Czynność wewnątrzwydzielnicza gonad i jej regulacja hormonalna

Rysunek
przedstawiający
budowę jądra w
worku mosznowym.

1)Powrózek
nasienny

2)Najądrze

3)Osłonkę białawą
jądra

4)Śródjądrze

5)Płaciki jądra

6)Przegródki jądra

7)Osłonki jądra

Powrózek nasienny – struktura
anatomiczna,pod którą rozumiemy
wszystkie

twory wchodzące i

wychodzące z moszny.

Powrózek biegnie w kanale
pachwinowym, otoczony kolejno, od
zewnątrz:

powięzią nasienną

zewnętrzną, powięzią mięśnia
dźwigacza jądra, mięśniem
dźwigaczem jądra, powięzią
nasienną wewnętrzną.

Zawiera nasieniowód, tętnice i żyłę
nasieniowodu, tętnice i żyłę mięśnia
dźwigacza jądra, tętnicę jądrową,
splot żylny wiciowaty, gałąź płciową
nerwu płciowo-udowego, sploty
autonomiczne - nasieniowodowy
wtórny i jądrowy, więzadło
pochwowe oraz przyjądrze

Najądrze –

układ kanalików

Najądrze składa się z

głowy,

trzonu i ogona

. Głowę

stanowią płaciki

(albo stożki

najądrza)

i przewodziki

odprowadzające,

natomiast

trzon i ogon (który jest
uważany za główny magazyn
nasienia) zbudowane są z

poskręcanego przewodu
najądrza

, który opuszczając

ogon, przechodzi w
nasieniowód.

Osłonki białawe jądra-

substancja łącznotkankowa
włóknista

otaczająca ściany

jąder, które bardzo silnie je
opina.

Osłonki białawe mają

grubość 0,5 mm

. Utrzymują one

zawartość jądra pod dużym
ciśnieniem.

Śródjądrze - struktura w
okolicy

tylnego brzegu

jądra

samców ssaków, gdzie

łącznotkankowa torebka
włóknista

, zwana błoną

białawą, jest pogrubiona i
zawiera tzw.

sieć jądra,

system kanałów, do których
uchodzą kanaliki nasienne
poszczególnych płacików
jądra

Płaciki jądra- zbudowane
są z

kanalików (cewek)

nasiennych

krętych

otoczonych tkanką łączną
włóknistą luźną, w której
znajdują się skupienia
komórek
śródmiąższowych.

Kanaliki

nasienne kręte zbudowane
są z błony podstawnej, na
której znajdują się komórki
płciowe oraz komórki
podporowe.

Macica ma kształt spłaszczonej gruszki o długości

około 7-9 cm, szerokości ok. 5 cm i grubości

około 2,5cm.

Zbudowana jest głownie z tkanki

mięśniowej i są to komórki mięśni gładkich.

Macica

zbudowana jest

z trzech warstw

: od

wewnątrz z

błony śluzowej

, następnie grubej

warstwy mięsnej i wreszcie

błony surowiczej

(otrzewnej), która pokrywa macicę.

Macica

objęta jest wraz z jajowodami, które do

niej dochodzą, fałdem otrzewnej, zwanym

więzadłem szerokim macicy.

Jajnik – jest narządem
parzystym, występującym u
kobiet. U dojrzałej kobiety
ma

kształt spłaszczonej

elipsoidy

i wielkości

3×2×1 cm.

Jajniki leżą

wewnątrz jamy otrzewnej
przy bocznych ścianach
miednicy na tylnej
powierzchni wiązadeł
szerokich macicy, do których
przywiązane są za pomocą
krótkich krezek.

Budowa jajników

Jajnik - zbudowany jest

części obwodowej

(kora) i części
środkowej (rdzeń)

Jajnik pokryty jest

nabłonkiem
powierzchownym

, pod

którym leży

łącznotkankowa błona
biaława

. Powierzchnia

jajnika jest pofałdowana.

