Pamięć jako przedmiot 

badań

 

Czym jest pamięć?

Pamięć jako zdolność do uczenia się.
Pamięć jako system/magazyn przechowujący 

informacje w umyśle.
Pamięć jako wewnętrzny zapis/reprezentacja 

informacji (tzw. śladów pamięciowych).
Pamięć jako zbiór procesów prowadzących do:



wytworzenia reprezentacji doświadczeń (faza 

zapamiętywania; proces kodowania);



przechowywania informacji (faza przechowywania; 

proces magazynowania);



wydobywania informacji (faza przypominania; 

proces wydobywania).

 

Pamięć i uczenie się: 

podobieństwa i różnice

Uczenie się – proces prowadzący do względnie trwałych 

zmian w zachowaniu, które wynikają z indywidualnego 

doświadczenia jednostki.
„Pamięć” i „uczenie się” to terminy pokrewne, a w 

szerokim rozumieniu – jednoznaczne.
Uczenie się jest obserwowalne, a pamięć – 

nieobserwowalna (procesy empirycznie 

nierozróżnialne).
Pamięć jest podstawą uczenia się, a także przechowuje 

jego produkty/skutki.
Badania nad uczeniem się osadzone są w tradycji 

behawiorystycznej (S-R; badania zwierząt), a badanie 

nad pamięcią związane są z orientacją poznawczą 

(nabywanie wiedzy).

 

Historia badań nad 

pamięcią

 

O czym wiedziano 

już w starożytności?

W przyswajaniu informacji pomagają: koncentracja 
uwagi, powtarzanie i kojarzenie z czymś znanym.
Pamięta się raczej ogólny sens wypowiedzi niż 
poszczególne słowa (Tukidydes).
Pamięć różni się w zależności od wieku i 
temperamentu ludzi (Arystoteles).
Skojarzenia powstają przez styczność w czasie lub 
przestrzeni, a także przez podobieństwo bądź 
kontrast (prawa kojarzenia Arystotelesa – podwaliny 
asocjacjonizmu).
Opracowano systemy mnemotechniczne (metoda 
loci).

 

Prekursorzy badań

nad uczeniem się i 

pamięcią 

Ebbinghaus – wprowadzenie metody 
eksperymentu.
Bartlett – konstruktywny charakter procesów 
pamięci; schematy poznawcze.
James – wyróżnienie pamięci pierwotnej i wtórnej.
Galton – badania pamięci autobiograficznej.
Freud – hipoteza wyparcia; amnezja dziecięca.

 

Początki badań 

nad uczeniem się

Ebbinghaus – krzywe uczenia się i zapominania.
Pawłow – warunkowanie klasyczne: nabywanie 

(esowata krzywa warunkowania); wygasanie; 

spontaniczne odnowienie się; następstwo czasowe.
Thorndike – warunkowanie instrumentalne; uczenie 

się metodą prób i błędów; prawa: efektu i 

ćwiczenia; zasada przynależności.
Hull – badania nad przewidywaniem zachowania 

jako funkcji historii wzmacniania, popędu i pobudki.
Tolman – uczenie się utajone; mapy poznawcze.
Skinner – badania nad rozkładem wzmocnień 

(krzywa schodkowa).

 

Główne podejścia 

teoretyczne 

w badaniach pamięci

Asocjacjonizm klasyczny.
Behawioryzm.
Badania nad uczeniem się werbalnym.
Asocjacjonizm współczesny.
Podejście poznawcze.
Podejście ekologiczne.
Podejście neuropsychologiczne i 
neuropoznawcze.

 

Asocjacjonizm

Asocjacjonizm klasyczny: 

Zapamiętywanie – wytwarzanie skojarzeń między 

elementami materiału; przypominanie – aktywacja 

asocjacji; zapominanie – następuję ze względu na rozpad 

nie aktywizowanych skojarzeń.
Badania czynników wpływających na siłę skojarzeń (np. 

czas trwania doświadczenia) i aktywację asocjacji (np. 

interferencja); a także powtarzania jako zmiennej 

wpływającej na przyswajanie i utrwalanie materiału w 

pamięci (prawa Josta).

Modele neoasocjacjonistyczne: struktura informacji w pamięci 

ludzkiej to semantyczna sieć węzłów i relacji.

Modele koneksjonistyczne: wzbudzające lub hamujące 

połączenia między jednostkami.

 

Behawioryzm

Podstawy: badania nad warunkowaniem 
klasycznym i instrumentalnym.
Odmiana asocjacjonizmu, zajmująca się 
kojarzeniem bodźców i obserwowalnych reakcji 
(zachowań).
Analiza reguł rządzących uczeniem się 
zachowań.
Ignorowanie czynności umysłowych 
(antymentalizm).
Badania uczenia się, a nie – pamięci.

 

Badania nad uczeniem się 

werbalnym („na pamięć”)

Kontynuacja prac Ebbinghausa, głównie w 
orientacji behawiorystycznej.
Paradygmaty:



uczenia się seryjnego (odtwarzanie listy 
elementów z zachowaniem ich kolejności);



uczenia się par skojarzeń (elementy pary jako 
bodziec i reakcja).
Pojęcie transferu i interferencji (proaktywnej, 
retroaktywnej).

 

Podejście poznawcze

Przełom teoretyczny, wynikający z: krytyki 

behawioryzmu; rozwoju teorii informacji, sztucznej 

inteligencji i powstawania komputerów (symulacje 

komputerowe; Newell, Simon: GPS).
Umysł jako system przetwarzający informacje (metafora 

komputerowa).
Dążenie do poznania wewnętrznych procesów (operacji 

umysłowych).
Rola aktywności poznawczej człowieka (strategie 

poszukiwania, selekcji i opracowywania informacji) w 

uczeniu się i procesach pamięciowych.
Złożoność struktury i funkcji pamięci.
Ścisły związek pamięci z innymi procesami 

poznawczymi.

 

Podejście ekologiczne 

(badania w warunkach 

naturalnych)

Krytyka badań laboratoryjnych i postulat 
trafności ekologicznej (Neisser).
Podejście ekologiczne – funkcjonalne; 
praktyczne implikacje.
Nowe perspektywy badań, np. pamięć 
autobiograficzna, prospektywna, roztargnienie, 
pamięć naocznych świadków.
Podejście krytykowane ze względu na obniżony 
poziom kontroli zmiennych.

 

Podejście neuropoznawcze

Procesy pamięci mają podłoże neurologiczne, 

fizjologiczne, biochemiczne.
Gdzie i jak przebiegają w mózgu procesy pamięci?
Dawniej – głównie badania eksperymentalne ludzi 

z deficytami w funkcjonowaniu pamięci i badania 

na zwierzętach (skutki lezji, sekcje mózgu).
Obecnie dominują badania ludzi zdrowych 

technikami obrazowania mózgu:



obrazowanie strukturalne (CT, MRI);



monitorowanie aktywności mózgu podczas 

wykonywania zadań pamięciowych – obrazowanie 

czynnościowe (ERP, PET, fMRI).