Czynność rozrodcza i hormonalna 

mężczyzny

          

            

Dariusz Nowak

 

 

Czynność rozrodcza

Trzy główne części;
1. Spermatogeneza – tworzenie 

plemników

2. Przeprowadzenie męskiego aktu 

płciowego

3. Regulacja czynności płciowych i 

reprodukcyjnych przez różne hormony 

 

 

 

A, Male reproduction system. B, Internal 
structure of the testis and relation of the 

testis to the epididymis.

 

 

 

A, Male reproduction system. B, Internal 
structure of the testis and relation of the 

testis to the epididymis.

 

 

Spermatogeneza

Spermatogonia (podziały mitotyczne) 

zaczyna się to w okresie dojrzewania 
płciowego (12-14 lat) 

Szybka proliferacja spermatogonii (mitoza), 

część z nich zaczyna się dzielić mejotycznie 
(primary, pierwotne spermatocyty) → 
(mejoza I podział mejotyczny) wtórny 
spermatocyt → (mejoza II podział 
mejotyczny) spermatyda → spermatozoa 
(plemniki)

 

 

A, Cross section of a seminiferous tubule. B, 

Stages in the development of sperm from 

spermatogonia.

 

 

 

 

Spermatogeneza

• Zachodzi w okresie aktywnego życia 

płciowego

• Stymulacja przez hormony 

gonadotropowe

• (od 13 roku życia do starości, wtedy 

spada)

• Cały proces trwa około 74 dni
• X- żeńskie; Y – męskie plemniki

 

 

Structure of the human 

spermatozoon.

 

 

Plemnik

• Główka –skondensowane jądro
• Acrosom – Ap. Golgiego, enzymy 

hialuronidaza, enzymy proteolityczne

• Ogon plemnika (flagellum), axonem (11 

mikrotubuli), błona komórkowa, mitochondria.

• Plemnik – prawidłowa prędkość poruszania – 

1-4 mm/min

 

 

Czynniki hormonalne 

stymulujące spermatogenezę

• Testosteron (z komórek Leydiga w jądrach) niezbędny do 

wzrostu i podziałów zarodkowych komórek (pierwszy etap 
tworzenia plemników)

• LH – hormon luteinizujący (przedni płat przysadki) pobudza 

komórki Leydiga do produkcji testosteronu

• FSH (follikulotropowy), (przedni płat przysadki), pobudza 

komórki Sertoliego, bez nich przejście spermatyd w 
plemniki jest niemożliwe (spermiogeneza)

• estrogeny tworzone z testosteronu przez komórki Sertoliego 

(stymulowane FSH) ), niezbędne do spermiogenezy

• Hormon wzrostu (GH)  (i inne hormony) – kontrola 

podstawowej funkcji metabolicznej jąder, GH pobudza 
podziały spermatogonii

 

 

Plemniki

• Dojrzewanie plemników w najądrzach, 

długość cewki ~ 6 m, plemnik 

przechodzi to w kilka-kilkanaście dni 

• Po 18-24 h pobytu w najądrzu, plemnik 

nabywa zdolności do ruchu

• Ale obecne białka hamujące w płynie z 

najądrza ograniczają  to do momentu 

po ejakulacji 

 

 

Przechowywanie 

plemników

• 2 jądra u dojrzałego mężczyzny tworzą do 120x10

6

 plemników 

każdego dnia 

• Większość jest przechowywana w vas deferens
• Mogą być przechowywane przez przynajmniej 1 miesiąc zachowując 

zdolność do zapłodnienia, wtedy są w stanie głębokiej 
„inaktywności” 

• Indukowanym przez liczne hamujące substancje z wydzieliny 

przewodów

• Wysoki poziom aktywności seksualnej → przechowywanie ≤ kilku dni
• Po ejakuklacji plemnik staje się ruchliwy i zdolny do zapłodnienia k. 

jajowej (dojrzewanie)  

