Rachunek dochodu
Rachunek dochodu
narodowego
narodowego
źródło: Begg D., Fischer S., Dornbusch R.,
Makroekonomia, PWN
Rachunek dochodu
Rachunek dochodu
narodowego
narodowego
źródło: Begg D., Fischer S., Dornbusch R.,
Makroekonomia, PWN
Gospodarka – podmioty
Gospodarka – podmioty
gospodarcze
gospodarcze
gospodarstwa domowe;
gospodarstwa domowe;
przedsiębiorstwa;
przedsiębiorstwa;
aparat państwa na szczeblu
aparat państwa na szczeblu
centralnym i lokalnym;
centralnym i lokalnym;
Ich decyzje wyznaczają poziom
Ich decyzje wyznaczają poziom
łącznych wydatków i dochodów w
łącznych wydatków i dochodów w
gospodarce jak i ogólny poziom
gospodarce jak i ogólny poziom
produkcji dóbr i usług.
produkcji dóbr i usług.
Ruch okrężny
Ruch okrężny
Gospodars
twa
domowe
Przedsiębior
stwa
-Dysponują czynnikami
produkcji
-Otrzymują dochody od
przedsiębiorstw
-Wydają dochody na dobra i
usługi wytwarzane przez
przedsiębiorstwa
-Wykorzystują czynniki
produkcji
-Płacą gospodarstwom
domowym za wykorzystanie
czynników
-Sprzedają dobra i usługi
Założenia:
Gospodarka zamknięta bez udziału państwa
Ruch okrężny
Ruch okrężny
Gospodarstw
a domowe
Przedsiębior
stwo
Wydatki na dobra i
usługi
Dochody czynników
produkcji
Dobra i usługi
Usługi czynników
produkcji
Produkt Krajowy Brutto
Produkt Krajowy Brutto
(PKB)
(PKB)
jest miarą produkcji wytworzonej
jest miarą produkcji wytworzonej
przez czynniki wytwórcze
przez czynniki wytwórcze
zlokalizowane na terytorium
zlokalizowane na terytorium
danego kraju, niezależnie od tego
danego kraju, niezależnie od tego
kto jest ich właścicielem
kto jest ich właścicielem
Sposoby wyznaczania PKB
Sposoby wyznaczania PKB
Dobro
Sprzedaw
ca
Kupujący
Wartość
transak
cji
Warto
ść
dodan
a
Wydatki
na
dobra
finalne
Dochody
czynnikó
w
produkcji
Stal
Huta
(również
wydobywa
rudę)
Producent
maszyn
10000
10000
-
10000
Stal
Huta
(również
wydobywa
rudę)
Fabryka
samochod
ów
20000
20000
-
20000
Maszyna
Producent
Maszyn
Fabryka
samochod
ów
30000
20000
30000
20000
Samochod
y
Fabryka
samochod
ów
Konsumen
t
50000
30000
50000
30000
Całkowita wartość transakcji:
Produkt krajowy brutto (PKB)
110000
80000
80000
80000
Wartość dodana – jest to przyrost
Wartość dodana – jest to przyrost
wartości dóbr w wyniku określonego
wartości dóbr w wyniku określonego
procesu produkcji.
procesu produkcji.
Wartość dodaną wyznacza się na podstawie
Wartość dodaną wyznacza się na podstawie
różnicy wartości dóbr wyprodukowanych w
różnicy wartości dóbr wyprodukowanych w
przedsiębiorstwie oraz kosztów rzeczowych
przedsiębiorstwie oraz kosztów rzeczowych
nakładów czynników wytwórczych zużytych
nakładów czynników wytwórczych zużytych
do produkcji tych dóbr.
do produkcji tych dóbr.
Dobro finalne – dobro nabywane
Dobro finalne – dobro nabywane
przez ostatecznego użytkownika.
przez ostatecznego użytkownika.
Dobra pośrednie – częściowo
Dobra pośrednie – częściowo
przetworzone, które stanowią
przetworzone, które stanowią
nakład w procesie produkcji w
nakład w procesie produkcji w
innych przedsiębiorstwach, gdzie
innych przedsiębiorstwach, gdzie
są zużywane.
są zużywane.
Inwestycje i oszczędności
Inwestycje i oszczędności
Dobro
Sprzedaw
ca
Kupujący
Wartość
transak
cji
Warto
ść
dodan
a
Wydatki
na
dobra
finalne
Dochody
czynnikó
w
produkcji
Stal
Huta
(również
wydobywa
rudę)
Producent
maszyn
10000
10000
-
10000
Stal
Huta
(również
wydobywa
rudę)
Fabryka
samochod
ów
20000
20000
-
20000
Maszyna
Producent
Maszyn
Fabryka
samochod
ów
30000
20000
30000
20000
Samochod
y
Fabryka
samochod
ów
Konsumen
t
50000
30000
50000
30000
Całkowita wartość transakcji:
Produkt krajowy brutto (PKB)
110000
80000
80000
80000
Inwestycje – zakupy nowych dóbr
Inwestycje – zakupy nowych dóbr
kapitałowych przez przedsiębiorstwa
kapitałowych przez przedsiębiorstwa
Oszczędności – część dochodu, która
Oszczędności – część dochodu, która
nie zostaje wydana na zakup dóbr i
nie zostaje wydana na zakup dóbr i
usług.
usług.
