„Cierpienia młodego 

Wertera”

Johann Wolfgang Goethe 

Johann Wolfgang Goethe 

 Urodził się we Frankfurcie 

nad Menem w 1749 r.

 Zmarł w Weimarze w 

1832 r.  

 Pochodził z rodziny 

mieszczańskiej.

 Studiował na 

uniwersytetach w Lipsku i 

Strasburgu. 

 Pracował jako adwokat w 

swoim rodzinnym mieście.

 Wybitny niemiecki poeta, 

pisarz i dramaturg. 

 Związany z romantycznym okresem „burzy i 

naporu” („Sturm und Drang Periode”). 

 Był pisarzem wytyczającym nowe kierunki ideowe i 

literackie. 

 Jego twórczość miała ogromny wpływ na europejską, 

w tym także polską, literaturę romantyczną

 Inne jego dzieła to m.in.: 
    - „Faust”
    - „Król Olch”

Informacje ogólne

 

rodzaj literacki: epika

  gatunek literacki: powieść epistolarna

  bohaterowie: Werter, Lotta, Albert, Wilhelm 

(adresat listów Wertera). 

  problematyka: miłość romantyczna 

Geneza powieści

 „Cierpienia młodego Wertera” powstały w 1774 r.
 Genezę utworu można zobaczyć w wydarzeniach 

z roku 1772.

 Młody Goethe ukończył studia prawnicze w 

Lipsku, wrócił do rodzinnego Frankfurtu i otworzył 
kancelarię prawniczą. 

 Wiosną 1772 r. wyjechał na czteromiesięczne 

praktyki do małego górskiego miasteczka Wetzlar. 

 Goethemu nie podobało się tamtejsze 

społeczeństwo, więc w wolnym czasie odkrywał 
uroki pięknego miasteczka. 

 Młody Goethe podczas częstych wędrówek do 

pobliskiej wioski poznał Wilhelma Jerusalem oraz 
Hansa Christiana Kestnera (dwie ważne postacie 
dla późniejszej powieści).

 Kestner miał narzeczoną Karolinę Buff, córkę 

jednego z miejscowych urzędników.

 Goethe zakochał się później w niedostępnej dla 

niego Karolinie. 

 Stosunki przyjacielskie Goethego i Kestnera 

ochłodziły się, gdy młody adwokat pocałował 
narzeczoną przyjaciela.  

 Goethe wrócił do Frankfurtu, gdzie dowiedział się 

o ślubie Karoliny z Kestnerem. 

 We Frankfurcie dowiedział się również, że jego 

drugi przyjaciel, Wilhelm Jerusalem, popełnił 
samobójstwo z powodu nieszczęśliwej miłości. 

 Samobójstwo popełnił za pomocą pistoletu 

pożyczonego od Kestnera. 

 Wszystkie te wydarzenia stały się podstawą do 

napisania powieści.

 Sama postać Wertera ma wiele cech Goethego. 

Czas i miejsce akcji

 Akcja części pierwszej rozgrywa się od 4 maja 

1771 r. do 10 września 1771 r. 

 Akcja części drugiej rozgrywa się od 20 

października 1771 r. do 14 grudnia 1772 r. 

 Akcja części „Wydawca do czytelnika” (ostatnie 

chwile życia Wertera) rozgrywa się od 12 do 20 
grudnia1772 r. 

 Całość akcji obejmuje około półtora roku.
 Głównym miejscem akcji jest miasteczko 

Wahlheim.

Narracja

 Narracja w pierwszej i drugiej części jest 

pierwszoosobowa (listy Wertera do Wilhelma).

 Część „Wydawca do czytelnika” opisująca 

ostatnie chwile życia Wertera jest trzecioosobowa 
(wyjątkiem są fragmenty listów Wertera). 

Bohaterowie

 Werter – główny bohater powieści

 Lotta – ukochana Wertera

 Albert – narzeczony Lotty

 Wilhelm – przyjaciel i adresat listów Wertera

Werter

 Kształcił się na prawnika, ale ma duszę artysty 

(maluje).

 Spowodował aferę miłosną – związany z jedną z 

sióstr rozkochał w sobie drugą. 

 Po aferze wyjeżdża z miasta na prowincję do 

miasteczka Wahlheim. 

 Zamyka się w sobie, chce samotności, spokoju. 
 Poznaje Lotte i zakochuje się w niej. 
 Odczuwa łączącą go z Lottą komunię dusz.  
 Nie może się z nią związać, ponieważ Lotta ma 

narzeczonego Alberta.

 Werter coraz bardziej cierpi z miłości, zaczyna nie 

radzić sobie z tym uczuciem.  