• Kk. Sertolego + nabłonek najądrza → tworzą płyn odżywczy (część 

ejakulatu) zawiera testosteron, estrogeny, enzymy, składniki 
odżywcze 

 

 

Fizjologia dojrzałych 

plemników

• Ruch 1-4 mm/min
• Obojętne lub lekko zasadowe medium 

(optimum dla ruchu) , takie jest w nasieniu

• Supresja ruchu w średnio kwaśnym medium
• Silnie kwaśne środowisko zabija plemniki
• Aktywność plemników rośnie ze wzrostem 

temperatury bo rośnie metabolizm ale to 
skraca ich życie

• Długość życia plemników po ejakulacji w 

żeńskich drogach płciowych 1 do 2 dni

 

 

Funkcja pęcherzyków 

nasiennych 

• Nabłonek wydzielniczy → Śluzowa wydzielina , 

dużo fruktozy (odżywcza dla plemników), kwas 
cytrynowy, prostaglandyny, fibrynogen (opróżnia 
się zaraz po ejakulacji plemników) 

• prostaglandyny – pomagają w zapłodnieniu
 1. reagują ze śluzem szyjki macicy – ułatwienie 

ruchu plemników

2. Wsteczne ruchy perystaltyczne macicy i 

jajowodów by przesunąć plemniki w kierunku 
jajników, w ciągu 5 min kilka plemników osiąga 
górny koniec jajowodów

 

 

Funkcja gruczołu 

krokowego

• Wydziela rzadki mleczny plyn, zawiera wapń, 

cytrynian, fosforany, enzymy krzepnięcia, 
profibrynolizyny

• Torebka stercza kurczy się jednocześnie z 

nasieniowodami i płyn miesza się z 
wydzielanym nasieniem

• Odczyn zasadowy – ważne dla zapłodnienia i 

ruchliwości plemników

• Wydzielina z pochwy pH 3.5-4.0
• Plemniki zaczynają być ruchliwe w pH 6.0-6.5

 

 

Nasienie

• Wydzielane (ejakulacja) w czasie męskiego aktu 

seksualnego

• Plemniki i płyn z nasieniowodów  ~10% całości
• Wydzielina pęcherzyków nasiennych ~ 60%
• Wydzielina gruczołu krokowego ~ 30%
• I trochę wydzieliny z gruczołów z cewki moczowej
• pH ~ 7.5
• Mleczny kolor- (prostata), śluzowa konsystencja  

(pęcherzyki nasienne i krzepnięcie fibrynogenu) 

 

 

Nasienie 

• Krzepnięcie fibrynogenu powoduje że nasienie 

trzyma się okolic w pobliżu szyjki macicy

• Następnie po 15-30 min fibrynoliza i plemniki 

zaczynają się poruszać

• Plemniki żyją 24-48 h w drogach rodnych  

kobiety

• Zamrożone w temp < -100°C można 

przetrzymać latami

• Plemniki zaraz po ejakulacji nie są zdolne do 

zapłodnienia (dlaczego ?) , wydzielina z dróg 

rodnych je uaktywnia i trwa to od 1 do 10 godzin

• „Capacitation of the spermatozoa”

 

 

„Capacitation of the 

spermatozoa”

• 1.wymycie czynników hamujących z nasienia 

w macicy i jajowodach

• 2. plemniki otoczone są pęcherzykami 

cholesterolu który przyczepia się do błony 
akrosomu uniemożliwiając wydzielenie 
enzymów . Po ejakulacji oczyszczają się z tego

• 3. błona zaczyna być przepuszczalna dla Ca

2+

 , 

ich napływ do wnętrza uaktywnia aparat 
ruchowy i aktywuje enzymy i ich uwalnianie z 
akrosomu → penetracja komórki jajowej

 

 

Nasienie

• Enzymy akrosomu: hialuronidaza, enz 

proteolityczne → rozpuszczają warstwę 

komórek ziarnistych wokół komórki jajowej

• Po tym grubą warstwę przejrzystą (zona 

pellucida) 

