Choroba i hospitalizacja
dziecka jako sytuacja trudna
dla dziecka i rodziny
Pielęgniarstwo
pediatryczne
Choroba i hospitalizacja
dziecka jako sytuacja trudna
dla dziecka i rodziny
Pielęgniarstwo
pediatryczne
Obraz własnej choroby dziecka
drugi rok życia – zainteresowanie przedmiotami związanymi z
leczeniem i pielęgnowaniem
czwarty rok życia – wiek pytań o chorobę
Choroba dziecka:
zaburza zdrowie będące podstawą rozwoju i osiąganej dojrzałości,
utrudnia zaspokojenie potrzeb psychicznych,
naraża je na wiele sytuacji trudnych.
Jedną z psychicznych zmian spowodowanych chorobą jest zmiana w
strukturze obrazu własnej osoby. Zaburzeniu ulega:
poczucie własnej wartości,
orientacja we własnych dyspozycjach,
przeświadczenie o własnym wyglądzie i sprawności
psychofizycznej i o własnej pozycji wśród innych ludzi.
Czynniki poznawcze kształtujące
obraz własnej choroby u dziecka
Świadomość choroby
Wiedza o chorobie
Ocena strat i korzyści powodowanych chorobą
Ocena roli rodziców i roli własnej
Czynniki poznawcze kształtujące
obraz własnej choroby u dziecka
Świadomość choroby - jest ogólnym poczuciem „bycia
chorym”
Choroby ostre krótkotrwałe
dziecko zgłasza o złym samopoczuciu
Choroby przewlekłe
samopoczucie dziecka bywa zmienne (nie chce się
bawić, częściej płacze).
Świadomość choroby u dziecka utrzymuje się do
momentu, gdy zaczynają znikać objawy chorobowe.
Czynniki poznawcze kształtujące
obraz własnej choroby u dziecka
Wiedza o chorobie
Źródła wiedzy – rodzice, personel, dzieci chore
Choroby ostre krótkotrwałe
dzieci wiedzę uzyskują od rodziców i lekarza
Choroby przewlekłe
źródłem wiedzy stają się w znacznej mierze inne dzieci chore.
- informacje nieprawdziwe, przesadzone, pełne lęku,
- luki w informacjach i wyobraźnia dają podstawę do snucia
pomysłów co do skutków choroby
Czynniki poznawcze kształtujące
obraz własnej choroby u dziecka
Ocena strat i korzyści powodowanych chorobą
Straty
Straty bezpośrednie polegają na ograniczeniach w zakresie
decydowania o sobie
swobody ruchu
czynności zabawowych
kontaktów rówieśniczych
Straty odległe są przede wszystkim skutkiem:
przeżyć emocjonalnych
sytuacji społecznych
Czynniki poznawcze kształtujące
obraz własnej choroby u dziecka
Ocena strat i korzyści powodowanych chorobą
Korzyści wynikające z faktu chorowania:
bycie w centrum zainteresowania
dłuższy i pogłębiony kontakt z matką i innymi bliskimi
osobami
oderwanie się od obowiązków
kontakt z tym co lubi, a na co zwykle brak czasu.
Pobyt dziecka w szpitalu może wpływać na:
- atmosferę wzajemnego pomagania,
- atmosferę psychicznego ciepła,
- poczucie bezpieczeństwa
Czynniki poznawcze kształtujące
obraz własnej choroby u dziecka
Ocena roli rodziców i roli własnej
Chore dziecko może rodziców uważać za bezradnych co
prowadzi u dziecka do
- zachwiania poczucia bezpieczeństwa
- dziecko mało podatne na rady rodziców
Chore dziecko może przeceniać rolę rodziców w
poradzeniu z jego chorobą
- Dziecko podporządkowuje się zaleceniom rodziców
Chore dziecko może przypisywać rodzicom winę za własną
chorobę (zaniedbania, złą wolę)
Fazy przystosowania dziecka do
szpitala
Faza protestu dziecko niespokojne, płacze
Faza rozpaczy płacz monotonny i przerywany, dziecko jest
smutne, apatyczne, zamyka się w sobie.