Kora jajnika zawiera

kuliste pęcherzyki jajnikowe

we wszystkich stadiach rozwojowych,

ciałko żółte

białawe

oraz

komórki gruczołu śródmiąższowego

Rdzeń jajnika zbudowany jest z

tkanki

łącznej wiotkiej

, która stanowi

zrąb dla

naczyń krwionośnych

Do rdzenia wnikają

liczne włókna nerwowe oraz występują w

nim pasma mięśni gładkich

. Rdzeń

stanowi rusztowanie dla jajnika.

Przebieg oogenezy

• Oogeneza – proces wytwarzania

komórek jajowych.

Jest procesem długotrwałym, zaczyna

się w życiu płodowym, a kończy się

wytworzeniem dojrzałej komórki

jajowej.

Przebieg oogenezy – rozwój embrionalny

• Prekursorami komórek jajowych są komórki ektodermalne.
• Po trafieniu do jajnika, dzielą się wielokrotnie mitotycznie

zwiększając swoja liczbę, są to tzw.oogonie.

• Oocyt I rzędu wchodzi w profazę mejozy I oogenezy,

przechodzi przez leptoten, zygoten, pachyten, w którym
dokonuje się crossing-over i osiąga diploten.

• Tu dochodzi do zahamowania (tzw.pierwsze zahamowanie

w oogenezie- diktioten) przez czynnik białkowy nazwany
inhibitorem dojrzewania oocytów (OMI).

Przebieg oogenezy- od okresu pokwitania do

zapłodnienia

• Okres pokwitania – zwolnienie zahamowania pierwotnego

pęcherzyka jajnikowego w diktiotenie przez czynnik pobudzający
dojrzewanie (MPF).

• Dokończenia mejozy I i powstanie oocytu II rzędu oraz małej

komórki zwanej ciałkiem kierunkowym I.

• Oocyt II rzędu wchodzi w mejoze II i zostaje zahamowany w

metafazie przez czynnik cytoplazmatyczny, który hamuje MPF (tzw.
drugie zahamowanie w oogenezie).

• Oocyt II rzędu zahamowany w metafazie mejozy II jest gotowy do

zapłodnienia.

• Po zapłodnieniu dokończona jest mejoza II- powstaje zygota i ciałko

kierunkowe II.

Regulacja hormonalna

• W komórkach osłonki wewnętrznej i komórkach

ziarnistych wykształcają się receptory

hormonów gonadotropowych przysadki (kom.

ziarniste- receptor FSH, osłonka wewnętrzna-

receptor LH).

• Hormony gonadotropowe zapoczątkowują w

kom. jajnika zdolność do syntezy hormonów

(pod wpływem LH- wydzielany jest

androstendion i testosteron, a FSH- estradiol

(największe stęż. przed owulacją).
• Estradiol działa na zasadzie ujemnego

sprzężenia zwrotnego, blokując receptory LH,

ogranicza to wydzielanie testosteronu

(prekursora estradiolu) i sekrecja estradiolu się

obniża.

Spermatogeneza

• Proces przekształcania się pierwotnej

komórki rozrodczej męskiej w
plemnik.

Rozpoczyna się u chłopców ok. 10

roku życia, ale nasienie zdolne do

zapłodnienia pojawia się dopiero w

okresie pokwitania.

Regulacja hormonalna

• Przedni płat przysadki wydziela hormon luteinizujący (LH),

który pobudza kom. śródmiąższowe.

• Komórki śródmiąższowe jądra wydzielają androgeny, które

pobudzają proliferację i różnicowanie komórek

spermatogenezy.

• Spermatogeneza pobudzana jest przez hormon

folikulotropowy (FSH) oraz przez testosteron, działają one na

kom. Podporowe, które przyspieszają spermatogenezę.

• Komórki podporowe wydzielają inhibinę M- hamuje

wydzielanie FSH i luliberynę LH-RH- hamuje wydzielanie

testoseronu przez komórki śródmiąższowe

Testosteron

• Hormon, pochodna cholesterolu – hormon steroidowy

• Produkowany przez komórki śródmiąższowe Leydiga i w

mniejszych ilościach przez korę nadnerczy

• Wydzielanie regulowane przez przysadkowy hormon

luteinizujący LH

• We krwi w 2/3 związany z białkami osocza, a w 1/3 jako

wolny hormon

• Występuje też u kobiet, ale w mniejszym stopniu –

produkowany w korze gruczołów nadnerczowych, w

niewielkich ilościach przez jajniki i łożysko

• Ewentualna dalsza przemiana cholesterolu polega na

przedostaniu się do wątroby, gdzie przemieniany jest w 17-

ketosteroidy, a następnie transportowany do nerek i

wydalany wraz z moczem.

