układu białokrwinkowego ) układu

krwiotwórczego ,oraz grupa chłoniaków

złośliwych (hymphomata maligna), których

cechą charakterystyczną jest klonalny,

niepohamowany rozrost określonego rodzaju

krwinek szeregu mieloidalnego. Komórki

białaczkowe wykazują zaburzenia procesów

podziału, różnicowania i dojrzewania. Proliferacja

i kumulacja komórek białaczkowych zachodzi w

obrębie układu krwiotwórczego, w narządach

krwiotwórczych kresu życia płodowego ( wątroba

i śledziona). Dochodzi także do naciekania

innych narządów i upośledzenia ich funkcji (np.

nerek, OUN, serca, skóry, węzłów chłonnych,

układu rozrodczego).

Etiopatogeneza:

Czynniki wywołujące białaczkę u ludzi nie są dobrze poznane. Wirusy

mogą powodować rozwój wielu rodzajów białaczki u zwierząt. U ludzi

udokumentowany jest tylko związek przyczynowy dwóch wirusów:

DNA-wirusa Epsteina-Barr oraz ludzkiego RNA-retrowirusa, zwanego

ludzkim wirusem białaczki/ chłoniaka (HTLV-1). Ekspozycja na

promieniowanie jonizujące(białaczka często występuje po ekspozycji

na jego działanie np.. W pracowniach rentgenowskich) i niektóre

środki chemiczne (np. Benzen i leki cytostatyczne) związana jest ze

zwiększonym ryzykiem zachorowania na białaczkę. Pewne defekty

genetyczne( np. zespół Downa) i choroby rodzinne (np.

niedokrwistość Fanconiego )predysponują także do zachorowania na

białaczkę. Najbardziej rozwiniętą hipoteza powstawania białaczek

jest teoria aktywacji onkogenów, czyli genów kodujących

powstawanie receptorów dla czynników sterujących podziałami

komórkowymi. Wykazano występowanie mutacji onkogenów u

chorych na białaczki i zespoły mielodysplastyczne (MDS ). Działanie

szkodliwych substancji chemicznych lub promieniowania

jonizującego może doprowadzić zarówno do białaczki, jak i

zniszczenia szpiku kostnego (czego wyrazem jest panctopenia),

szczególnie wrażliwa jest tkanka płodowa

Cd .

Oprócz mechanizmu polegającego na odblokowaniu

protoonkogenów , przyczyną transformacji może

być insercja do genomu gospodarza onkogenu

wirusa, który może dać początek transformacji

komórkowej. Wirusy mogą powodować

transformacje komórkową:

Przez odhamowanie onkogenów komórkowych,

Przez wbudowywanie wirusowych onkogenów

homologicznych z onkogenem komórkowym

Bez udziału onkogenów, w skutek długotrwałej

stymulacji.

Istnieją retrowirusy szybko powodujące transformacje

i retrowirusy, które po długim okresie utajnienia,

powoli powodują transformację białaczkowa.

Cd .

Zmiany chromosomowe występujące w białaczkach

polegają na zmianach ilościowych-ubytek lub

dodatek jednego chromosomu i jakościowych –

strukturalnych –translokacje (t), inwersje (inv),

insercje (ins), delecje (del). Zmiany mogą być na

ramieniu krótkim (p) i długim (q). Rozwój komórek

hemopoetycznych, szczególnie macierzystych

szpiku, zależy także od obecności różnych

czynników wzrostu wytwarzanych przez

monocyty, makrofagi, fibroblasty, komórki

endotelialne i inne. Istnieją także czynniki

hamujące hemopoezę

1Komórka normalna

A Jadro komórkowe z równomiernie rozłożoną chromatyną,

jaderka niewidoczne, stosunek objętości jądra do

cytoplazmy wynosi 1/4 - 1/6

B Komórka ma wielkość i kształt nie odbiegającą od podobnych

sobie

C Cytoplazma barwi się "normalnie" - nie jest za jasna

( hipochromia ) ani za ciemna ( hiperchromia )

D Komórka nowotworowa

E Cytoplazma jest intensywnie zabarwiona lub niedobarwiona

( jasna ) - h

F Jadro komórkowe jest duże - stosunek objetości jądra do

cytoplazmy wynosi 1/1 - 1/2, w jądrze widoczne są jąderka

( g ), chromatyna rozłożona jest nieregularnie - tworzy zbite

grudy, często widocne są nieprawidłowe figury podziału

G Jądro może być zbite i intensywnie zabarwione, wypełnia całą

komórkę, która może mieć różne rozmiary i kształty ( 2, 3 )