 Nie walczy o swoją miłość, wręcz chce od niej 

uciec.

 Wyjeżdża z miasteczka, aby zapomnieć o Lotcie. 
 Nie udaje mu się to i wraca do miasteczka, bo nie 

może żyć bez ukochanej. 

 Nie może jednak znieść jej związku z Albertem i 

tego, że nigdy z nią nie będzie i popełnia 
samobójstwo. 

Lotta

 Jest córką komisarza książęcego.
 Po śmierci matki opiekuje się swoim młodszym 

rodzeństwem. 

 Mieszka w miasteczku Wahlheim, do którego 

przyjeżdża Werter.

 Werter poznaje Lotte, gdy rozdaje ona jedzenie 

dzieciom.

 Jawi się mu niemalże jako anioł.
 Jest związana z Albertem, który jest jej 

narzeczonym, a później mężem. 

 Lotta jest piękna, szlachetna, dobra, pełna miłości 

dla ludzi. 

 W jej obecności ludzie nabierali ochoty do życia.
 Przyjaźni się z Werterem, odczuwa łączącą ich 

komunię dusz. 

 Podobnie jak Werter ma duszę artystyczną.
 Kocha Wertera w jakiś sposób, ale jest wierna 

Albertowi. 

 Stała się powodem samobójczej śmierci Wertera.

Albert

 Najpierw narzeczony, później mąż Lotty.
 Jest całkowitym przeciwieństwem Wertera.
 Jest racjonalny, ustabilizowany, dojrzały, 

odpowiedzialny.

 Posiada stałą pracę i ciężko pracuje by utrzymać 

siebie i żonę. 

 Bardzo kocha Lotte i jest pewny jej uczuć. 
 Akceptuje przyjaźń swojej żony z Werterem. 
 Werter popełnia samobójstwo za pomocą 

pistoletu pożyczonego od Alberta. 

Cechy bohatera 

werterycznego

 wrażliwy
 subtelny
 cierpi z miłości
 ma poczucie alienacji i odrzucenia
 trudno nawiązuje kontakty
 lubi dzieci i natury 
 ma duszę artysty 
 dużo czyta; lektury go kształtują
 jest indywidualistą 

 przeżywa Wertshmelz (ból istnienia, choroba 

wieku, jaskółczy niepokój)         

 popełnia samobójstwo 
 widzi świat przez pryzmat marzeń i poezji
 poczucie bezsensu egzystencji 
 niechęć wobec wszelkich norm i konwenansów 
 bierność 

Motywy występujące w 

powieści

 Miłość (nieszczęśliwa miłość romantyczna – 

Werter i Lotta)

 Śmierć (samobójstwo Wertera)
 Natura (psychizacja krajobrazu)
 Poezja (postać Wertera)
 Podróż (ucieczka Wertera od Lotty; podróż 

oczyszczająca). 

Oddźwięk powieści w 

społeczeństwie 

 Powieść „Cierpienia młodego Wertera” miała duży 

wpływ na społeczeństwo nie tylko niemieckie. 

 Młodzi ludzie zaczęli ubierać się tak jak Werter - w 

niebieski frak i żółtą kamizelkę. 

 Werteryzm stał się modą wśród młodych.
 Pod koniec XVIII w, po wydaniu powieści, przez 

Niemcy, a później przez całą Europę przetoczyła 
się ogromna fala samobójstw popełnianych tak 
jak przez Wertera – strzałem w głowę. 

TEMATY MATURALNE

• Porównaj cechy bohatera preromantycznego – Wertera – z bohaterem 

uznawanym za typowo romantycznego – Mickiewiczowskim Konradem 
na podstawie przytoczonych fragmentów obu dzieł. Jakie różnice 
między nimi dostrzegasz? Czy możemy mówić o jakiś 
podobieństwach?

• Porównaj fragmenty rozmyślań tuż przed próbą samobójstwa – o czym 

myślą Werter i Stanisław Wokulski, bohater „Lalki” Bolesława Prusa?

• Porównaj, jak postrzegają miłość Werter i Gustaw, bohater IV części 

„Dziadów”.

• Na czym polega romantyczna „choroba wieku”? Scharakteryzuj istotę 

tego zjawiska, wykorzystując fragmenty „Cierpień młodego Wertera” 
Goethego i „Kordiana” Słowackiego.

• Człowiek wobec cierpienia. Porównaj dwie główne postacie 

występujące w przytoczonych fragmentach Cierpień młodego Wertera 
Goethego i Kamizelki Prusa. Zwróć uwagę na postawy życiowe 
bohaterów oraz na ich relacje z ukochaną osobą.