• Uwolnione enzymy z akrosomu umożliwiają 

reakcje receptorową (specyficzna) między 

błoną akrosomu a zonna pellucida→ zbliżenie 

głowy plemnika do komórki jajowej (po ok. 30 

min) → fuzja błon komórkowych (jaja i 

plemnika), powstaje 1 komórka i łączy się 

materiał genetyczny

 

 

Nasienie

• Dlaczego tylko 1 plemnik osiąga (wchodzi) 

do komórki jajowej ?Nie do końca 
wyjaśnione

• Po kilku minutach gdy pierwszy plemnik 

penetruje zonna pellucida→ napływ Ca2+ 
do komórki jajowej → wydzielenie 
ziarnistości → zmiany w zonna pellucida 
które zapobiegają wiązaniu się nowych 
plemników, a te plemniki które zaczęły ten 
proces kończą to niepowodzeniem 

 

 

Zaburzenia spermatogenezy

• Świnka – uszkadza nabłonek jąder
• Za wysoka temperatura jądra w mosznie , t < o około 2 

°C od temp, wnętrza ciała.  Moszna- odruch z moszny – 
kontrolowany mechanizm chłodzenia jąder

• Cryptorchitism (wnętrostwo) niezstąpienie jąder , 

testosteron

• Liczba plemników a płodność, ejakulacja w czasie 

stosunku ~ 3.5 ml i ~ 120 mln plemników/ml nasienia 
(35- 200 mln/ml)

• < 20 mln – duże prawdopodobieństwo bezpłodności
• Chociaż 1 plemnik zapładnia to musi być ich ogromny 

nadmiar (dlaczego ? jeszcze nie wiadomo)

 

 

Abnormal infertile sperm, compared with 

a normal sperm on the right

 

 

Męski akt płciowy

• Nerwowe sygnały, najważniejsze czuciowe sygnały 

z żołędzi prącia (szczególnie czułe zakończenia 
które transmitują wrażenia seksualne)

• „masaż: w czasie stosunku →stymulacja zakończeń 

→nerw łonowy →splot krzyżowy→ część krzyżowa 
rdzenia kręgowego→ (dalej przez rdzeń) obszary 
mózgu (jeszcze dobrze nie zdefiniowane)

• Impulsy z przyległych okolic też stymulują (moszna, 

,nabłonek odbytu, krocze), wspomagają akt płciowy 
→ też przewodzone do rdzenia 

 

 

Męski akt płciowy

• Wrażenia seksualne mogą pochodzić też z 

cewki, pęcherza mocz. , gruczołu krokowego, 
pp. nasiennych, jądra, nasieniowodów

• Jedną z przyczyn ”napędu” seksualnego jest 

wypełnienie ich wydzielinami

• Łagodna infekcja lub stan zapalny tych organów 

może powodować ciągłą „ochotę na seks”

• Tak działa afrodyzjak Cantharidin – drażni 

śluzówkę cewki i pęcherza powodując zapalenie 
i przekrwienie

 

 

Męski akt płciowy

• Elementy psychiczne – stymulacja psychiczna nasila 

zdolność do odbycia stosunku. Proste myślenie „o seksie”

• Sen o stosunku płciowym →może inicjować i powodować 

ejakulację zwłaszcza u nastolatków (choć może być w 
każdym okresie życia płciowego)

• Czynniki psychiczne mogą inicjować lub hamować 
• U niektórych mężczyzn po urazie i przerwaniu rdzenia 

powyżej okolicy lędźwiowej może być ejakulacja po 
odpowiedniej stymulacji → funkcja mózgu nie jest 
potrzebna ?

• Integracja : czynniki psychiczne, krzyżowy i lędźwiowy 

odcinek rdzenia , stymulacja z narządów płciowych

 

 

Męski akt płciowy

• Etapy męskiego aktu płciowego
1. Erekcja prącia
Proporcjonalna do stymulacji (psychicznej lub 
fizycznej). Impulsacja przywspółczulna→ część 
krzyżowa rdzenia→ pelvic nerves→ penis
NO (rozszerza tętnice i ciała jamiste), VIP 

(vasoactive intestinal peptide), 
acetylocholina

 

 

Erectile tissue of the penis.

