Indie

Wojna i dyskurs o wojnie

Problemy

• Literatura odnosi się raczej do religii, prawa czy 

zagadnień literackich – odniesienia do przeszłości 
pozbawione zwykle charakteru narracyjnego

• Zagadnienia dotyczące walki i dyskursu o wojnie 

poruszane na marginesie innych, szerszych 
kwestii

• Spora część najcenniejszych przekazów pochodzi 

od obcych

• Problemy z datacją – źródła powstały w epokach 

wcześniejszych, ale przetrwały w późnej formie

Najważniejsze źródła

• Manusmrti (Manusmriti, Manusmruti): 

najważniejszy i najwcześniejszy tekst 
hinduistycznej tradycji Dharmaśāstra (nauki o 
dharmie – obowiązkach i właściwych 
zachowaniach) , ukończony w II lub III w. n.e.

• Arthashastra – staroindyjski traktat polityczny 

tradycyjnie przypisywany Kautilyi – ministrowi na 
dworze Mauryów. Przyjęcie autorstwa sytuuje 
moment powstania tekstu w IV w. p. n. e. Analiza 
literacka  i językowa wskazuje raczej na okres II – 
IV w. n. e. Kompilacja – zebranie wiedzy z 
wcześniejszych okresów, co podnosi wartość.

Charakter tekstów

• Bardziej pragmatyczne od chińskich. 

W teorii istotna etyka wojownika i 
władcy (ksztarija – walka częścią jego 
dharmy). Implementacja praktyczna 
(głównie Arthashastra) – 
zdecydowanie pragmatyczna.

• Skutek: zagadnienie pokoju nie 

odnosi się do etyki, ale do praktyki 
politycznej (Aradhana Parma)

Arthashastra – ogólna 

koncepcja

• Wrogość definiowana nie przez 

działanie – ale przez usytuowanie: 
sąsiad naturalnym wrogiem, jego 
sąsiad – potencjalnym sojusznikiem. 
Naprzemienne koncentryczne kręgi 
przyjaciół i wrogów.

• Wojna stanem naturalnym – władców 

do walki pcha logika systemu. Każdy 
dobry władca z konieczności zdobywcą.

Arthashastra – środki polityki 

zagranicznej

• Pokój
• Wojna
• Siedzenie cicho - neutralność
• Maszerowanie – wzmacnianie sił
• Szukanie osłony – 

podporządkowywanie się silniejszemu

• Polityka dwoista – pokój z jednym z 

wrogów, wojna z drugim

Arthashastra – typy 

zdobywców

• Sprawiedliwy – chce 

podporządkowania

• Chciwy – pragnie ziemi i dóbr
• Demoniczny – pragnie wszystkiego, 

co posiada pokonany

Arthashastra – postacie 

konfliktu

• Dyplomatyczny – ucieka się doń 

słabsze państwo chcąc uniknąć walki

• Wojna otwarta – czas i miejsce 

starcia z góry określone

• Wojna skryta – wymanewrowanie lub 

zaskoczenie wroga

• Wojna sekretna (tajna) – ukryta 

przemoc, zamachy, zabójstwa