Estrogeny

• Powstają w pęcherzykach jajnikowych

(Graafa) w komórkach warstwy
ziarnistej

• Należą do nich: estradiol, estron,

estriol,

• Ich wydzielanie jest różne w

zależności od fazy cyklu
miesiączkowego

Progesteron

• Wytwarzany jest w jajnikach przez

ciałko żółte w fazie lutealnej cyklu
miesiączkowego.

• Powstaje on pod wpływem hormonu

luteinizującego - LH.

• Progesteron działa na macicę

antagonistycznie w stosunku do
estrogenów.

• Estrogeny i progesteron krążą we

krwi częściowo związane z białkami

osocza, a częściowo jako wolne

hormony

• Dalszy metabolizm to:

1. Przekształcenie ich w wątrobie w

odpowiednie metabolity

2. Wydzielenie z żółcią do dwunastnicy
3. Częściowe wchłonięcie w jelicie cienkim

i wydalenie z moczem.

Hormony – regulacja czynności

wewnątrzwydzielniczej gonad

GnRH
(gonadoliberyn

FSH
(folikulostymulin

LH (hormon

luteinizujący)

Miejsce

wytwarzan

Podwzgórze

Przedni płat

przysadki

mózgowej

Przedni płat

przysadki

mózgowej

Działanie

Stymulują

wytwarzanie

hormonów

przysadki

mózgowej

odpowiedzialnyc

h za

oddziaływanie

na gonady (FSH,

LH)

Kobiety:

dojrzewanie

pęcherzyka

Graafa, produkcja

estrogenów
Mężczyźni:

wytwarzanie

spermatocytów

Kobiety:

owulacja,

przekształcanie

pęcherzyka w

ciałko żółte
Mężczyźni:

produkcja

testosteronu



Silne sprzężenie układu rozrodczego z układem

nerwowym!

ESTROGENY

• Estrogeny są nazywane hormonami

żeńskimi i najważniejszą rolę
odgrywają w organizmie kobiet, ale są
też niezbędne dla mężczyzn – ich
niedobór w jądrach może powodować
bezpłodność

• Estrogeny wpływają na wiele cech i

funkcji organizmu, szczególnie
kobiecego.

W zakresie budowy ciała są

odpowiedzialne za:

• Kształtowanie się żeńskich narządów

płciowych w czasie rozwoju płodowego
i po urodzeniu (I rzędowe cechy
płciowe

• Rozwój II-rzędowych cech płciowych

kobiecych

• Kształtowanie się psychiki i popędu

płciowego – III-rzędowe cechy płciowe

W zakresie procesów biochemicznych są

odpowiedzialne za:

• Gospodarkę lipidową – zwiększają poziom

„dobrego” cholesterolu HDL, a obniżają poziom

„złego” cholesterolu LDL. Zwiększają też

wydalanie cholesterolu z żółcią

• Gospodarkę wapniową – zwiększają odkładanie

wapnia w kościach, zapobiegając osteoporozie

• Zwiększanie przyswajania białek
• Zwiększanie syntezy białek endogennych, np.

białek wiążących hormony tarczycy i nadnerczy

• Zwiększanie krzepliwości krwi
• Przyrost i zwiększenie pobudliwości mięśni

gładkich (macicy i jajowodów)

Fizjologiczna rola

estrogenów

• W trakcie cyklu miesiączkowego stężenie

estradiolu zmienia się, co wywołuje określone

efekty fizjologiczne

– W fazie folikularnej cyklu miesiączkowego

stymulują rozrost błony śluzowej macicy i

odbudowę w niej naczyń krwionośnych

– Przygotowują błonę śluzową macicy na przyjęcie

zapłodnionego jaja

– Pobudzają gruczoły śluzowe szyjki macicy do

wydzielania śluzu

– W fazie lutealnej cyklu miesiączkowego powodują

rozrost endometrium i ułatwiają zagnieżdżenie jaja

– Kończą krwawienie miesiączkowe

Główne zastosowania:

• niektóre zaburzenia miesiączkowania

• niedorozwój gonad

• niedoczynność jajników

• zapalenia atroficzne pochwy

• po operacyjnym usunięciu jajników

• hormonalna terapia zastępcza w łagodzeniu

dolegliwości związanych z menopauzą

• Pomocniczo

• jako składnik tabletek antykoncepcyjnych

• u mężczyzn-w raku prostaty

Estradiol

• Sterydowy hormon płciowy. Jest

podstawowym, naturalnym estrogenem.

• Odpowiedzialny za rozwój żeńskich

narządów rozrodczych, reguluje cykl
płciowy i ma wpływ na zachowanie
seksualne, rozrost błony śluzowej
macicy.

• Z chemicznego punktu widzenia jest

steroidem, pochodną estranu.

Działanie estradiolu w u.

rozrodczym

• Srom – rozwój warg sromowych większych i mniejszych, duże stężenia

tego hormonu powodują brunatne przebarwienie warg sromowych.

• Pochwa – dojrzewanie komórek nabłonka pochwy, pobudzenie w nich

podziałów komórkowych, zwiększenie złuszczania komórek

kwasochłonnych, zmiana kwasowości środowiska pochwy (niższe pH).

• Szyjka macicy – relaksacja włókien mięśniowych i rozszerzenie kanału

szyjki macicy, śluz szyjkowy staje się przejrzysty i rozciągliwy (krystalizuje

się na kształt paproci), wzrasta zawartość soli nieorganicznych w śluzie.

• Endometrium – rozrost błony śluzowej

• Myometrium – przerost (hipertrofia) istniejących włókien mięśniowych i

tworzenie nowych (hiperplazja), przekrwienie warstwy mięśniowej,

zwiększenie pobudliwości skurczowej macicy.

• Jajowody – pobudzenie nabłonka migawkowego do wzrostu, zwiększenie

perystaltyki jajowodów

• Jajnik – Rozwój i dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych, synteza

receptorów dla LH i FSH w komórkach pęcherzyków.

• Gruczoły sutkowe – rozrost podścieliska (tkanki łącznej włóknistej i tkanki

tłuszczowej), pobudzenie rozrostu komórek pęcherzyków i przewodów

wyprowadzających.

Działania estradiolu poza

układem rozrodczym

• Układ nerwowy - zwiększenie libido, wpływ na ośrodek

termoregulacji - podwyższenie jego punktu nastawczego

(obniżenie temperatury ciała).

• Wątroba - zwiększenie produkcji białek, wpływ na

gospodarkę lipidową i węglowodanową.

• Tkanka kostna - przyśpieszenie kostnienia chrząstek

nasadowych kości długich.

• Układ krwionośny - wpływ na obniżenie ciśnienia

tętniczego krwi, ochrona integralności ściany naczyń

krwionośnych, poprawa ukrwienia mięśnia sercowego.

• Układ wydalniczy - efekt antydiuretyczny w nerkach

(zatrzymanie wody i sodu w organizmie).

• Skóra i tkanki podskórne - zwiększenie turgoru skóry,

hamowanie wydzielania łoju.

Fizjologiczne działanie

androgenów

• kształtowanie się męskich narządów płciowych w

życiu płodowym

• wykształcanie się wtórnych cech płciowych

(budowa ciała, głos, typ owłosienia itp.)

• wpływ na spermatogenezę
• wpływ anaboliczny (zwiększenie masy mięśniowej

itp.)

• Nadmiar androgenów u kobiet powoduje szereg

zaburzeń, między innymi wykształcanie się

męskiej budowy ciała (maskulinizacja), męskiego

typu owłosienia (wirylizacja), a także zaburzenia

płodności, trądzik, łojotok, łysienie typu męskiego.