 

 

Męski akt płciowy

•

2. Lubrication (smarowanie)

Też funkcja układu przywspółczulnego, 
wydzielanie śluzu przez gruczoły cewki → wypływa w 

czasie 

stosunku do pochwy
Ale smarowanie głównie zależy od kobiety ! 

Bez tego nie ma satysfakcjonującego stosunku – bo 

pojawia się uczucie „skrzypienia” i bólu co raczej 
hamuje a nie podnieca i wzmaga wrażenia 
seksualne

 

 

Ejakulacja (emisja i ejakulacja)

• Nerwy współczulne, kulminacja męskiego aktu 

płciowego

• Maksymalne pobudzenie → rdzeń kręgowy (T

12

-L2) 

zwoje, sygnały współczulne→ splot miedniczny i 
podżołądkowy → inicjacja emisji 

• Skurcz nasieniowodów → przesunięcie do cz. 

wewnętrznej cewki + wydzielina ze stercza i pp. 
Nasiennych, która posuwa plemniki do przodu

• Mieszają się te płyny w cewce wewn. z już 

wydzielonym śluzem w cewce → i tworzy się 
nasienie (emisja)

 

 

Ejakulacja

• Nasienie w cewce wewnętrznej → czuciowe sygnały  do 

regionu krzyżowego rdzenie przez nerwy łonowe → 
pobudzenie rytmicznego skurczu  wewnętrznych narządów 
płciowych i ciał jamistych „ fala perystaltyczna” wzrost 
ciśnienia i ejakulacja na zewnątrz.

• W tym czasie skurcze mięśni miednicy i grzbietu powodują 

silne ruchy kopulacyjne , które pomagają umieścić 
nasienie blisko szyjki macicy a nawet w niej samej.

• Emisja i ejakulacja = męski orgazm
• Po zakończeniu ejakulacji podniecenie mężczyzny prawie 

całkowicie znika w ciągu 1 do 2min, erekcja kończy się i 
mamy „resoultion” ustąpienie 

 

 

Testosteron i inne męskie 

hormony

• Jądra, śródmiąższowe komórki Leydiga (20 % 

masy jądra u dorosłego mężczyzny), nie ma ich 

w jądrach małych chłopców, są obecne przez 

pierwsze kilka tygodni u niemowląt płci męskiej  

• Androgeny (efekt maskulinizujący): testosteron, 

dihydrotestosteron, androstendione

• Testosteron (najwięcej) ale konwertowany do 

dihydrotestosteronu w docelowych tkankach 

(np. prostata,  zewnętrzne narządy płciowe)

• Nadnercza tez produkują androgeny – tylko 5% 

aktywności jąder (efektu maskulinizującego)

 

 

Interstitial cells of Leydig, the cells that secrete 

testosterone,

located in the interstices between the 

seminiferous tubules.

 

 

Testosterone and 

dihydrotestosterone

 

 

Testosteron i inne męski 

hormony

• Testosteron – 97% związane z albuminami krwi i 

beta-globuliną (sex hormone binding globulin)

• To co się nie zwiąże z tkankami docelowymi jest 

konwertowane przez wątrobę → androsteron, 
dehydroepinadrosteron → sprzęganie z kawasem 
glukuronowym i wydalanie z moczem lub żółcią

• Estrogeny – 20% tego co u (nie-ciężarnej) 

kobiety, powstają z testosteronu (komórki 
Sertoli’ego), estradiol

• Estrogeny także powstają w wątrobie

 

 

The different stages of male sexual function as 

reflected by average plasma testosterone 

concentrations (red line) and sperm production 

(blue line) at different ages.