Kinetyka komórek

białaczkowych:

Niezależnie od etiologii transformacja nowotworowa

przebiega w komórce wieloetapowo z proliferacją

i ekspansją zmienionego klonu komórek. Do

transformacji dochodzi zwykle na poziomie

wielopotencjalnej komórki macierzystej, czasami

może do niej dojść na etapie komórki

progenitorowej, której zdolność do różnicowania

jest bardziej ograniczona. Klon białaczkowy jest

genetycznie niestabilny ,co prowadzi do jego

heterogenności i ewolucji fenotypowej.

Najczęściej cykle podziałowe komórek

białaczkowych są wolniejsze, a przyrost mniejszy

w porównaniu z prawidłowymi komórkami szpiku.

Podział białaczek:

Choroby nowotworowe układu krwiotwórczego:

I Nowotwory wywodzące się z macierzystych komórek pnia:

A.Z dojrzewaniem komórek :przewlekła białaczka szpikowa,

B. Bez dojrzewania komórek : przewlekła białaczka szpikowa w fazie

zaostrzenia blastycznego,

1.Przewaga różnicowania szpikowego,

2.Przewaga różnicowania limfoidalnego.

II Nowotwory wywodzące się z wielopotencjalnej komórki macierzystej:

Zespoły mielodysplastyczne,

Przewlekłe zespoły mieloproliferacyjne (czerwienica prawdziwa,

nadpłytkowość samoistna, zwłóknienie szpiku)

III Nowotwory wywodzące się z umiarkowanych prekursorów mieloidalnych:

Ostra białaczka szpikowa (MO- M7, chloroma)

Histiocytoza złośliwa

IV Nowotwory wywodzące się z ukierunkowanych prekursorów

limfoidalnych:

A. Fenotyp komórek niedojrzałych : ostra białaczka limfoblastyczna (L1- L3)

Cd .

B. Komórki fenotypowo dojrzałe lub o pośrednim

stopniu dojrzałości : chłoniaki złośliwe

nieziarnicze,

C. Fenotyp dojrzałych limfocytów:

Białaczka prolimfocytowa

Przewlekła białaczka limfatyczna

Białaczka włochatokomórkowa

D. Fenotyp plazmocytoidalny:

1.Makroglobulinemia Waldenstroma

2. Choroba łańcuchów ciężkich

3.Szpiczak plazmocytowy

V Nowotwory o kontrowersyjnym pochodzeniu

(przypuszczalnie chłonnym) – Ziarnica złośliwa

Zespoły mielodysplastyczne

( stany przedbiałaczkowe)

Patogeneza tych zespołów jest niejednolita i nie jest w pełni

wyjaśniona. Wiadomo jednak, że do ich rozwoju dochodzi w

wyniku mutacji na poziomie wczesnej hemopoezy komórki

macierzystej. Częstość zaburzeń chromosomowych w

zespołach mielodysplastycznych wynosi 32- 51%.

Najczęściej występuje monosomia chromosomów 5 (-5), 7(-

7), trisomia chromosomu 8(+8) i ubytek długiego ramienia

chromosomu 20 ( 20 q-). Uważa się, że na podstawie tych

uszkodzeń mają wpływ toksyczne związki chemiczne ,

promieniowanie jonizujące i inne czynniki mutagenne,

podobnie jak w przypadku powstawania ostrych białaczek.

Uszkodzenie ma charakter klonalny. W wyniku mutacji

komórek macierzystych hemopoezy powstaje pula

patologicznych komórek z zachowana zdolnością do odnowy

własnej populacji i powielonym zaburzeniem genetycznym.

Występuje stopniowe zastępowanie prawidłowych komórek

krwiotwórczych nieprawidłowym klonem komórkowym o

niewydajnej hemopoezie.

Ostre białaczki:

Stanowią grupę złośliwych chorób nowotworowych o charakterze

klonalnym, wywodzących się z różnych linii komórkowych

układu krwiotwórczego lub limfoblastycznego, które wykazują

nieprawidłowy wzrost i różnicowanie. Przyczyną rozrosu

białaczkowego jest transformacja nowotworowa kom.