Testosteron

Testosteron spełnia szereg istotnych funkcji

• kształtowanie płci i cech płciowych w życiu płodowym,

• wpływa na spermatogenezę,

• wykształcanie się wtórnych cech płciowych (budowa ciała, głos, typ

owłosienia itp.),

• wpływ anaboliczny (w bardzo niewielkim stopniu powoduje także

zwiększenie masy mięśniowej itp.),

• zwiększa libido,

• przyspiesza zakończenie wzrostu kości długich,

• pobudza rozwój gruczołu krokowego,

• zwiększa poziom cholesterolu we krwi (zatem teoretycznie zwiększa

ryzyko miażdżycy tętnic) - w przeciwieństwie do estrogenów, które

zmniejszają poziom cholesterolu we krwi,

• w zależności od rozwoju emocjonalnego może powodować agresję.

W leczeniu stosowane są pochodne testosteronu - estry do stosowania

doustnego lub iniekcji o powolnym uwalnianiu z tkanki mięśniowej.

Progesteron

• steroidowy żeński hormon płciowy wytwarzany

przez ciałko żółte i łożysko (w czasie ciąży).

Najważniejszy hormon wydzielany przez gonady

(jajniki i jądra).

Wydzielanie progesteronu wzrasta po owulacji, co:
• przygotowuje błonę śluzową macicy na przyjęcie

zapłodnionego jaja

• hamuje skurcze macicy
• wstrzymuje dojrzewanie pęcherzyków Graafa.

Znaczenie progesteronu

• Hormon ten umożliwia implantację zapłodnionego

jaja w błonie śluzowej macicy i utrzymanie ciąży.
Jeśli do ciąży nie dojdzie, wydzielanie
progesteronu zmniejsza się i dochodzi do
menstruacji. W przeciwnym wypadku progesteron
zaczyna być wytwarzany także przez łożysko i do
piątego miesiąca ciąży jego produkcja jest na tyle
duża, że ciałko żółte nie jest niezbędne do
dalszego utrzymania ciąży.

Okres ciąży

Progesteron jest hormonem niezbędnym do utrzymania ciąży przez cały

okres jej trwania:

• hamuje odpowiedź immunologiczną matki na antygeny płodu,

• jest substratem do produkcji gliko- i mineralokortykoidów płodu,

• hamuje poród, znosi samoistną czynność skurczową ciężarnej macicy.

• zmniejsza kurczliwość mięśniówki macicy

• pobudza błonę śluzową jajowodów i macicy do wydzielania substancji

odżywczych

• przygotowuje gruczoł sutkowy do laktacji

• zmniejsza wrażliwość macicy na oksytocynę i syntezę receptorów

• hamuje powstawanie prostaglandyn

• zatrzymuje wodę – obrzęki

• spadek poziomu progesteronu – wahania nastroju, depresja

poporodowa

• rozszerza żyły – wolniejszy przepływ krwi – sprzyja powstawaniu

żylaków

• przebarwienia skóry (ostuda)

Inne metaboliczne efekty

oddziaływania progesteronu to:

• podwyższanie temperatury ciała, stymulacja

oddychania,

• obniżanie stężenia aminokwasów w surowicy,
• normalizacja poziomu glukozy w surowicy,
• działanie przeciwandrogenne, polegające na

hamowaniu aktywności 5alfa reduktazy,

przekształcającej testosteron w

dihydrotestosteron.

Bibliografia

• Gołąb Bogusław, Traczyk Władysław, Anatomia i

fizjologia człowieka Wyd. Ośrodek Doradztwa i

Szkolenia Jaktorów, Łódź 1997

• Traczyk W., Trzebski A.:2001; Fizjologia człowieka z

elementami fizjologii stosowanej i klinicznej,

Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa;

• Michajlik A., Ramotowski W.:2003; Anatomia i

fizjologia człowieka, Wydaw.Lekarskie PZWL,

Warszawa;

• Sawicki W.:2008; Histologia, Wydawnictwo

Lekarskie PZWL, Warszawa;

• Rysunki:

http://gfx1.bryk.pl/entry

/00000/00000731.png-

modyfikowane

•

http://cimsi.org.vn/SKSS/NVDLQ/NVDLQ_3.jpg

Document Outline