Faza wyparcia dziecko okazuje zainteresowanie otoczeniem,
uśmiecha się i bawi, tuli się do pielęgniarki, spełnia polecenia,
ale zarazem wypiera swoje prawdziwe uczucia, ignoruje
rodziców, przy wypisaniu ze szpitala niekiedy nie chce wracać
do domu. Wystąpienie fazy wyparcia świadczy o urazie
emocjonalnym.
Czynniki nadmiernego obciążenia
psychicznego dziecka
Lęk dziecka - przyczyny
rozłąka z rodziną
ból i cierpienie związane z chorobą i procesem leczenia
obawy przed nowym środowiskiem, zmiany w trybie
życia,
konieczność przebudowy własnego obrazu i
perspektyw życiowych,
powstanie zaległości w nauce szkolnej
Objawy nadmiernego obciążenia
psychicznego
Lęk dziecka - objawy
Sfera fizjologiczna: bicie serca, przyśpieszony oddech bladość lub
zaczerwienienie twarzy, potliwość, ból głowy i brzucha, bezsenność,
moczenie się
Sfera intelektualna: luki w pamięci, brak koncentracji uwagi,
gonitwa myśli
Sfera uczuciowa: wzmożone napięcie, drażliwość, płaczliwość,
przygnębienie
Sfera zachowania: podniesienie ruchliwości, trudności w
mówieniu, nerwowy uśmiech, zgrzytanie zębami, tiki ruchowe,
obgryzanie paznokci, ssanie palca
Reakcja dziecka na pobyt w
szpitalu
Reakcja dziecka zależy od:
wieku i poziomu rozwoju dziecka
jego wrażliwości psychicznej, odporności układu
nerwowego,
rodzaju choroby i stosowanego leczenia,
długości pobytu w szpitalu,
warunków szpitala,
ludzi, którzy zajmują się dziećmi
jego kontaktów z rówieśnikami i z rodziną
Szpitalne przeżycia dzieci i ich
skutki zależne od wieku
Od urodzenia do 3 m-ca życia.
Niemowlę rozpoznaje:
zapach i dotyk matki, barwę jej głosu i rytm pracy serca.
Brak w otoczeniu tych znanych, powtarzalnych bodźców
powoduje u dziecka:
dyskomfort psychiczny, pojawia się ogólna reakcja
organizmu na zmianę środowiska i opieki w postaci
zmienionego rytmu snu, łaknienia, wydalania.
Szpitalne przeżycia dzieci i ich
skutki zależne od wieku
W wieku od 3 do 6 m-ca życia.
Niemowlę na brak matki reaguje:
nagłą dezorientacją, zakłóceniem równowagi
wewnętrznej, gwałtownym płaczem.
Pobyt dziecka w tym wieku może stać się silnym urazem
psychicznym, jeśli w tym momencie nie będzie matki.
Szpitalne przeżycia dzieci i ich
skutki zależne od wieku
W wieku od 6 do 18 m-ca życia.
Rozstanie z matka jest jeszcze dla dziecka trudniejsze:
gdyż w tym okresie rozwoju dziecko już dobrze zna matkę,
rozpoznaje ją również wizualnie, a z jej obecnością potrafi
związać poczucie bezpieczeństwa i spokoju.
Dziecko w tym wieku nie rozumie jeszcze, że to czego nie widzi,
istnieje nadal i dlatego po utracie matki z pola widzenia staje
się niespokojne.
Pojawia się lęk separacyjny.
Szpitalne przeżycia dzieci i ich
skutki zależne od wieku
W wieku od 18 m-ca życia do 4 lat.
Hospitalizacja dziecka jest najtrudniejsza.
Przywiązanie do matki w tym okresie rozwoju jest bardzo
silne, egoistyczne i zaborcze, a zaufanie całkowite.
Brak matki w szpitalu traktuje jako opuszczenie, porzucenie.
Około drugiego roku życia następuje nasilenie leków
separacyjnych.
Pozostawienie dziecka na długo w szpitalu jest najbardziej
niebezpieczne w tym okresie rozwoju.
Szpitalne przeżycia dzieci i
ich skutki zależne od wieku
W wieku powyżej 4 lat.
Dzieci są zdolne do oczekiwania na powrót matki i
podatne na perswazję, dlatego skutki hospitalizacji
bywają mniej dotkliwe niż u dzieci młodszych.