Komentarz:
Komentarz:
W naszym przypadku gospodarstwa konsumują 50000,
W naszym przypadku gospodarstwa konsumują 50000,
natomiast oszczędzają 30000. Producent samochodów
natomiast oszczędzają 30000. Producent samochodów
wydaje 30000 na zakup nowych maszyn (inwestuje).
wydaje 30000 na zakup nowych maszyn (inwestuje).
Inwestycje, oszczędności
Inwestycje, oszczędności
i ruch okrężny
i ruch okrężny
Gospodarstwa
domowe
Przedsiębiors
twa
Wydatki na dobra i usługi
Dochody czynników
produkcji
Dobra i usługi
Usługi czynników
produkcji
Oszczędnoś
ci
Inwesty
cje
Rola państwa
Rola państwa
Gospodarst
wa
domowe
Przedsiębiors
twa
C
T
e
C + I
+ G
C + I + G -
T
e
B - T
d
Y + B -
T
d
G
Państwo
I
Y
Założenia:
C – konsumpcja;
I – inwestycje;
G – wydatki państwa;
Te – podatki pośrednie;
Td – podatki bezpośrednie;
B – wypłaty transferowe;
Rozporządzal
ne
dochody
PKB w cenach
czynników
produkcji
PKB w cenach
rynkowych
S
Rola powiązań z zagranicą
Rola powiązań z zagranicą
Eksportem (X) – nazywamy dobra, które
Eksportem (X) – nazywamy dobra, które
zostały wytworzone w kraju, a
zostały wytworzone w kraju, a
następnie sprzedane za granicą.
następnie sprzedane za granicą.
Importem (Z) – nazywamy dobra, które
Importem (Z) – nazywamy dobra, które
produkowane są za granicą i kupowane
produkowane są za granicą i kupowane
na użytek gospodarki krajowej.
na użytek gospodarki krajowej.
Eksport netto (NX)
Eksport netto (NX)
NX=X - Z
NX=X - Z
Formuła PKB
Formuła PKB
PKB = Y = C + I + G + NX
PKB = Y = C + I + G + NX
(w cenach rynkowych)
(w cenach rynkowych)
PKB = Y = C + I + G + NX – Te
PKB = Y = C + I + G + NX – Te
(w cenach czynników produkcji)
(w cenach czynników produkcji)
Produkt narodowy brutto
Produkt narodowy brutto
PNB – jest miernikiem całkowitych dochodów
PNB – jest miernikiem całkowitych dochodów
osiąganych przez obywateli danego kraju,
osiąganych przez obywateli danego kraju,
niezależnie od miejsca (kraju) świadczenia
niezależnie od miejsca (kraju) świadczenia
usług przez czynniki produkcji.
usług przez czynniki produkcji.
PNB jest równy PKB powiększonemu o
PNB jest równy PKB powiększonemu o
dochody netto z tytułu własności za granicą.
dochody netto z tytułu własności za granicą.
Komentarz:
Komentarz:
Jeśli suma napływu dochodów z zagranicy wynosi 2 mln zł, a
Jeśli suma napływu dochodów z zagranicy wynosi 2 mln zł, a
odpływy z własności należnych cudzoziemcom 1 mln zł to:
odpływy z własności należnych cudzoziemcom 1 mln zł to:
PNB = PKB + (2-1)mln zł
PNB = PKB + (2-1)mln zł
Przepływ netto dochodów
Przepływ netto dochodów
z
z
własności do Polski jest to
własności do Polski jest to
nadwyżka napływu dochodów z
nadwyżka napływu dochodów z
własności z tytułu usług czynników
własności z tytułu usług czynników
produkcji świadczonych za granicą
produkcji świadczonych za granicą
nad odpływem dochodów z
nad odpływem dochodów z
własności powstałych w wyniku
własności powstałych w wyniku
świadczenia usług czynników
świadczenia usług czynników
produkcji w kraju.
produkcji w kraju.