Hemopoetycznych, powodująca zaburzenia w ich informacji

genetycznej. Macierzysta komórka białaczkowa po przebyciu

mutacji daje początek określonemu typowi białaczki. Aby

mutacja mogła dac początek ostrej białaczce, musi zachodzić w

ściśle określonym fragmencie chromosomowego odcinka DNA,

tzw. Protoonkogenie, które pod wpływem mutacji stają się

onkogenami, czyli genami nowotworowymi. Również

nieprawidłowa czynność antyonkogenów może także prowadzić

do rozwoju ostrej białaczki. Mutacje w aparacie genetycznym,

prowadzące do rozwoju ostrych białaczek, mogą być samoistne

lub indukowane czynnikami fizycznymi (promieniowanie

jonizujące, fale elektromagnetyczne) chemicznymi (benzen i

jego pochodne, leki cytostatyczne), biologicznymi (wirusy

onkogenne)

Przewlekłe zespoły

mieloproliferacyjne:

Są to choroby charakteryzujące się

nowotworową, autonomiczną proliferacją

komórek macierzystych układu

krwiotwórczego. Następstwem proliferacji

jest nadmierne wytwarzanie komórek krwi.

Wyróżnia się następujące zespoły :

czerwienica prawdziwa, przewlekła

białaczka szpikowa, nadpłytkowość

samoistna, osteomielofibroza.

Przewlekła białaczka

szpikowa:

Wywodzi się ona z wielopotencjalnej komórki

macierzystej. Która ulega nowotworowej

transformacji. W białaczce tego typu komórki

nowotworowe zachowują zdolność do

różnicowania, proliferacji, dojrzewania. Komórki

białaczkowe wykazują ponadto obecność tzw.

Chromosomu Filadelfia ( Ph1), który powszechnie

jest uznany za wyznacznik przewlekłej białaczki

szpikowej (95% ). Jest to pierwsza stwierdzona

aberacja chromosomowa. Chromosom ten

powstaje w wyniku zrównoważonej translokacji

między chromosomami 9 i 22. Po czym dochodzi

do fuzji genów abl i bcr , powstania hybrydy bcr\

abl oraz białka p 210 bcr\ abl, które ma uwalniać

komórkę spod regulacyjnego działania

interleukiny 3 czynników wzrostowych ( GM- CSF).

W przebiegu przewlekłej białaczki wyróżnia się

fazę : przewlekłą, przyspieszoną i blastyczną.

Nadpłytkowość:

Nadpłytkowością nazywa się stan, w którym liczba płytek

przekracza 600 * 10

\ l krwi.

Wyróżnia się następujące typy:

1.Pierwotną- samoistną, będącą następstwem rozrostu

nowotworowego szeregu megakariocytowego w szpiku

2. Wtórną:

Tzw , relatywną –w przebiegu o umiejscowieniu

pozaszpikowym ( choroby zapalne, złośliwe nowotwory,

stany regeneracji szpiku)

Po usunięciu śledziony( głównego narządu niszczącego

płytki krwi)

Nadpłytkowość samoistna pierwotna jest chorobą w której

nowotworowy klon komórek wywodzi się z patologicznej

komórki macierzystej ukierunkowanej do szeregu

megakariocytowego wytwarzającego w sposób nie

kontrolowany płytki krwi.

Pierwotne zwłóknienie

szpiku:

Samoistne czyli pierwotne zwłóknienie szpiku (pierwotna

mielofibroza – PMF) jest to przewlekły zespół

mieloproliferacyjny, charakteryzujący się zwłóknieniem jam

szpikowych, w związku z czym czynność hemopoetyczną

przejmują narządy pozaszpikowe, co przejawia się

znacznym powiększeniem przede wszystkim śledziony i

pojawieniem się niedojrzałych postaci granulocytów oraz

erytroblastów we krwi obwodowej. Włóknienie szpiku

powodowane proliferacją fibroblastów jest procesem

wtórnym. Mielofibroza pierwotna wywodzi się z

przekształconej nowotworowo wielopotencjalnej komórki

macierzystej, czyli jest choroba klonalną. We krwi

obwodowej tych chorych stwierdza się znacznie więcej :

wielopotencjalnych hemopoetycznych komórek

macierzystych, ukierunkowanych komórek szeregu

granulocytowo- makrofagowego, komórek szeregu

czerwonokrwinkowego, komórek szeregu

megakariocytowego.