Źle znoszą hospitalizacje dzieci wrażliwe, nie
rozstające się nigdy z rodzicami.
Dzieci chodzące do przedszkola, posiadające
rodzeństwo łatwiej nawiązują kontakty z innymi
dziećmi w szpitalu i personelem.
Szpitalne przeżycia dzieci i ich
skutki zależne od wieku
W wieku szkolnym.
Dzieci są bardziej niezależne od rodziców, łatwiej znoszą
rozstanie. Dzięki kontaktom z rówieśnikami, umiejętności
wyrażania uczuć odreagowują napięcie psychiczne związane
z choroba i szpitalem.
U dzieci starszych długotrwały pobyt w szpitalu może wywierać
negatywne skutki psychiczne w postaci nasilenie bierności w
zachowaniu i utracenia poczucia odpowiedzialności, – gdy
inni zaspakajają za nie różne potrzeby i regulują rytm dnia.
Może dojść do zawężenia zainteresowań do środowiska
szpitalnego i problemów choroby, rozluźnienie więzów
rodzinnych i towarzyskich.
Szpitalne przeżycia dzieci i ich
skutki zależne od wieku
Okres adolescencji to czas wahań i niepewności, żądania
„dorosłej” wolności i maksymalnej niezależności od
dorosłych.
Młodzież pragnie intymności, akceptacji , szacunku i
autonomii.
Pod maska impertynencji i antyspołecznych zachowań
starsze nastolatki często ukrywają lęk o swoją przyszłość i
zdrowie, szczególnie gdy choroba zmienia ich wygląd i
ogranicza sprawność fizyczną i intelektualną.
Ból, strach przed osamotnieniem i lęk przed negatywna
ocena otoczenia przeżywają bardzo silnie.
Szczególnie boją się ośmieszenia, złośliwych uwag i braku
akceptacji środowiska.
Praktyczne rady dotyczące opieki
nad dzieckiem i jego rodziną.
Nieustannie włączać rodzinę we wszelkiego rodzaju
aktywności.
Stworzyć odpowiednie warunki rodzicom chorego dziecka.
Dążyć do współpracy ze strony dziecka i rodziny.
Ocenić indywidualne potrzeby dziecka.
Spróbować wprowadzić zachowania, podobne do
zwyczajów panujących w domu dziecka.
Zachęcać dzieci do wyrażania swoich odczuć poprzez
zabawę.
Określić zasady współpracy z rodzicami, szczególnie
podczas dłuższych wizyt w szpitalu
Być zawsze uczciwą w rozwiązywaniu problemów i
poszukiwać pomocy w sytuacjach trudnych.
Zadania pielęgniarki
pediatrycznej :
całkowita akceptacja dziecka wraz z jego problemami zdrowotnymi,
pozyskiwanie jego zaufania,
umiejętność wnikliwej obserwacji dziecka,
umiejętność komunikowania się z dzieckiem
Przytulenie, trzymanie w ramionach (dotyk) może przyczynić się do
obniżenia napięcia, dawać poczucie bezpieczeństwa, bliskości, a
także, oczywiście, radość z kontaktu z dzieckiem dla samej
pielęgniarki.
traktowanie dziecka jako niepowtarzalnej indywidualności,
zrozumienie dla bólu fizycznego i psychicznego, wsparcie psychiczne
dziecka i jego rodziców,
eliminowanie lęku i strachu poprzez umocnienie współpracy z
dzieckiem i rodzicami i organizacji czasu wolnego,
pozyskiwanie rodziny i osób z najbliższego środowiska dziecka do
pracy edukacyjnej z chorym.
Potrzeby psychiczne dziecka
chorego
Potrzeba kontaktu emocjonalnego
Potrzeba bezpieczeństwa
Potrzeby poznawcze
Potrzeby behawioralne
Potrzeby psychiczne dziecka
chorego
Potrzeba kontaktu emocjonalnego
Pobyty dziecka w szpitalu i rzadkie odwiedziny mogą
powodować osłabienie więzi emocjonalnych. Brak
kontaktu z bliskimi osobami może spowodować wiele
negatywnych następstw:
Małe dzieci : spowolnienie tempa rozwoju
psychicznego i fizycznego, zwiększoną podatnością
na choroby, zobojętnienie uczuciowe.