Dochód narodowy
Dochód narodowy
PNN=PNB
PNN=PNB
(w cenach czynników produkcji)
(w cenach czynników produkcji)
–
–
amortyzacja
amortyzacja
amortyzacja – jest miarą szybkości
amortyzacja – jest miarą szybkości
zmniejszania się wartości istniejącego zasobu
zmniejszania się wartości istniejącego zasobu
kapitału w danym okresie, będącego wynikiem
kapitału w danym okresie, będącego wynikiem
jego fizycznego lub ekonomicznego zużycia.
jego fizycznego lub ekonomicznego zużycia.
Komentarz:
Komentarz:
Część powstałej w gospodarce produkcji brutto musi zostać
Część powstałej w gospodarce produkcji brutto musi zostać
przeznaczona na odtworzenie zużytego kapitału i ta część
przeznaczona na odtworzenie zużytego kapitału i ta część
produkcji brutto nie może zostać kierowana do konsumpcji, na
produkcji brutto nie może zostać kierowana do konsumpcji, na
nowe inwestycje, ani na wydatki państwa oraz eksport.
nowe inwestycje, ani na wydatki państwa oraz eksport.
Dochód narodowy
Dochód narodowy
to ilość pieniędzy jaką dysponuje
to ilość pieniędzy jaką dysponuje
gospodarka na wydatki na dobra i
gospodarka na wydatki na dobra i
usługi, po odłożeniu odpowiedniej ilości
usługi, po odłożeniu odpowiedniej ilości
pieniądza wystarczającej na
pieniądza wystarczającej na
sfinansowanie amortyzacji i utrzymanie
sfinansowanie amortyzacji i utrzymanie
istniejącego zasobu kapitału na
istniejącego zasobu kapitału na
dotychczasowym poziomie.
dotychczasowym poziomie.
Nominalny i realny PNB
Nominalny i realny PNB
Realny PNB (w cenach stałych)
Realny PNB (w cenach stałych)
koryguje nominalny PNB o skutki
koryguje nominalny PNB o skutki
inflacji i wyraża go w cenach
inflacji i wyraża go w cenach
istniejących w pewnym okresie (roku
istniejących w pewnym okresie (roku
bazowym)
bazowym)
(np. Ile wynosiła wartość produkcji w 1999 r ale
(np. Ile wynosiła wartość produkcji w 1999 r ale
wyrażona w cenach jakie były w 1980 r.)
wyrażona w cenach jakie były w 1980 r.)
Nominalny i realny PNB
Nominalny i realny PNB
Deflator – wskaźnik odzwierciedlający
Deflator – wskaźnik odzwierciedlający
zmiany cen wszystkich dóbr i usług.
zmiany cen wszystkich dóbr i usług.
Jest to stosunek nominalnego PNB (w
Jest to stosunek nominalnego PNB (w
cenach bieżących) do PNB w ujęciu
cenach bieżących) do PNB w ujęciu
realnym (w cenach stałych).
realnym (w cenach stałych).
PNB nominalny (w cenach bieżących)
PNB nominalny (w cenach bieżących)
Deflator =
Deflator =
* 100
* 100
PNB realny (w cenach stałych z roku bazowego)
PNB realny (w cenach stałych z roku bazowego)
Nominalny i realny PNB
Nominalny i realny PNB
1990
1990
2000
2000
Nominalny PNB 96,50 199,00
Nominalny PNB 96,50 199,00
(w cenach bieżących)
(w cenach bieżących)
Deflator 50,2% 100%
Deflator 50,2% 100%
Realny PNB 186,10 199,00
Realny PNB 186,10 199,00
(w cenach stałych z 2000 r.)
(w cenach stałych z 2000 r.)
Komentarz:
Komentarz:
93 % - zmiana cen
93 % - zmiana cen
7% - zmiana fizycznych rozmiarów produkcji
7% - zmiana fizycznych rozmiarów produkcji
Realny PNB per capita
Realny PNB per capita
jest to realny PNB podzielony
jest to realny PNB podzielony
przez liczbę mieszkańców kraju.
przez liczbę mieszkańców kraju.
PNB – miernik dobrobytu?
PNB – miernik dobrobytu?
-
nie uwzględnia wytworów działalności takich, jak:
nie uwzględnia wytworów działalności takich, jak:
hałas, zanieczyszczenie, korki drogowe, zatłoczenie,
hałas, zanieczyszczenie, korki drogowe, zatłoczenie,
itp.
itp.
-
nie uwzględnia niektórych kategorii działalności jak:
nie uwzględnia niektórych kategorii działalności jak:
porządki domowe, majsterkowanie, „pracę na
porządki domowe, majsterkowanie, „pracę na
czarno”, itp.
czarno”, itp.
-
nie uwzględnia czasu wolnego, który jest obiektem
nie uwzględnia czasu wolnego, który jest obiektem
zadowolenia społecznego podobnie jak dobra i usługi.
zadowolenia społecznego podobnie jak dobra i usługi.
-
nie uwzględnia tzw. szarej strefy
nie uwzględnia tzw. szarej strefy