Limfopoeza:

Jest to proces wytwarzania i uwalniania do

krwi krążącej limfocytów Ti B z grasicy,

węzłów chłonnych, śledziony oraz tkanki

chłonnej przewodu pokarmowego i układu

oddechowego. Limfopoeza jest niewielka i

stanowi około10 %. Prekursora limfocytów-

limfoblast można odróżnić od innych

blastów tylko za pomocą metod

cytochemicznych i immunologicznych.

Wśród dojrzałych limfocytów

odgrywających podstawową rolę w

odporności komórkowej i humoralnej

rozróżnia się 3 populacje: limfocyty T,

limfocyty B, i limfocyty O.

Chłoniaki złośliwe:

Są niejednorodną grupą nowotworów układu

limfatycznego. Naciekają przede wszystkim węzły

chłonne, ale także narządy pozawęzłowe : śledzionę,

wątrobę, grasicę, szpik, przewód pokarmowy, układ

oddechowy, ośrodkowy układ oddechowy i skórę.

Badania potwierdziły klonalny, nowotworowy

charakter tych komórek. Chłoniaki występują w

postaci zlokalizowanej lub rozsianej. Dzieli się je na :

ziarnicę złośliwą, chłoniaki nieziarnicze. Etiologia

chłoniaków nie jest znana. W patogenezie niektórych

z nich np. w chłoniaku B Burkitta i ziarnicy złośliwej ,

bierze udział wirus Epsteina – Barr, wywołujący

mononukleoizę zakaźną. Natomiast w ostrej

białaczce limfatycznej T występuje wirus ludzkiej

białaczki T- komórkowej HTLV 6.

Chłoniaki nieziarnicze:

Stanowią one grupę nowotworów układu chłonnego

wywodzących się z limfocytów B lub T . Badania z

zastosowaniem wielu przeciwciał monoklonalnych

wykazały obecność różnych antygenów CD w

różnych typach chłoniaków. W chłoniakach

nieziarniczych stwierdza się liczne anomalia

chromosomowe w postaci translokacji (np.. 8:14,

2:8, 14:8 w chłoniakch B 11:14, 14:11 i 8:14 w

chłoniakach T), ponadto delecje, inwersje i inne.

Wśród czynników uszkadzających chromosomy

bierze się pod uwagę zakażenia wirusowe,

toksyczne działania substancji używanych w

rolnictwie i przemyśle, promieniowanie jonizujące,

leczenie immunosupresyjne i inne.

Przewlekła białaczka

limfatyczna:

Jest wywołana rozrostem małych dojżałych

limfocytów B, naciekających szpik, węzły chłonne,

śledzionę i wątrobę. Limfocyty te występują w

dużej licznie w szpiku oraz w dużym odsetku we

krwi obwodowej. Jest to najczęstsza postać

białaczki. Jest najłagodniejszym chłoniakiem

złośliwym nieziarniczym. Chorobę może wikłać

rozwój drugiego nowotworu (płuca, mózgu,

ziarnicy złośliwej skóry). Do rzadkich postaci tej

białaczki należy zespół rozrostowy limfocytów T

oraz prolimfocytów B i T o znacznie gorszym

rokowaniu.

Białaczka

kosmatokomórkowa:

Rzadka postać chłoniaków złośliwych

nieziarniczych. Wywodzi się z limfocytów B

i wykazuje kosmate wypustki

cytoplazmatyczne. Komórki te o fenotypie

CD19, ale także CD20, Cd11c, Cd11b

występują w szpiku, krwi obwodowej

,śledzionie i wątrobie. Cytochemiczną

cechą rozpoznawczą tych komórek jest

dodatnia reakcja na kwaśną fosfatazę

oporną na winian sodu.

Gammopatie monoklonalne:

Są to stany chorobowe charakteryzujące się nie

kontrolowanym, nowotworowym rozrostem

limfocytów i plazmocytów oraz wytwarzaniem i

wydzielaniem przez te komórki jednorodnych

gamma- globulin tzw. Białek monoklonalnych lub

ich składników : łańcuchów ciężkich, lekkich lub

niekompletnych cząsteczek. Do gammopatii

monoklonalnych należą:

-szpiczak plazmocytowy

-makroglobulinemia Waldenstroma

-choroba łańcuchów ciężkich

-skrobiawica

- „łagodna” monoklonalna hipergammaglobulinemia.

Document Outline