Starsze dzieci: zachowania agresywne, aspołeczne,
skłonność do izolacji i unikania kontaktów z
otoczeniem.
Potrzeby psychiczne dziecka
chorego
Potrzeba bezpieczeństwa
Choroba dziecka powoduje lęk i poczucie zagrożenia.
Dzieci młodsze: zagrożenie wynika z konkretnych sytuacji: zastrzyk,
zabieg, konieczność pozostania w szpitalu.
Dzieci starsze : lęk wiąże się nie tylko z aktualną sytuacją ale także z
przyszłością i ze zmianami jakie zachodzą i nadal będą zachodzić w ich
życiu pod wpływem choroby.
Lęki u dzieci dotyczą: bólu, cierpienia, śmierci, niepełnosprawności,
okaleczenia, zmiany wyglądu, rozstania, izolacji, samotności, utraty
kontaktów z bliskimi, utraty miłości, napiętnowania społecznego,
uzależnienia od innych, ograniczenia swobody, nowego środowiska. Lęk
dziecka często wynika z braku wiedzy na temat choroby.
Niezaspokojenie potrzeby bezpieczeństwa może prowadzić do: braku
pewności siebie, bezradności, zahamowania psychoruchowego, skłonności
nerwicowych, nasilenie objawów chorobowych, pogorszenia stanu zdrowia
Potrzeby psychiczne dziecka
chorego
Potrzeba poznawcza
Stan zdrowia nie zawsze pozwala na korzystanie z wielu
form aktywności (wycieczki, imprezy, zabawy).
Choroba i hospitalizacja mogą powodować obniżenie
sprawności intelektualnej, zaburzeń uwagi i procesów
percepcyjnych i pogorszenia pamięci.
Niemożność zaspokojenia potrzeby poznawczej
prowadzić może do dysharmonii i opóźnień w rozwoju
intelektualnym, emocjonalnym i społecznym dziecka.
Potrzeby psychiczne dziecka
chorego
Potrzeba kontaktów społecznych
Dzieci chore wykonują wiele czynności wolniej,
szybciej się męczą.
Dzieci są spostrzegane jako gorsi partnerzy do
zabaw, wykonywania wspólnych zadań, realizacji
wspólnych zainteresowań.
Dzieci są odsuwane i izolowane.
Niezaspokojenie potrzeby kontaktów społecznych
spowodować może zaburzenie lub spowolnienie
rozwoju społecznego.
Potrzeby psychiczne dziecka
chorego
Potrzeba akceptacji
Dzieci chore narażone są na negatywny stosunek i
zachowanie rówieśników wobec nich ,
postrzegają swoją odmienność związaną z
chorobą.
Niezaspokojenie potrzeby wpływa na obniżenie
poczucia własnej wartości, pojawienie się
kompleksów, zamknięcie się w sobie.
Potrzeby psychiczne dziecka
chorego
Potrzeba przynależności grupowej.
Czynniki utrudniające nawiązanie i podtrzymywanie
kontaktów społecznych: zły stan zdrowia, częste
absencje, rzadki udział w zabawach.
Dziecko nie czuje się członkiem dziecięcej
społeczności.
Niezaspokojenie prowadzi do niezaspokojenia procesu
uspołecznienia dziecka.
Potrzeby psychiczne dziecka
chorego
Potrzeba aktywności poznawczej twórczej,
artystycznej.
Choroba hamuje aktywność dziecka, nie pozwala na
duży wysiłek, nie pozwala na realizację
zainteresowań, utrudnia kontakty społeczne.
Niezaspokojenie może prowadzić do opóźnień i
zaburzeń w rozwoju sfery fizycznej, intelektualnej,
emocjonalnej i społecznej.
Potrzeby psychiczne dziecka
chorego
Potrzeba samodzielności
Choroba dziecka wyzwala u rodziców postawę
nadopiekuńczości, rodzice ograniczają aktywność
dziecka, nadmiernie kontrolują jego poczynania,
ograniczają kontakty z rówieśnikami, zwalniają z
obowiązków, wyręczają w czynnościach.
Niemożność zaspokojenia potrzeby samodzielności
może wyzwalać bierność, postawę roszczeniową i
prowadzić do niezaradności życiowej oraz braku
odpowiedzialności za siebie i innych.
Dziękuję za uwagę