 

 

testosteron

• W życiu płodowym: tworzenie penisa, moszny, 

prostaty, pęcherzyków nasiennych, męskich dróg 
płciowych

• Supresja tworzenia żeńskich narządów płciowych
• Zstępowanie jąder (ostatnie 2-3 miesiące ciąży) 
• 8x powiększa się penis, moszna, jądra w wieku 20 lat
• Drugorzędowe cechy płciowe: wzrost włosów nad 

łonem, wzdłuż linii białej, okolica pępka, twarz, 
klatka piersiowa,  rzadziej grzbiet (plecy)

• Łysienie – zmniejszony porost włosów na szczycie 

głowy

 

 

 

testosteron

• Mężczyzna bez funkcjonujących jąder nie ma 

szans na takie łysienie, ale aktywni hormonalnie 
mężczyźni, też mogą nie być łysi

• 2 czynniki łysienia: genetyczna predyspozycje i 

duża ilość androgenów

• Kobieta: genetyczna predyspozycja + guz 

produkujący androgeny = łysieje tak jak 
mężczyzna

 

• Wpływ na glos; zwiększa krtań, przerost błony 

śluzowej – mutacja i niski glos 

   

 

 

testosteron

•

Zwiększa grubość skóry i powoduje trądzik 

(częściowo), po kilku latach adaptacja skory na 

testosteron i trądzik ustępuje

•

Rozwój mięśni i synteza białek – efekt anaboliczny 

(50% większe mięśnie niż u kobiety)

•

Testosteron lub syntetyczne analogi (doping w sporcie 

!)

•

Masa kości i retencja wapnia, kształt miednicy różni 

się od kobiecej – większa wytrzymałość na obciążenie

•

Mężczyzna bez testosteronu – miednica jak u kobiety

•

↑ podstawowej przemiany materii o 5-10% (efekt 

anaboliczny)

 

 

Testosteron

• Większa liczba erytrocytów o ok. 

700 tysięcy w mm3 niż u kobiet 
(raczej nie jest to efekt 
bezpośredni a poprzez wzrost 
podstawowej przemiany materii)

• Po pokwitaniu ↑ o 5-10% objętości 

krwi i płynów 
zewnątrzkomórkowych 

 

 

Feedback regulation of the hypothalamic-pituitary-

testicular

axis in males. Stimulatory effects are shown by  and 

negative

feedbacks inhibitory effects are shown by . GnRH,

gonadotropin-releasing hormone; LH, luteinizing 

hormone; FSH,

follicle-stimulating hormone.

 

 

Regulacja wydzielania hormonów 

płciowych

•

Inhibin –(hormon, glikoproteina,  wydzielany przez 

komórki Sertoli’ego) głównie hamuje przysadkę i 

uwalnianie FSH, słabiej działa na podwzgórze 

•

Ujemne sprzężenie zwrotne – kontrola wydzielania 

testosteronu i spermatogenezy

•

W życiu płodowym – human chorionic gonadotropin – 

uwalniana z łożyska stymuluje jadra do produkcji 

testosteronu (naśladuje działanie LH)  

•

Pokwitanie u chłopców – malutkie ilości sex 

hormonów hamują całkowicie wydzielanie GnRH, 

zaczyna się pokwitanie to hamowanie całkowicie 

zniesione. 

•

Dlaczego ? Nie do końca zbadane ! 

 

 

Męskie klimakterium

• W jednym badaniu wiek 68 lat był 

wiekiem zakończenia życia 
płciowego przez mężczyzną choć 
rozrzut indywidualnych wyników 
był bardzo duży

 

 

Kontrola napędu seksualnego przez 

szyszynkę ?

• Z pewnością u zwierząt , u szeregu gatunków , 

krótkie dni dłużej ciemność → aktywacja 
szyszynki →melatonina →hamowanie 
wydzielania GnRH i LH →gonady nieaktywne i 
czasowa inwolucja→ bezpłodność

• Po co ? By młode nie rodziły się w zimę 

(szanse przeżycia niewielkie) 

• Rodzić się maja wiosną lub wczesnym latem